III CRN 454/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Związku Zawodowego Pracowników Państwowych i Społecznych - Zarząd Główny przeciwko Lucynie N. o eksmisję z lokalu mieszkalnego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 12 lipca 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Zakopanem z dnia 29 grudnia 1967 r., jak również postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 stycznia 1967 r. oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Zakopanem z dnia 23 czerwca 1966 r. i sprawę przekazał temu ostatniemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie umowy z dnia 27 czerwca 1960 r. Lucyna N. została zatrudniona na stanowisku kierowniczki Ośrodka Wypoczynkowego Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Państwowych i Społecznych w Z. Wśród warunków zatrudnienia umowa wymienia prawo pozwanej do mieszkania służbowego.W nawiązaniu do powyższej umowy, w piśmie z tejże daty pracodawca zawiadomił zatrudnioną, że przydzielił jej mieszkanie służbowe Nr 24 w domu Nr 6 przy ul. S. w Z. z klauzulą, iż w razie rozwiązania z nią umowy o pracę - bez jej winy - pracodawca zobowiązuje się dostarczenia lokalu zastępczego.Pismem z dnia 21.XII.1964 r. Związek powiadomił Lucynę N., że wyraża zgodę na zajmowanie przez nią - w zamian za dawny lokal - dwóch pomieszczeń gościnnych w tym samym domu, przy czym zaznaczono, że w razie rozwiązania stosunku pracy będzie ona obowiązana do opuszczenia tego lokalu bez prawa żądania pomieszczenia zastępczego. Kwitując odbiór tego pisma, N. zaakceptowała zawarte w nim warunki z podkreśleniem, iż w dalszym ciągu chodzi o pomieszczenie służbowe.Z dniem 31.III.1966 r. Związek rozwiązał z N. umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, wzywając ją jednocześnie do opuszczenia zajmowanego lokalu. Wobec odmowy opuszczenia lokalu - w pozwie z dnia 16.V.1966 r. Związek domagał się eksmisji pozwanej z zajmowanego przez nią pomieszczenia. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 23.VI.1966 r. odrzucił pozew, wychodząc z założenia, iż ze względu na służbowy charakter lokalu sprawa należy do kompetencji organów lokalowych. Sąd Wojewódzki uchylił to postanowienie i wypowiedział się za dopuszczalnością drogi sądowej w niniejszej sprawie. Według poglądu wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia uchylającego zaskarżone orzeczenie pierwszej instancji, do niezbędnych przesłanek uznania lokalu za służbowy należy wystawienie formalnego przydziału oraz taki charakter pracy, który by uzasadniał konieczność pozostawania pracownika na terenie zakładu pracy.Po merytorycznym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy oddalił powództwo na podstawie przepisu art. 5 k.c., stojąc na stanowisku, że w okolicznościach sprawy eksmisja pozwanej bez dostarczenia jej lokalu zastępczego pozostawałaby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zmienił to orzeczenie i nakazał eksmisję pozwanej uważając, że wobec rozwiązania umowy o pracę zajmuje ona pomieszczenie bez tytułu prawnego, w sprawie zaś nie można mówić o naruszeniu art. 5 k.c., gdyż kwestia dostarczenia lokalu zastępczego staje się aktualna dopiero przy wykonywaniu eksmisji.Ten ostatni wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego i - zarzucając mu rażące naruszenie art. 64 prawa lokalowego (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227), § 6 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach i trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152), art. 5 i 58 k.c. oraz art. 232 k.p.c. - wniósł o jego uchylenie, jak również o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Zakopanem z dnia 29 grudnia 1967 r. oraz postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 stycznia 1967 r. i o oddalenie zażalenia powoda od postanowienia Sądu Powiatowego w Zakopanem z dnia 23 czerwca 1966 r., ewentualnie zaś o uchylenie wyżej wymienionych orzeczeń i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Zakopanem do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneUwzględniając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Trafnie podnosi rewidujący, że oba Sądy, przyjmując dopuszczalność drogi sądowej dla orzekania w niniejszej sprawie, nie rozważyły i nie uwzględniły całego zebranego materiału.Przede wszystkim nie można się zgodzić z poglądem wyrażonym w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 stycznia 1967 r. z powołaniem się na przepis art. 64 ust. 2 pkt 3 prawa lokalowego, że skoro w myśl powyższego przepisu uprawnionym do otrzymania lokalu służbowego w budynku zakładu pracy jest pracownik pełniący pracę o szczególnym charakterze uzasadniającym pozostawanie na terenie zakładu pracy, a praca pozwanej nie miała takiego charakteru, to ta okoliczność przemawia przeciwko uznaniu spornego mieszkania