III CRN 203/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz.Sędziowie SN: R. Czarnecki, K. Olejniczak (spr.).Protokolant: C. Gumienna.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 9 października 1981 r. sprawy z powództwa Teresy G. przeciwko Urzędowi Miejskiemu - Wydział Spraw Lokalowych o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 4 lutego 1980 r.:uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Teresa G. żądała ustalenia, że wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego przy ul. M. w miejsce zmarłej najemczyni Marty B. Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej wnosiło o oddalenie powództwa, powołując się na brak po stronie powódki przesłanek przewidzianych w art. 691 k.c.Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 4 lutego 1980 r. powództwo uwzględnił. Sąd ustalił, że powódka jest osobą obcą dla zmarłej Marty B., tym niemniej łączyły ją z B. zażyłe i serdeczne stosunki. Konsekwencją tego było wspólne zamieszkanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, a przede wszystkim sprawowanie opieki nad liczącą ponad 80 lat B. Wskazuje to, że między powódką i byłą najemczynią istniał stosunek bliskości w rozumieniu art. 691 k.c. Wyrok ten, wobec jego niezaskarżenia, uprawomocnił się w Sądzie I instancji.Rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku wniósł z urzędu Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 691 k.c., art. 3 § 2, art. 194 § 1 i art. 316 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Stosownie do art. 691 k.c., przewidziane w nim wstąpienie w stosunek najmu w miejsce dotychczasowego najemcy, który zmarł, dotyczy osób bliskich najemcy, które stale z nim mieszkały, aż do chwili śmierci. Celem omawianego przepisu jest zapewnienie praw do mieszkania osobom, dla których stanowiło ono centrum życiowe, najczęściej z uwagi na łączące ich z dotychczasowym najemcą więzy rodzinne i dla których pozbawienie ich praw najmu byłoby równoznaczne z utratą podstawowego dobra, jakim jest prawo do mieszkania. Omawiany przepis nie może natomiast służyć do pokonywania trudności lokalowych w drodze obejścia obowiązujących w tym względzie zasad, dotyczących przydziału lokali mieszkalnych.Rewizja nadzwyczajna zasadnie zarzuca, iż ustalenia Sądu, co do stałego wspólnego zamieszkania powódki z B., aż do jej śmierci, nie znajduje dostatecznego oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.Przeciwnie, z zeznań świadków zdaje się wynikać, że powódka zamieszkiwała w tym samym domu co B., lecz w innym mieszkaniu, razem ze swoimi dziadkami, a po ich śmierci ze swoją ciotką.Okoliczność, że powódka z uwagi na dobrosąsiedzkie stosunki często przebywała u B., czyniła zakupy, sprzątała, a czasem zostawała na noc, nie uzasadnia poglądu, że mieszkała z B.Przemawia przeciwko temu również okoliczność, że według zeznań Anny Ł. - matki powódki, B., która zmarła 15 czerwca 1979 r., od około dwóch lat przed śmiercią przebywała w zakładzie dla nieuleczalnie chorych.W tym zatem czasie nie mogło dojść do wspólnego zamieszkania powódki z B., zaś z dotychczas zebranego materiału dowodowego nie wynika, oby takie wspólne zamieszkiwanie powódki z B. miało miejsce wcześniej, zwłaszcza, że jak się wydaje, powódka była wówczas małoletnia i centrum jej spraw życiowych musiało być związane z osobami, które się nią opiekowały i łożyły na jej utrzymanie.Okoliczność, że powódka zameldowała się w listopadzie 1978 r. w mieszkaniu B., a więc prawdopodobnie w czasie, gdy B. przebywała w zakładzie leczniczym, nie posiada decydującego znaczenia dla oceny wspólnego zamieszkania w rozumieniu art. 691 k.c. Fakt zameldowania podlega bowiem ocenie na tle okoliczności konkretnej sprawy. Istotny bowiem w świetle art. 691 k.c. jest fakt rzeczywistego wspólnego mieszkania osoby bliskiej z najemcą, aż do chwili jego śmierci.Należy podzielić również zastrzeżenie rewizji nadzwyczajnej, co do przymiotu osoby bliskiej najemcy po stronie powódki. Stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/79, do osób bliskich najemcy w rozumieniu art. 691 k.c. zalicza się - oprócz osób wymienionych w art. 8 Prawa lokalowego z 1974 r. - inne osoby, których stosunek osobisty do najemcy uzasadniał wspólne i stałe z nią zamieszkiwanie. Nie można zatem wyłączyć stosunku bliskości w rozumieniu art. 691 k.c., wynikającego z długotrwałych więzów przyjaźni, opartych m.in. na wspólnym zamieszkiwaniu. Skoro jednak w sprawie niniejszej fakt wspólnego zamieszkiwania nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowy, udzielanie pomocy staruszce przez młodą osobę w ramach dobrosąsiedzkich stosunków, nie uzasadnia jeszcze przyjęcia stosunku bliskości.Stosownie do orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1981 r., sygn. akt III CZP 64/80), w sprawie z powództwa osoby bliskiej zmarłego najemcy o ustalenie wystąpienia tej osoby na podstawie art. 691 k.c. w stosunek najmu lokalu, mieszczącego się w budynku, który stanowi własność państwa i pozostaje w zarządzie (administracji) przedsiębiorstwa gospodarki mieszkaniowej (zarządu budynków mieszkalnych), mającego osobowość prawną, bierną legitymację procesową, ma to przedsiębiorstwo. Tymczasem w sprawie niniejszej, aczkolwiek brał w niej udział Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w C., wyrok zapadł w stosunku do Urzędu Miejskiego - Wydziału Spraw Lokalowych, a zatem podmiotu nieposiadającego legitymacji biernej.W związku z omawianymi wyżej uchybieniami należało podzielić zarzut rewizji nadzwyczajnej, iż zaskarżony wyrok nie tylko rażąco narusza przepis art. 691 k.c., lecz nadto interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, polegający na prawidłowej realizacji polityki mieszkaniowej państwa.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.