III CRN 206/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN Z. Świeboda (spr.).Sędziowie SN: J. Gudowski, B. Myszka.Protokolant: E. Krentzel.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 1991 r. sprawy z powództwa Wiktora M. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej Pracowników SGGW w Warszawie o przyjęcie w poczet członków, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, NC II 4120/43/91/C, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 12 grudnia 1990 r., sygn. akt II Cr 1553/90,uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 18 czerwca 1990 r., sygn. II C 598/89, i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o nakazanie pozwanej Spółdzielni przyjęcia go w poczet członków i twierdził, że na podstawie umowy zawartej ze spadkobiercami Jerzego M., nabył własnościowe prawo do lokalu przy ul. W. w W.Pozwana Spółdzielnia domagała się oddalenia powództwa, zarzucając, iż spadkobiercom M. prawo do lokalu wygasło, bo nie dopełnili w terminie wymogów przewidzianych w art. 228 § 1 Prawa spółdzielczego.Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 18.VI.1990 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. W. w W. przysługiwało Jerzemu M. zmarłemu w dniu 31.I.1986 r., po którym nabycie spadku, z wyłączeniem gospodarstwa rolnego, stwierdzone zostało postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 12.XI.1986 r. V Ns 221/86 na rzecz Andrzeja G., Grażyny G. i Agnieszki G. po 1/3 części. Wymienieni spadkobiercy nie wskazali w terminie jednego roku od otworzenia spadku spadkobiercy, któremu własnościowe prawo do lokalu przypadło w wyniku działu spadku, wobec czego prawo do lokalu wygasło.W dniu 23.IV.1987 r. spadkobiercy M. zawarli umowę sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do tego lokalu Spółce "R." pod warunkiem uzyskania przez nią zgody władz Spółdzielni na zmianę przeznaczenia lokalu z mieszkalnego na użytkowe. W tej umowie sprzedaży zastrzeżono, że gdyby Spółdzielnia nie wyraziła zgody na zmianę przeznaczenia lokalu, sprzedający zobowiązali się przenieść prawo do lokalu na powoda i jego żonę. Spółdzielnia nie wyraziła zgody na zmianę charakteru lokalu. Sąd Rejonowy dalej ustalił, że lokal przy ul. W. wykorzystywany jest na cele użytkowe bez zgody Spółdzielni, co stanowi dużą uciążliwość dla mieszkańców budynku. Z tego względu Sąd uznał, że istniałaby możliwość ewent. wykluczenia powoda ze Spółdzielni, a tym samym zgodnie §§ 6 i 25 statutu występuje uzasadniona podstawa do odmowy przyjęcia w poczet członków Spółdzielni.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 12.XII.1990 r. wniesioną rewizję oddalił. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko zajęte przez Sąd Rejonowy.W rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 12.XII.1990 r. oraz Sądu Rejonowego z dnia 18.VI.1990 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w W. Skarżący zarzuca rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 316 § 1 i 368 pkt 3 k.p.c. oraz art. 228 § 1 i § 3 Prawa spółdzielczego, a także art. 5 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Artykuł 228 § 1 i § 2 Prawa spółdzielczego ustanawia obowiązek dopełnienia określonych czynności dla zachowania własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu przez spadkobiercę członka Spółdzielni, któremu przysługiwało takie prawo. W szczególności zobowiązuje on spadkobiercę do przedstawienia Spółdzielni stwierdzenia nabycia spadku w terminie jednego roku od dnia otwarcia spadku, a jeżeli postępowanie sądowe o to stwierdzenie nie zostało zakończone w tym terminie, do złożenia dowodu jego wszczęcia. Jeżeli spadkobierców jest kilku, powinni oni ponadto, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wskazać spadkobiercę, któremu własnościowe prawo do lokalu przypadło w wyniku działa spadku, lub przedstawić dowód wszczęcia postępowania o dział spadku. W tym ostatnim wypadku wskazanie spadkobiercy powinno nastąpić w terminie trzech miesięcy od dnia zakończenia postępowania działowego.Z akt pozwanej Spółdzielni wynika, że G. spadkobiercy M. przesłali Spółdzielni postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12.XI.1986 r., V Ns 221/86, o stwierdzenie nabycia spadku wnet po jego prawomocności, skoro Spółdzielnia pismem z dnia 19.I.1987 r. przestrzegała spadkobierców przed zbyciem lokalu na cele użytkowe.Tak więc uczynili oni zadość obowiązkowi wynikającemu ze zdania pierwszego art. 228 § 1 Prawa spółdzielczego.Ponieważ do spadku przypada więcej jeden spadkobierca, Grażyna, Andrzej i Agnieszka G. powinni postąpić zgodnie z wymogami zdania drugiego cyt. przepisu. Jednak G. zbyli własnościowe prawo do spornego lokalu na rzecz małżonków M. umową z dnia 23.IV.1987 r., która przekazana została Spółdzielni. Spółdzielnia zatem powzięła wiadomość o zbyciu lokalu i o osobie nabywcy z przesłanej jej umowy.Trafnie w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że umowa sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na rzecz powoda została zawarta z nieznacznym, bo niespełna z miesięcznym przekroczeniem terminu. Sądy zatem powinny rozważyć, czy opóźnienie nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pozwanej Spółdzielni, a w tej sytuacji uznanie, iż przed zawarciem umowy sprzedaży prawa spadkobierców do lokalu wygasły, a umowa jest bezskuteczną, może pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Sądy dalej nie ustosunkowały się do twierdzeń powoda i przedstawionych przez niego dowodów mających wykazać, że mimo starań pełnomocnika spadkobierców nie zostało im we właściwym czasie wydane przez Spółdzielnię zaświadczenie o wysokości zwaloryzowanego wkładu budowlanego i innych danych dotyczących lokalu, niezbędnych dla uzyskania formalnego zezwolenia władz podatkowych na dysponowanie majątkiem spadkowym.Zastrzeżenia nasuwa stanowisko Sądów, iż pozwana Spółdzielnia może na podstawie § 6 statutu odmówić przyjęcia powoda w poczet członków z przyczyn przez nią podanych. Po pierwsze, z materiału zebranego w sprawie nie wynika, by w stosunku do powoda zachodziły przesłanki warunkujące wykluczenie go ze Spółdzielni na podstawie postanowień § 25 pkt 1, 2 i 3 statutu. Po drugie, zajmowanie lokalu przez Spółkę "R." i uciążliwość tej spółki dla mieszkańców domu, nawet w sytuacji, gdy syn powoda pełni obowiązki prezesa tej Spółki, nie może dotyczyć powoda, skoro on jeszcze nie jest członkiem Spółdzielni i nie ma prawa do lokalu. Gdyby Spółka "R." zajmowała lokal przy ul. W. w W., to najpewniej na podstawie stosunku prawnego Spółki ze spadkobiercami M.-G.Z tych przeto przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c.), przekazując sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania jako rzeczowo właściwemu (art. 17 pkt 1 k.p.c.).