za pracownicze w rozumieniu prawa lokalowego.Według art. 64 ust. 1 prawa lokalowego mieszkaniami służbowymi są lokale mieszkalne przydzielone pracownikom uspołecznionych zakładów pracy i instytucji w związku ze stosunkiem pracy. Trafnie podnosi się w rewizji nadzwyczajnej, że przepis ten zawiera właściwe kryterium określające służbowy charakter pomieszczenia. Przepisy ustępu 2 art. 64 pr. lok. wymieniają rodzaje lokali mieszkalnych, które mogą być przydzielane na mieszkania służbowe. Między innymi pkt 3 ustęp 2 art. 64 pr. lok. zalicza do nich lokale położone w budynku będącym w zarządzie organizacji, które przydzielają je swoim pracownikom ze względu na szczególny charakter pracy wymagającej zajmowania lokalu mieszkalnego w tym budynku lub w zespole budynków. O ile określenie położenia lokalu stanowi ustawową przesłankę oceny ze strony sądu, czy dany lokal mieszkalny jest mieszkaniem służbowym w rozumieniu art. 64 pr. lok., o tyle kwestia, czy charakter pracy wymaga przydzielenia pracownikowi lokalu mieszkalnego w danym budynku, nie może być oceniana przez sąd, nie opiera się bowiem na kryteriach prawnych, lecz wchodzi w zakres administracyjnej i gospodarczej działalności danej jednostki organizacyjnej, taka zaś działalność nie podlega kontroli sądowej.Ponieważ lokal zajmowany przez pozwaną jest położony w domu wczasowym znajdującym się w zarządzie strony powodowej, a żaden przepis obowiązującego prawa nie zabrania zamiany części domu wczasowego na pomieszczenie służbowe, przeto zgodnie z przepisem art. 64 ust. 2 pkt 3 pr. lok. lokal ten mógł być przydzielony pozwanej jako mieszkanie służbowe. Sąd zaś nie był władny oceniać, czy pozwana, jako kierowniczka domu wczasowego, powinna zajmować mieszkanie w budynku tego domu. Odmienne stanowisko w tej kwestii zajęte przez oba Sądy nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.Trafnie dalej zarzuca rewidujący, że ustalając, iż pozwana nie otrzymała przydziału mieszkania służbowego od pracodawcy, nie miał na uwadze treści pisma powoda z dnia 27.VI.1960 r., w którym ten, jako pracodawca, w powołaniu się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych (Dz. U. Nr 24, poz. 152/1959), złożył oświadczenie woli o przyznaniu lokalu służbowego oraz zobowiązał się do dostarczenia lokalu zastępczego w razie rozwiązania stosunku pracy, a to zgodnie z przepisami cytowanego rozporządzenia.Powyższa treść zdaje się wskazywać na to, że pismo to zawiera wszystkie elementy przydziału mieszkania służbowego, i może być traktowane jako przydział, przy czym takiej ocenie nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że nie zastosowano wzoru pisma dla przydziału mieszkań służbowych przewidzianego w § 2 ust. 4 rozp. RM z dnia 25.III.1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 152) oraz że mieszkanie pozwanej nie było objęte ewidencją mieszkań służbowych. Powyższe wymagania mają charakter porządkowy i ich niezachowanie nie może mieć wpływu na skuteczność prawną przydziału mieszkania.Odrębnego natomiast rozważenia i oceny wymaga pismo powoda z dnia 21.XII.1964 r., w którym powód - w oderwaniu od pierwotnej umowy - określił nowy lokal jako pomieszczenie gościnne i wycofał się z obowiązku dostarczenia lokalu zastępczego, a pozwana pismem z dnia 27.XII.1964 r. nowe warunki akceptowała. Strony w zasadzie mogą zmienić zgodnie treść pierwotnej umowy co do mieszkania służbowego, natomiast nie mógłby uczynić tego jednostronnie pracodawca. W razie więc uznania, ze pismo powoda z dnia 27 czerwca 1960 r. stanowiło przydział lokalu służbowego, sąd meriti powinien rozważyć i ocenić, czy w związku ze zmianą i zajęciem przez pozwaną innego lokalu, obecnie zajmowanego, zgodna wola stron była skierowana na uchylenie przydziału mieszkania służbowego. Dla dokonania należytej wykładni oświadczeń woli stron należy - oprócz pisma powoda z dnia 21.XII.1964 roku - rozważyć również treść pokwitowania przyjęcia tego pisma przez pozwaną, która zaznaczyła, że w dalszym ciągu traktuje nowe pomieszczenie jako lokal służbowy, a ponadto treść pisma powoda z dnia 19.X.1964 r., w którym pracodawca wydał pozwanej polecenie wyremontowania tego lokalu ze wskazaniem, iż jest to mieszkanie służbowe kierownika domu wczasowego.Ponieważ powyższe okoliczności i dowody podniesione w zarzutach rewizji nadzwyczajnej nie były przedmiotem rozważań w zaskarżonych orzeczeniach, a ich wnikliwe rozważenie i prawidłowa ocena mogłyby prowadzić do wniosku, że lokal objęty pozwem stanowi mieszkanie służbowe, co - stosownie do przepisów cytowanego poprzednio rozporządzenia RM z dnia 25.III.1959 r. - wyłączałoby drogę sądową w sprawie niniejszej, przeto należało z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchylić wszystkie zapadłe w niej orzeczenia i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.