II CR 26/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, Z. Kalita.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z. przeciwko Jerzemu S. o eksmisję, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Zielonej Górze z dnia 21 marca 1961 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Zielonej Górze do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany był pracownikiem powoda i z tego tytułu otrzymał od niego w dniu 25 marca 1952 r. przydział mieszkania pracowniczego w domu powoda w Z. przy ul. D. Stosunek pracy został przed kilku laty między stronami rozwiązany, lecz pozwany nadal zamieszkuje w przydzielonym mu mieszkaniu, gdyż powód nie dysponuje potrzebnym dla pozwanego mieszkaniem zastępczym.Powód twierdził, że pozwany zalega z zapłatą czynszu za okres około dwóch lat i na podstawie art. 16 pkt 4 prawa lokalowego domagał się w pozwie eksmisji pozwanego z wymienionego mieszkania.Sąd Powiatowy odrzucił pozew na podstawie art. 63 ust. 6 prawa lokalowego oraz § 1 i 10-15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości w tych sprawach i trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152), ponieważ droga sądowa w tej sprawie jest niedopuszczalna, gdyż mieszkanie zajmowane przez pozwanego jest mieszkaniem służbowym.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku Sądu Powiatowego, przekazał na podstawie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pracodawca, chcąc uzyskać eksmisję swego byłego pracownika z przydzielonego mu mieszkania służbowego, może osiągnąć swój cel tylko poprzez cofnięcie przydziału na podstawie § 4 rozporządzenia z dnia 25 marca 1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 152), następnie w drodze postępowania administracyjnego, czy też nie korzystając z tego trybu (np. dla uniknięcia obowiązku dostarczenia innego lokalu mieszkalnego zgodnie z § 6 cyt. rozporz.) może żądanie eksmisji oprzeć na przesłankach art. 16 prawa lokalowego i w ten sposób przesądzić właściwość drogi sądowej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, zważył, co następuje:Stosunek najmu lokali i budynków stosownie do art. 2 ust. 1 prawa lokalowego zawiązuje się na podstawie umowy najmu albo na podstawie decyzji o przydziale lokali lub budynków.Stosunek najmu zawiązany na podstawie decyzji o przydziale kończy się z upływem czasu oznaczonego w decyzji o przydziale lokalu, jeżeli przydział nastąpił na czas określony (art. 13 pr. lok.), jak również na skutek cofnięcia przydziału przez właściwy organ administracji prezydium rady narodowej na podstawie art. 36 prawa lokalowego lub przez zakład pracy na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach i trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152). Rozstrzyganie spraw dotyczących opróżnienia lokali z przyczyn wyżej wymienionych zostało wyłączone spod kompetencji sądów powszechnych i przekazane właściwym do spraw lokalowych organom prezydiów rad narodowych (art. 36, 43 i nast. pr. lok. oraz § 12 i nast. rozp. Rady Ministrów z dnia 25.III.1959 r.).Ponadto prawo lokalowe w art. 15 przewiduje możność rozwiązania przez wynajmującego stosunku najmu zawiązanego na podstawie decyzji o przydziale w wypadkach wymienionych w art. 16. W myśl tego przepisu (art. 16) rozwiązania stosunku najmu i opróżnienia lokalu można dochodzić wyłącznie w drodze sądowej w wypadkach, gdy najemca używa lokalu w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem, niszczy go, wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciw obowiązującemu porządkowi domowemu, zachowaniem swym wywołuje zgorszenie u innych najemców lub sąsiadów albo zalega z zapłatą czynszu lub opłat wymienionych w art. 5 prawa lokalowego co najmniej za dwa miesiące.Otwarta w tym przepisie droga sądowa nie została zamknięta postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 152), wydanego na podstawie art. 63 ust. 6 ustawy o prawie lokalowym.Intencją