III CRN 428/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefanii Sz. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostce Wojskowej) o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 16 maja 1967 r., zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Ostródzie z dnia 12 listopada 1966 r. w części zasądzającej rentę uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 9 kwietnia 1962 r. powódka Stefania Sz. domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Jednostki Wojskowej - na jej rzecz kwoty 56.920 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz tytułem odszkodowania za straty, jakie poniosła ona w związku z wypadkiem drogowym, spowodowanym przez Jana O. kierowcę samochodu pozwanego Skarbu Państwa. Ponadto powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz renty miesięcznej w kwocie 400 zł.Wyrokiem z dnia 4 listopada 1963 r. sygn. C 330/63 Sąd Powiatowy w O. uwzględnił powództwo w całości, przy czym ustalił, że powódka uległa wypadkowi, za następstwa którego ponosi odpowiedzialność pozwany Skarb Państwa. W szczególności Sąd ustalił, że prowadząc samochód osobowy w dniu 1 grudnia 1961 r. powódka zatrzymała się po prawej stronie szosy w celu uregulowania temperatury wody w chłodnicy. W czasie wykonywania tych czynności powódka została najechana przez samochód ciężarowy pozwanego Skarbu Państwa, na skutek czego doznała licznych obrażeń ciała, w wyniku których utraciła częściowo zdolność do pracy zarobkowej.Na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa Sąd Wojewódzki w O. wyrokiem z dnia 19 października 1965 r. sygn. II Cr 952/65 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz tytułem odszkodowania za straty związane bezpośrednio z wypadkiem zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 29.792,80 zł; uchylił zaś zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powódki kwotę 12.000 zł tytułem odszkodowania za utracone przez powódkę zarobki w okresie 6 miesięcy jej całkowitej niezdolności do pracy, oraz w części zasądzającej na jej rzecz rentę uzupełniającą w kwocie 400 zł miesięcznie. W powyższym zakresie Sąd Wojewódzki przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, oddalając w pozostałej części rewizję oraz powództwo.Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Powiatowy w O. wyrokiem z dnia 12 listopada 1966 r. sygn. C. 803/65 zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 7.980 zł tytułem odszkodowania za utracone przez powódkę zarobki w okresie jej całkowitej niezdolności do pracy oraz rentę uzupełniającą w kwocie 332,50 zł miesięcznie, oddalając powództwo w pozostałej części. Uwzględniając powództwo w powyższym zakresie, Sąd oparł rozstrzygnięcie na ustaleniu, że dochód powódki przed wypadkiem, uzyskiwany w zakładzie fryzjerskim jej męża, wynosił miesięcznie kwotę 1.330 zł i że na skutek wypadku utraciła ona zdolność do pracy zarobkowej w 25%.Rewizję pozwanego Skarbu Państwa, kwestionującą jedynie zasadność przyznania powódce renty, Sąd Wojewódzki w O. wyrokiem z dnia 16 maja 1967 r. sygn. II Cr 432/67 oddalił, podzielając stanowisko Sądu I instancji.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w O. w części zasądzającej na rzecz powódki rentę i o przekazanie sprawy w tym zakresie temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Rewidujący zarzuca obu zaskarżonym wyrokom rażące naruszenie prawa, w szczególności przepisów art. 224 § 1, 316 § 1 i 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 161 § 2 k.z.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione.Jak wynika z dyspozycji przepisu art. 161 § 2 k.z. w wypadku, gdy poszkodowany utracił w całości lub w części zdolność do pracy zarobkowej, zobowiązany do odszkodowania powinien mu wypłacić rentę w wysokości, odpowiadającej wyrządzonej szkodzie. Warunkiem zatem przyznania poszkodowanemu renty jest wykazanie przez niego faktu powstania szkody i jej wysokości.W niniejszej sprawie powódka, na której spoczywał ciężar udowodnienia, w jakim zakresie poniosła szkodę, nie wykazała ani nie przedstawiła w ogóle dowodów na okoliczność, że w związku z wypadkiem zmniejszyła się w rzeczywistości jej zdolność do zarobkowania. Również Sąd Powiatowy nie ustalił w wyroku, w jakim zakresie powódka poniosła w rzeczywistości szkodę, a oparł się jedynie na teoretycznym założeniu, że utraciła ona zdolność do pracy w 25%, przyjmując wyłącznie na tej ogólnikowej i dowolnej podstawie, że należy się jej dochodzona w pozwie renta uzupełniająca w kwocie 332,50 zł, ponieważ dochód powódki przed wypadkiem wynosił kwotę 1.330 zł miesięcznie.W świetle wymienionego przepisu ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, tego rodzaju abstrakcyjne obliczenie wysokości należnej powódce renty należy uznać za niewystarczające. Dla ustalenia faktycznej możliwości powódki do zarobkowania nie wystarczyło teoretyczne określenie przez Sąd utraty procentowej jej zdolności do pracy, lecz konieczne było dokonanie konkretnych ustaleń, jak przedstawia się jej aktualna, rzeczywista zdolność do zarobkowania. W szczególności Sąd I instancji powinien był wyjaśnić, w jakiej wysokości kształtowały się dochody uzyskiwane przez powódkę w zakładzie fryzjerskim jej męża po wypadku, czy były one niższe od dochodów uzyskiwanych przez nią przed wypadkiem, a jeżeli były niższe, to czy zmniejszenie jej dochodów pozostawało w związku z wypadkiem. Dopiero prawidłowe wyjaśnienie i ustalenie przez Sąd powyższej okoliczności mogłoby stanowić podstawę dla oceny, czy i o ile powódce przysługuje prawo do renty.Skoro w powyższym zakresie Sądy - z rażącym naruszeniem wymienionych na wstępie przepisów postępowania - nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i nie dokonały niezbędnych ustaleń i skoro w związku z tym nie została w sposób prawidłowy ustalona podstawa faktyczna zaskarżonego rozstrzygnięcia, obciążającego Skarb Państwa obowiązkiem płacenia renty, przeto zachodzi konieczność uchylenia wyżej wskazanego wyroku prawomocnego w części zasądzającej na rzecz powódki rentę w celu dokonania w sprawie przez Sąd I instancji prawidłowych ustaleń.