III CRN 235/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL prokuratora W. Sztejn, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Skarbu Państwa - Urzędu Powiatowego w B. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 13 lutego 1974 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Bielsku Podlaskim z dnia 30 listopada 1973 r. i przekazał sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa wykonał prawo pierwokupu co do udziału 65/1000 w nieruchomości położonej w B. przy ul. K. o ogólnej powierzchni 1,82 ha; pozostałe udziały należą do 11 osób fizycznych. Powołując się na swe prawo współwłaściciela, Skarbu Państwa wystąpił z wnioskiem o zniesienie współwłasności, przy czym domagał się przyznania mu (ze względu na przysługujące Skarbowi Państwa prawo pierwokupu) działki nr 3597/1.Postanowieniem z dnia 30.XI.1973 r. Sąd Powiatowy w Bielsku Podlaskim, dysponując zezwoleniem organu administracyjnego na podział, zniósł współwłasność wymienionej nieruchomości, przyznał poszczególne działki dotychczasowym współwłaścicielom, a ponadto zasądził odpowiednie dopłaty. Między innymi działkę nr 3597/1 Sąd Powiatowy przyznał wraz z druga działką nr 3589/1 - współwłaścicielowi Jerzemu B., przy czym zasądził od niego na rzecz innych współwłaścicieli dopłaty w łącznej kwocie 32.314 zł. Skarbowi Państwa Sąd Powiatowy przyznał działkę nr 3596/1.Wydając powyższe postanowienie, Sąd Powiatowy miał na uwadze, że działka nr 3597/1 była od dawna w posiadaniu Jerzego B., że przyznana Skarbowi Państwa działka nr 3596/1 wyczerpuje udział Skarbu Państwa, że wreszcie ta działka jest przeznaczona na ulicę.Rewizję Skarbu Państwa od wymienionego postanowienia Sądu Powiatowego oddalił Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 13.II.1974 r.Obydwa wymienione postanowienia zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 25.VI.1974 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji nadzwyczajnej reprezentowany jest pogląd, że z mocy art. 35 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) Skarb Państwa mógł w sprawie niniejszej, jako współwłaściciel, wykonać prawo pierwokupu z tym skutkiem, iż Sąd obowiązany był mu przyznać na wyłączną własność wybraną działkę. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela tego poglądu.Po pierwsze, z istoty prawa pierwokupu wynika, że prawo to co do pozostałych udziałów przysługuje Skarbowi Państwa tylko wtedy, gdy z wnioskiem o zniesienie współwłasności występuje inny uczestnik aniżeli Skarb Państwa. Podstawowym bowiem założeniem instytucji prawa pierwokupu, wynikającym zarówno z unormowania kodeksowego, jak i z unormowania zawartego w przepisach cyt. ustawy z 1961 r., jest to, że prawo to może być realizowane tylko wtedy, gdy zmianę stanu prawnego (przede wszystkim w następstwie sprzedaży) zainicjuje osoba zobowiązana z prawa pierwokupu, nigdy zaś do realizacji prawa pierwokupu nie może doprowadzić sam uprawniony. Już przeto z tej przyczyny, że sprawa niniejsza została wszczęta na wniosek Skarbu Państwa, realizacja prawa pierwokupu nie była w niej dopuszczalna.Po drugie, nawet wtedy, gdy z wnioskiem o zniesienie współwłasności występuje inny współwłaściciel, realizacja prawa pierwokupu przez Skarb Państwa nie może polegać na wybraniu sobie w tym postępowaniu określonej fizycznie części nieruchomości. Prawo to bowiem odnosi się do udziałów, a nie do części nieruchomości.Nie jest także uzasadnione stanowisko, że Sąd powinien był w sprawie niniejszej oszacować działkę przyznaną Skarbowi Państwa według cen właściwych dla wywłaszczenia. Skoro bowiem Skarb Państwa nie mógł w sprawie niniejszej wykonać prawa pierwokupu, to nie mógł skorzystać z uprzywilejowania, jakie przewiduje art. 33 wymienionej ustawy, nakazujący stosowanie - jeśli chodzi o cenę wykupu - przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).Uzasadniony jest natomiast zarzut rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Powiatowy nie wyjaśnił w sposób dostateczny, czy wniosek Skarbu Państwa o przyznanie mu także działki nr 3597/1 nie jest uzasadniony na zasadach ogólnych oraz czy słuszne było przyznanie tej działki uczestnikowi Jerzemu B. Do rozstrzygnięcia tej kwestii konieczne było wyjaśnienie, do jakich celów działka ta jest potrzebna Jerzemu B., a do jakich Skarbowi Państwa. W szczególności gdyby na tej działce miała być podjęta inwestycja o przeznaczeniu ogólnospołecznym, pierwszeństwo należałoby dać najpewniej wnioskowi Skarbu Państwa. Przy tej ocenie jedną z okoliczności powinien być także - jak to zresztą przyjął Sąd I instancji (ale potraktował tę okoliczność jako jedyną) - fakt, że Jerzy B. jest w posiadaniu tej działki od bardzo wielu lat.Z tych względów, skoro prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego, należało z mocy art. 388 w zw. z art. 423 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.