II CRN 439/85

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Renaty Z. przeciwko Józefowi Z. o alimenty na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości R.I.N. 425/85 od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia z dnia 20 lutego 1985 r. R.IV.C. 932/85 - uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej alimenty ponad kwotę 2 000 zł miesięcznie z odsetkami i w tym zakresie powództwo oddalił; poza tym rewizję nadzwyczajną oddalił; odstąpił od obciążenia pozwanego wpisem od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePowódka jest córką pozwanego i Anny Z. Małżeństwo rodziców powódki zostało rozwiązane w dniu 10 XII 1968 r. Powódka pozostała przy matce, której pozwany płacił alimenty na utrzymanie córki. W 1980 r. powódka zdała maturę i wyjechała do USA, gdzie przebywała do lutego 1981 r. Jesienią 1981 r. podjęła starania o przyjęcie na studia, lecz nie została przyjęta. Podjęła następnie pracę jako pomoc dentystyczna i pracowała do kwietnia 1982 r. Kolejna próba złożenia egzaminów wstępnych na wyższą uczelnię nie powiodła się. Wobec tego podjęła pracę w gospodarstwie rolnym matki i ojczyma. W 1983 r. po złożeniu egzaminów wstępnych podjęła studia na Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. Stypendium nie pobiera, bowiem - jak podała - jej matka wraz z ojczymem prowadzą gospodarstwo rolne (szklarniowe), stąd ustalone urzędowo dochody na jednego członka jej rodziny przekraczały 20 000 zł miesięcznie, zaś taki wysoki próg dochodu uniemożliwia uzyskanie świadczeń z tego tytułu. Powódka podała również, iż matka jej z drugiego małżeństwa ma córkę, jest z zawodu pielęgniarką, ale nie pracuje w tym zawodzie ze względu na stan zdrowia, a poza tym pracuje w gospodarstwie rolnym. Obecny mąż matki ma na utrzymaniu jedno dziecko - syna studenta AWF. Koszt swego utrzymania powódka określiła ma 10-15 tysięcy złotych miesięcznie. Nadto podała, iż jest zmuszona pokrywać wydatki związane z zakupem drogiego sprzętu sportowego, który jest jej niezbędny w związku z profilem i specyfiką studiów. Zamieszkuje wraz z matką i w miarę wolnego czasu wykonuje prace w szklarni, którą określiła na 4,5 godziny tygodniowo. Natomiast pozwany podał, iż zaprzestał wykonywania pracy zawodowej podoficera LWP ze względu na swój stan zdrowia, płacąc alimenty na rzecz powódki. Jako inwalida III grupy podjął pracę dodatkową. Od 1 I 1982 r. zrezygnował z wykonywania pracy, bo nie pozwolił mu stan zdrowia. Jest chory na gruźlicę oraz leczy się na chorobę wieńcową. Nie jest związany z inną kobietą, zaś mieszka z Romą W. - rencistką, płacąc świadczenia związane z korzystaniem z gazu i prądu elektrycznego. Utrzymuje się z renty w wysokości 11 200 zł miesięcznie.Na tle takiej sytuacji faktycznej Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieście wyrokiem z 20 II 1985 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki alimenty w kwocie po 4000 zł miesięcznie - poczynając od 30 IV 1984 r., w pozostałym zakresie oddalił powództwo.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 133 § 1 i art. 135 § 1 k.r.o. oraz art. 3 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie można podzielić stanowiska wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej, iż nieprzyjęcie kandydata ubiegającego się o studia wyższe dlatego, że egzamin konkursowy wypadł dla niego niepomyślnie, jest tą okolicznością, które niejako zwalnia zobowiązanego od alimentacji na jego rzecz wówczas, gdy w następnych latach takie przyjęcie już uzyskał i kontynuuje studia. Argument, iż ów kandydat na studia powinien się tak przygotować do egzaminu, aby mógł go zdać z jak najlepszym wynikiem, by zakwalifikować się już w pierwszym roku po ukończeniu szkoły średniej, nie jest przekonujący. Na złożenie egzaminu bowiem z jak najlepszym wynikiem składają się różne czynniki, a w tym i stopień uzdolnienia, stworzenia przez rodziców dla swego dziecka dobrych warunków do nauki i