III CRN 194/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rudnicki. Sędziowie: Z. Wasilkowska, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Anny M. przeciwko Eugeniuszowi M. o eksmisję z lokalu mieszkalnego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 4 marca 1975 r.uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 16 grudnia 1974 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Lublinie do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMieszkanie położone w L. przy ul. (...) zostało w 1961 r. przydzielone jako mieszkanie służbowe pozwanemu, wówczas funkcjonariuszowi Komendy Wojewódzkiej MO w L. We wrześniu 1972 r. orzeczono rozwód małżeństwa stron. Wtedy strony podzieliły się mieszkaniem w ten sposób, że pozwany objął jeden pokój w wyłączne posiadanie, a powódka z synami - dwa pozostałe pokoje.W dniu 23.IV.1974 r. powódka wystąpiła z pozwem o eksmisję pozwanego, powołując jako podstawę jego naganne zachowanie się. Sąd Powiatowy w Lublinie postanowieniem z dnia 16.XII.1974 r. odrzucił pozew, Sąd Wojewódzki zaś postanowieniem z dnia 4.III.1975 r. oddalił zażalenie powódki, wychodząc z założenia, że zarządzenie nr 12 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 16 stycznia 1962 r. (Dz. Urz. MSW Nr 2, poz. 6), regulujące zasady przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, przeznaczonych m.in. dla MO, wyklucza stosowanie art. 37 ust. 3 prawa lokalowego, a tym samym droga sądowa do dochodzenia niniejszego powództwa jest niedopuszczalna.Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną opartą na podstawach naruszenia art. 37 ust. 3 prawa lokalowego i art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej. Prawo lokalowe z 1974 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 84) zniosło instytucję mieszkań służbowych, mieszkaniom odpowiadającym szczególnym warunkom nadało charakter mieszkań funkcyjnych (art. 63 ust. 1-3), wyjętych spod szczególnego trybu najmu (art. 22 ust. 1 pkt 4), ale przydzielonych pracownikom przez jednostkę gospodarki uspołecznionej zatrudniającą pracowników (art. 46 ust. 1). Los prawny dotychczasowych mieszkań służbowych funkcjonariuszy MO został tak uregulowany, że utworzono z nich specjalną kategorię mieszkań "przeznaczonych dla funkcjonariuszy MO" (podobnie dla Służby Więziennej), tym się odznaczającą, że zasady ich przydziału i opróżnienia regulują "odrębne przepisy" (art. 63 ust. 5).Trzeba zaznaczyć, że według art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszów MO (Dz. U. z 1975 r. Nr 23, poz. 136) funkcjonariusz otrzymuje dla siebie i członków rodziny "mieszkanie służbowe" w miejscowości, w której stale pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej - "na zasadach i według norm określonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska".Na podstawie art. 63 ust. 5 prawa lokalowego Minister Spraw Wewnętrznych wydał w dniu 15.I.1974 r. zarządzenie nr 82 w sprawie mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy MO oraz remontu mieszkań zajmowanych przez tych funkcjonariuszy (Dz. Urz. MSW Nr 6, poz. 20). W treści tego zarządzenia każde mieszkanie zajęte przez funkcjonariuszy MO i dla nich przeznaczone nazwano "funkcyjnym", choć w świetle prawa lokalowego takimi mogą być tylko mieszkania wymienione w § 18 pkt 4 zarządzenia, a więc mieszkania na terenie obiektu zamkniętego (art. 47 ust. 1 pkt 2 pr. lok.). Nazwą tą jednak dla skrótu można zastąpić przydługi termin ustawowy "mieszkanie przeznaczone dla funkcjonariuszy MO".Powyższe zarządzenie nie normuje bez reszty materii objętej jego tytułem. W § 18 przewidziano, kiedy mieszkanie funkcjonariusza MO podlega opróżnieniu, ale między czteroma wymienionymi stanami faktycznymi nie ma stanów faktycznych wymienionych w art. 685 k.c. (najemca wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni uciążliwym korzystanie z innych lokali) i w art. 667 § 2 k.c. Z tego wynika, że wynajmujący, tj. organ, który przydzielił funkcjonariuszowi mieszkanie, nie mógłby cofnąć przydziału i żądać opróżnienia mieszkania w przypadku, gdy funkcjonariusz przez swoje niewłaściwe zachowanie się obrzydza sąsiadom pobyt w ich mieszkaniach. Taka decyzja byłaby pozbawiona podstawy prawnej, a tym samym - nieważna (art. 137 § 1 pkt 2 k.p.a.). Tymczasem sytuacja faktyczna może być taka, że wynajmujący nie może jej dłużej tolerować. Wyjście z niej wynika z okoliczności, że przepisy zarządzenia, jak w ogóle przepisy dotyczące mieszkań funkcyjnych, stanowią prawo szczególne zarówno w stosunku do przepisów k.c. o najmie, jak i w stosunku do prawa lokalowego. W przypadkach zatem nie unormowanych nimi zastosowanie znajdą wymienione przepisy ogólne.Poprzednio obowiązujące przepisy szczególne dotyczące mieszkań służbowych funkcjonariuszy MO i MSW, zawarte w powołanych przez Sąd Wojewódzki zarządzeniach Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 16 stycznia 1962 r. (Dz. Urz. MSW Nr 2, poz. 6) i z dnia 5 lutego 1969 r. (Dz. Urz. MSW Nr 2, poz. 6) oraz ogólne przepisy dotyczące mieszkań służbowych, które zawierało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach i trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152 z późn. zmianami), odznaczały się tą samą niepełnością unormowania materii. Toteż Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21.I.1964 r. II CR 26/64 (OSNCP 1964, z. 10, poz. 214) wyraził zdanie, że przepisy wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów nie zamykają dopuszczalności drogi sądowej w sprawach o rozwiązanie stosunku najmu (zawiązanego na podstawie decyzji o przydziale mieszkania służbowego) z powodu naruszenia przez najemcę obowiązków wymienionych w art. 16 (dawnego) prawa lokalowego.Powyższe rozważania doprowadzają do wniosku, że w sprawach o opróżnienie mieszkań (funkcyjnych) przydzielonych funkcjonariuszom MO, opartych na podstawach wymienionych w art. 667 § 2 i art. 685 k.c., droga sądowa jest dopuszczalna. Często na ogół zachodząca podstawa zwłoki z zapłatą czynszu (art. 687 k.c.) nie urzeczywistni się w stosunku do funkcjonariuszy MO, gdyż funkcjonariusze ci są zwolnieni od płacenia czynszu najmu od mieszkań funkcyjnych w sensie wyżej omówionego zarządzenia.Sąd Wojewódzki, jak widać, mylnie rozumiał omawiane przepisy. Dlatego Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 422 § 2 k.p.c. jak w sentencji niniejszego postanowienia.