III CRN 211/73

SentencjaSąd Najwyższy z udziałem wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta W. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Oddział Wojewódzki w S. i Pawłowi S. o rentę uzupełniającą na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 1973 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 8 lipca 1972 r. VI C 2665/71 w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego Pawła S. i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania temuż Sądowi Powiatowemu, - oddalił rewizję nadzwyczajną w stosunku do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Uzasadnienie faktyczneZygmunt W. wniósł o zasądzenie od pozwanych Państwowego Zakładu Ubezpieczeń i Pawła S. renty wyrównawczej w kwocie 1.500 zł miesięcznie, poczynając od 1.X.1971 r. W uzasadnieniu pozwu powód twierdził, że w dniu 31.V.1961 r. z winy pozwanego Pawła S. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego doznał ciężkich obrażeń ciała, i że na skutek wypadku jego zarobki obniżyły się przeciętnie o 1.500 zł miesięcznie.Wyrokiem z 8.VII.1972 r. Sąd Powiatowy w Szczecinie oddalił powództwo stwierdzając, że skoro wypadek miał miejsce 31.V.1961 r., a powództwo w sprawie wytoczone zostało 30.IX.1971 r., to w tych warunkach roszczenia powoda uległy 10-letniemu przedawnieniu. Jednocześnie Sąd Powiatowy stwierdził, że dochodzenie przez powoda roszczeń związanych z wypadkiem w sprawie C 396/71 nie przerwało biegu przedawnienia dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia o rentę uzupełniającą.Rewizję powoda wniesioną od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Szczecinie wyrokiem z 16.I.1973 r. oddalił, podzielając stanowisko Sądu I instancji.Wyroki Sądów obu instancji zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL z wnioskiem o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Reprezentowany w rewizji nadzwyczajnej pogląd, iż pozew wniesiony w sprawie C 396/71 do Sądu Powiatowego w Szczecinie przerwał bieg przedawnienia również co do roszczenia o rentę wynikającą z tego samego zdarzenia, jest w pełni uzasadniony.Stosownie bowiem do treści art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wniesienie pozwu wywołuje taki materialno-prawny skutek, iż przerywa bieg przedawnienia w takim zakresie, w jakim doręczenie tego pozwu stworzyło stan zawisłości sporu (art. 192 pkt 1 k.p.c.).Z punktu widzenia przedmiotu i granic wyrokowania art. 321 k.p.c. dzieli sprawy na dwie grupy, przy czym w pierwszej z nich obowiązuje zakaz wyrokowania co do rzeczy, które nie były przedmiotem żądania oraz zasądzenia ponad żądanie (§ 1), w drugiej zaś żądanie nie limituje przedmiotu procesu (§ 2). W sprawach zatem o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym sąd ma obowiązek zasądzenia powodowi tego wszystkiego, co wynika z materialnoprawnej subsumcji faktów przytoczonych przez powoda, a ustalonych przez sąd. Skoro w tych sprawach przedmiotem procesu jest całość roszczenia, wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia co do wszystkich roszczeń, których powstanie wynika z faktów przytoczonych w pozwie.Stanowisko takie zajął już Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów I CO 5/60 z 24.V.1960 r. (OSN I/61/3). Aczkolwiek uchwała ta zapadła na tle nieobowiązujących już przepisów prawa materialnego i procesowego, to jednak zachowała ona swą aktualność również pod rządem obowiązującego prawa, gdyż w tym zakresie nie nastąpiła zmiana ustawodawcza.Jeżeli więc pozew o naprawienie szkody wiążącej się z wypadkiem z 31.V.1961 r. został wniesiony w 1964 r., to wówczas nastąpiło już przerwanie biegu również co do roszczenia o zasądzenie renty, skoro z twierdzeń powoda wynikało, iż jest on niezdolny do pracy, a jego zarobki uległy zmniejszeniu (art. 444 § 2 k.c.).Od daty wniesienia tego pozwu przedawnienie rozpoczęło bieg na nowo, a z uwagi na to, że szkoda wynikła z występku, roszczenie o rentę nie uległo przedawnieniu, skoro pozew został wniesiony 30.IX.1971 r. (art. 442 § 2 k.c.).Rewizja nadzwyczajna jest zatem uzasadniona w stosunku do sprawcy szkody.Stwierdzenie to jednak nie może odnosić się do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Jak bowiem wynika z twierdzeń pozwu i niekwestionowanych ustaleń sądu pierwszej instancji, szkoda wynikła z wypadku komunikacyjnego w dniu 31.V.1961 r., a więc przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 1.XII.1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311), które wprowadziło odpowiedzialność PZU z tego tytułu dopiero od 1.I.1962 r. PZU mogłoby zatem ponosić odpowiedzialność za powstałą szkodę jedynie w przypadku istnienia dobrowolnego ubezpieczenia.Jak to jednak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów III CZP 74/71 z 24.I.1972 r. (OSN CP 7-8/72/122), poszkodowany nie jest uprawniony na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej od innej osoby do dochodzenia przed sądem roszczeń od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji (art. 421 i 422 k.p.c.).