inne, które nie zależą od samego dziecka - kandydata na studia. Powoływanie się zaś w tym zakresie na pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z 8 VIII 1980 r. III CRN 144/80 (OSNCP 1981, z. 1, poz. 20), jest chybione, bowiem wyrok ten dotyczy innego stanu faktycznego. Na obowiązek alimentacyjny nie może mieć wpływu fakt, iż powódka po ukończeniu szkoły średniej na pewien okres wyjechała do rodziny do Stanów Zjednoczonych, oraz że dopiero po powrocie starały się o przyjęcie na studia, zaś gdy nie była przyjęta, pracowała jako pomoc dentystyczna. Powódka mogła mieć różne plany życiowe, które poddała próbie życia i w jej wyniku dokonała ich zmiany. Rodzice zaś zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § zd. pierwsze k.r.o.). Można rozważać w związku z tym, czy powódka mogłaby samodzielnie się utrzymać, pracując jako pomoc dentystyczna. Na tle tych rozważań z kolei nasuwa się kwestia podnoszenia poziomu życia dziecka, której to poziom ma ścisły związek z uzyskaniem jak najwyższych kwalifikacji zawodowych. Ten ostatni wzgląd uzasadnia tezę, że jeżeli dotychczasowe kwalifikacje małoletniego dziecka nie zapewniają mu odpowiedniego poziomu życia i w związku z tym zamierza ono podnieść te kwalifikacje, podejmując np. studia wyższe, okoliczność, że przed tymi studiami już pracowało i pobierało wynagrodzenie za pracę, nie zwalnia rodziców od alimentacji na tej podstawie, że dziecko już jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 k.r.o.).Zakres obowiązku alimentacyjnego zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 134 k.r.o.). Stopa życiowa dziecka uprawnionego do alimentów jest bowiem wykładnikiem stopy życiowej jego rodziców. W dotychczasowym postępowaniu zostały wyjaśnione wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne, które mają wpływ na wysokość świadczeń alimentacyjnych. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż utrzymanie powódki kształtuje się w granicach 10-15 tysięcy złotych miesięcznie, nie licząc znaczących wydatków łączących się ze studiami w Akademii Wychowania Fizycznego. Powódka mieszka u swej matki i ojczyma, którzy prowadzą specjalistyczne gospodarstwo warzywnicze i dochody z tego gospodarstwa na jednego członka rodziny wynoszą około 20 000 zł. Powódka w nieznacznym wymiarze czasowym pomaga w pracach na tym gospodarstwie. Natomiast pozwany przebywa na emeryturze, wysokość emerytury wynosiła w październiku 1984 r. 11 200 zł miesięcznie, a obecnie - jak podał na rozprawie przed Sądem Najwyższym - wynosi 12 700 zł miesięcznie. Pozwany przebywając w Krynicy pracował jeszcze w hotelu jako recepcjonista, gdy wyprowadził się do Warszawy dodatkowej pracy nie podjął. Argument, że nie podjął dodatkowej pracy z powodu choroby, nie jest przekonywający, skoro Sąd Rejonowy zobowiązał pozwanego do złożenia zaliczki na koszty dowodu z opinii biegłego lekarza, ale pozwany takiej zaliczki nie uiścił. W tej sytuacji mógł Sąd wyprowadzić zasadny wniosek, że przy inwalidztwie III grupy i nie zaawansowanym wieku (55 lat), pozwany może jeszcze podjąć dodatkową pracę i uzyskiwać zarobki w takiej wysokości, że emerytura nie uległaby zawieszeniu. W konsekwencji dochody pozwanego z dodatkowej pracy i pobieranej emerytury mogłyby wynosić niewiele ponad 20 000 zł, a taka ich wysokość - przy uwzględnieniu wysokości kosztów utrzymania powódki i dochodów z gospodarstwa warzywniczego jej matki oraz ojczyma - pozwala określić alimenty od pozwanego na rzecz powódki w kwocie po 2000 zł miesięcznie.Wprawdzie rewizja nadzwyczajna została wniesiona po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, ale wyrok ten nie mógł się ostać, skoro narusza również interes PRL, polegający na prawidłowym kształtowaniu obowiązku alimentacyjnego między rodzicami a dziećmi (art. 421 § 2 k.p.c.).Ponieważ materiał dowodowy, zebrany w sprawie, pozwalał na orzeczenie co do istoty sprawy, przeto Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.