III CRN 24/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: K. Piasecki (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława C. przeciwko Lidii C., zastępującej małoletnich Jerzego, Annę i Grażynę C., o obniżenie alimentów, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9 września 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 9 kwietnia 1970 r. w części oddalającej powództwo o obniżenie alimentów ponad kwotę 520 zł miesięcznie i do tej kwoty od dnia 1 sierpnia 1969 r. obniżył zasądzone wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 23 września 1963 r. alimenty (ust. VI tego wyroku); oddalił rewizję nadzwyczajną w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 10 lutego 1969 r. Stanisław C. wnosił o uchylenie jego obowiązku alimentacyjnego w stosunku do małoletnich dzieci i umorzenie zaległych alimentów, twierdząc, że po wydaniu wyroku przez Sąd Powiatowy w Szczecinie w sprawie sygn. I C 3178/62, którego mocą zobowiązany został do uiszczenia na rzecz dzieci alimentów w łącznej kwocie 900 zł, pogorszyła się jego sytuacja materialna, natomiast znacznie polepszyła się sytuacja materialna pozwanej Lidii C., byłej żony powoda i matki małoletnich dzieci stron.Pozwana uznała powództwo w części dotyczącej umorzenia zaległych alimentów.Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 1970 r. sygn. II C 1275/69 Sąd Powiatowy w Białymstoku pozbawił wykonalności wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 23 września 1963 r. sygn. I C 3178/62 w zakresie zaległych alimentów za okres od 1 czerwca 1967 r. do 1 lipca 1969 r. i oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd Powiatowy ustalił, że powód nie ma żadnego majątku, jest inwalidą II grupy niezdolnym do pracy i że otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 1.300 zł, z której Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrąca na poczet należności alimentacyjnych 520 zł. Ponadto Sąd ten ustalił, że pozwana pracuje w charakterze repasaczki z wynagrodzeniem miesięcznym 1.300 zł, ma własny plac i dom, w którym część pomieszczeń wynajmuje, uzyskując czynsz w kwocie 800 zł miesięcznie. Poza tym pozwana otrzymuje pomoc materialną od ojca powoda przebywającego w Kanadzie.Oddalając powództwo w części dotyczącej alimentów bieżących, Sąd Powiatowy stwierdził, że "zarobki pozwanej równe są pełnej rencie powoda, a dochody z najmu lokali i częściowa pomoc ojca powoda udzielona pozwanej, jakkolwiek łącznie wyższe od możliwości powoda, nie zabezpieczają w pełni utrzymania jego dzieci, nie mogą być podstawą zwolnienia go z obowiązku alimentacyjnego, tym bardziej, gdy nie podejmuje on osobistych starań utrzymania i wychowania dzieci".Rewizję powoda wniesioną od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 września 1970 r. sygn. II Cr 511/70 oddalił, podzielając stanowisko Sądu I instancji. W szczególności Sąd Wojewódzki stwierdził, że "aczkolwiek sytuacja powoda jest dosyć ciężka, niemniej jednak nie zaistniały podstawy do całkowitego zwolnienia go od alimentowania dzieci. Po pobraniu faktycznie ściągniętej z renty kwoty 520 zł, powodowi pozostaje 780 zł, co wynosi więcej niż kwoty przypadające na pozwanych, łącznie z tym, co on faktycznie uiszcza".W dniu 24.I.1972 r. wpłynęła rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego, wniesiona na skutek podania powoda.Rewizja nadzwyczajna zarzuciła powyższym wyrokom rażące naruszenie prawa (art. 135 § 1 i art. 138 k.r.o.) i naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Domagała się też ich uchylenia w części dotyczącej oddalenia powództwa oraz przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z dyspozycji art. 135 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.Uznając za nieuzasadnione żądanie powoda dotyczące całkowitego uchylenia jego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, Sądy obydwu instancji nie ustaliły, jakie są aktualne możliwości finansowe powoda w zakresie świadczeń alimentacyjnych i nie rozważyły w ogóle, czy powód w obecnej zmienionej sytuacji, w związku z jego inwalidztwem, może uiszczać alimenty na rzecz dzieci w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie.W świetle ustaleń Sądu I instancji, z których wynika, że powód pobiera rentę inwalidzką w kwocie 1.300 zł miesięcznie i nie ma żadnych innych źródeł dochodu, zachodziły uzasadnione podstawy do częściowej zmiany wysokości alimentów zasądzonych od powoda na rzecz jego dzieci wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 23 września 1963 r. sygn. I C 3178/62 - przez stosowne obniżenie świadczeń alimentacyjnych zasądzonych w kwocie 900 zł miesięcznie.Jeżeli Sądy uznały, że nie zachodzą uzasadnione podstawy do obniżenia zasądzonych od powoda na rzecz jego dzieci alimentów w kwocie 900 zł miesięcznie, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrąca z renty powoda tytułem alimentów tylko kwotę 520 zł, to stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Niemożność bowiem wyegzekwowania w pewnym okresie należności alimentacyjnych poza określoną granicę nie jest równoznaczna z uchyleniem zadłużenia w tym zakresie, skoro zadłużenie to może być realizowane w razie jakiejkolwiek zmiany w warunkach materialnych zobowiązanego, umożliwiającej wyegzekwowanie zadłużenia.Utrzymanie w mocy obowiązku alimentacyjnego powoda, przekraczającego znacznie jego możliwości finansowe, jest w omawianych warunkach nieuzasadnione i godzi w podstawy egzystencji powoda, osoby chorej i utrzymującej się wyłącznie z renty.Tym samym zaskarżone orzeczenia naruszają również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, związany z koniecznością wydawania orzeczeń alimentacyjnych zgodnie z istniejącymi stosunkami zarobkowymi i potrzebami osób zarówno alimentowanych, jak i alimentujących, bez potrzeby uciekania się do gwarancji wypływających z zasad ochrony dłużnika przed egzekucją sądową.Jednakże nie zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonych orzeczeń w całej części oddalającej powództwo i przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż przecież rewizja nadzwyczajna nie kwestionuje, że powód z otrzymywanej renty pewne sumy powinien świadczyć na utrzymanie swych dzieci. Materiał sprawy pozwala na przyjęcie, że powód powinien alimentować swoje dzieci kwotą 520 zł miesięcznie. Do tej więc kwoty należało obniżyć obowiązek alimentacyjny powoda, a oddalenie powództwa do tej kwoty uznać za zasadne.Dlatego z mocy art. 421 § 2 oraz art. 422 § 1 k.p.c. oraz art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych orzeczono jak w sentencji.