ustawodawcy przy wydaniu odmiennych przepisów regulujących przydział i cofnięcie przydziału mieszkań służbowych była przede wszystkim ochrona wynajmującego zakładu pracy przez zapewnienie mu szybkiej drogi w odzyskaniu mieszkania służbowego zajętego przez osobę, która przestała być lub nie była pracownikiem wynajmującego zakładu. Dlatego też przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 152) regulują w sposób odmienny od prawa lokalowego jedynie tryb i właściwość organów upoważnionych do wydawania i cofnięcia przydziału mieszkania służbowego oraz skutki związane z cofnięciem przydziału takiego mieszkania. Natomiast nie zawierają one żadnych odmiennych postanowień w zakresie praw i obowiązków wynajmującego i najemcy, jak również trybu i właściwości co do rozstrzygania spraw związanych z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków wynikających ze stosunku najmu, a zwłaszcza spraw związanych z naruszeniem przez najemcę obowiązków wymienionych w art. 16 prawa lokalowego.Postanowienia cyt. rozporządzenia nie tylko nie wyłączają drogi sądowej otwartej w art. 15 prawa lokalowego, lecz przeciwnie, w § 6 ust. 3 otwierają drogę sądową dla sporów co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy.W wymienionym przez Sąd Wojewódzki (w uzasadnieniu pytania prawnego) orzeczeniu z dnia 23.V.1961 r. w sprawie 4 CR 559/60 (OSN 1962 r. zeszyt II, poz. 73) Sąd Najwyższy wyjaśnił wprawdzie, że przepis § 6 ust. 3 cyt. rozporz., jako przepis szczególny, nie może być interpretowany rozszerzająco poza ramy zakreślone w ust. 1 tego paragrafu, jednakże orzeczenie to dotyczyło rozwiązania umowy o pracę i cofnięcia przydziału mieszkania służbowego z innej przyczyny niż wymieniona w § 6 ust. 1 i dlatego Sąd ten, mówiąc o niedopuszczalności drogi sądowej w razie innych przesłanek orzeczenia o opuszczeniu mieszkania, miał na myśli wyłącznie przesłanki potrzebne do rozwiązania umowy najmu na podstawie cofnięcia przydziału mieszkania służbowego, a nie przesłanki uprawniające wynajmującego do żądania eksmisji najemcy lokalu na podstawie art. 16 prawa lokalowego. Gdyby przyjąć, że Sąd Najwyższy w wymienionym orzeczeniu uważał, iż droga sądowa wyłączona jest również w sytuacjach wymienionych w art. 16 ustawy o prawie lokalowym - to Sąd Najwyższy w obecnym składzie poglądu tego nie podziela.Okoliczność, że stosunek pracy uległ rozwiązaniu i że wynajmującemu zakładowi pracy przysługuje możność żądania eksmisji w trybie administracyjnym przewidzianym w § 10 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r., nie przekreśla jego uprawnień do uzyskania zwolnienia mieszkania na podstawie art. 16 pr. lok. W pewnych bowiem wypadkach uzyskanie nakazu opróżnienia mieszkania służbowego w drodze sądowej może być korzystniejsze dla wynajmującego zakładu pracy, gdyż zwalnia go od obowiązku dostarczenia najemcy lokalu zastępczego, którym nie może dysponować.W świetle powyższych wyjaśnień trafny jest zarzut powoda, że Sąd Powiatowy w zaskarżonym wyroku naruszył art. 2 k.p.c. w związku z art. 16 i 63 ust. 6 ustawy o prawie lokalowym oraz z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 152), odrzucając pozew na skutek niedopuszczalności drogi sądowej. Trafnie zwłaszcza skarżący wskazuje, że przepisy § 10-15 cyt. rozporządzenia dotyczą tylko wypadków wymienionych w § 4 tego rozporządzenia, upoważniających pracodawcę do cofnięcia przydziału mieszkania służbowego.Sąd Najwyższy zwraca także uwagę, że w art. 87 pr. lok. dotychczasowe mieszkania służbowe oraz mieszkania zakładowe stały się mieszkaniami służbowymi w rozumieniu ustawy o prawie lokalowym, jeżeli podpadają pod postanowienia art. 63. Sąd Powiatowy zatem powinien był przede wszystkim ustalić, czy sporne mieszkanie jest w ogóle mieszkaniem służbowym w rozumieniu art. 63 ust. 2 pkt 3 prawa lokalowego.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do merytorycznego rozpoznania.