III CRN 232/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Katarzyny K. i jej spadkobiercy Stanisława S. przeciwko Stanisławowi K. o rozwiązanie umowy dzierżawy i eksmisję na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Krasnymstawie z dnia 28 stycznia 1972 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Krasnymstawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o obowiązku uiszczenia wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do postanowień umowy zawartej w dniu 17.VI.1968 r. Franciszek K. wydzierżawił pozwanemu 0,74 ha łąki na okres 30 lat. W dniu 13.II.1970 r. doszło do spisania kolejnej umowy, której Franciszek K., zmarły następnego dnia, już nie zawarł, zawarła ją zaś jego żona Katarzyna oraz pozwany. W myśl postanowień tej umowy wydzierżawienie wspomnianej łąki następuje do 1996 r. za sumę 30.000 zł płatną w trzech ratach, mianowicie: pierwsza rata - w wysokości 11.200 zł, już otrzymana, druga - w wysokości 10.000 zł, płatna w dniu spisania umowy, i trzecia - w wysokości 8.800 zł, płatna najdalej do dnia 1.XI.1970 r.W dniu 4.XI.1971 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).W połowie listopada 1971 r. Katarzyna K. wystąpiła z pozwem o rozwiązanie umowy dzierżawy i o eksmisję pozwanego z łąki, przy czym w toku postępowania strony zawarły ugodę tej treści, że Katarzyna K. wypłaci pozwanemu 20.000 zł, a pozwany wyda jej łąkę.Przed upływem sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania Prokurator Generalny złożył od niego rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 14 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy z dnia 26 października 1971 r., w wypadku gdy w dniu jej wejścia w życie toczy się postępowanie sądowe dotyczące własności nieruchomości podlegającej przepisom tej ustawy, sąd zawiesza postępowanie i zawiadamia o tym organ do spraw rolnych. W judykaturze utrwalił się przy tym pogląd, że zacytowany przepis stosuje się także (w drodze analogii) do spraw wszczętych po dniu wejścia tej ustawy w życie. Sąd nie jest powołany do dokonywania ustaleń i wyprowadzania z nich wniosków co do istnienia przesłanek z ustawy z dnia 26 października 1971 r., wtedy bowiem wkroczyłby w zakres przekazany do właściwości organu do spraw rolnych. Wystarcza uprawdopodobnienie, że postępowanie sądowe dotyczy własności nieruchomości podlegającej przepisom ustawy, o której mowa.W niniejszej sprawie postępowanie sądowe dotyczyłoby własności takiej właśnie nieruchomości, gdyby umowa zawarta przez pozwanego, nieważna ze względu na brak formy aktu notarialnego, była umową o przeniesienie własności nieruchomości (chociażby przedwstępną) i gdyby na jej podstawie pozwany objął nieruchomość w posiadanie, przy czym przesłanki wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. mogą być uprawdopodobnione w wyniku oceny całokształtu dowodów.Stosownie do dyspozycji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w razie spełnienia się przesłanek wymienionych w tym przepisie nabycie własności nieruchomości następuje już w dniu 4.XI.1971 r. z mocy samego prawa. Jeżeli zaś w sprawie znajdują się dowody wskazujące na potrzebę wyjaśnienia, czy można przyjąć za uprawdopodobnione, że postępowanie dotyczy własności nieruchomości podlegającej art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r., to niewyjaśnienie tej okoliczności i patronowanie ugodzie sądowej unicestwiającej skutek zastosowania tego przepisu sprawia, że ugoda ta musi być oceniona jako mająca na celu obejście ustawy (art. 223 § 2 w zw. z art. 203 § 4 k.p.c., art. 58 § 1 k.c.) i przez to jako dotknięta nieważnością bezwzględną.Skoro więc nie było podstaw do umorzenia postępowania, rewizja nadzwyczajna, kwestionująca postanowienie w tym zakresie, zasługuje na uwzględnienie.Z uwagi na rodzaj uchylonego postanowienia przepis art. 415 k.p.c. nie może być odpowiednio zastosowany.