III CRN 261/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie: W. Maruczyński, Z. Marmaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Jędrzejczaka, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krzysztofa S. i Danuty S. przeciwko Czesławie Z. i Zdzisławowi Z. o przeniesienie własności nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 18 lipca 1973 r.uchylił zaskarżony wyrok i zobowiązał pozwanych Czesławę Z. i Zdzisława Z. do przeniesienia na powodów Krzysztofa S. i Danutę S. prawa własności nieruchomości położonej w M. przy ulicy (...) o powierzchni 1.308 m2, oznaczonej nr geodezyjnym 97/4 na wyrysie sporządzonym przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w M. z dnia 20.XI.1970 r., z jednoczesną zapłatą przez powodów pozwanym kwoty 3.000 zł. oraz zasądził od pozwanych koszty procesu na rzecz powoda Krzysztofa S. kwotę 1.200 zł zaś na rzecz powódki Danuty S. kwotę 450 zł; zasądził od Krzysztofa S. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.130 zł tytułem wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 18.I.1973 r. uwzględnił powództwo, w którym Krzysztof S. domagał się zobowiązania pozwanych Czesławy i Zdzisława małżonków Z. przeniesienia na niego własności nieruchomości bliżej w pozwie opisanej, zajętej pod budowę budynku mieszkalno-gospodarczego. Natomiast Sąd ten oddalił powództwo Danuty S. zmierzające do tego, by pozwani przenieśli własność przedmiotowej nieruchomości na nią i jej byłego męża - powoda Krzysztofa S. - na zasadach współwłasności łącznej.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Powiatowy ustalił, że pozwani zbyli nieformalną umową na rzecz małżonków Danuty i Krzysztofa S. nieruchomość położoną w M. przy ul. (...) za cenę 18.000 zł, z czego 15.000 zł powodowie uiścili. Nabywcy nieruchomości w czasie trwania ich małżeństwa, wznieśli na tej nieruchomości budynek, którego wartość znacznie przewyższa wartość zajętej nieruchomości. W kwietniu 1969 r. małżeństwo powodów zostało rozwiązane i od tego mniej więcej czasu powódka nie mieszka w przedmiotowym budynku. Budynek ten jest nadal we władaniu Krzysztofa S.W świetle tych ustaleń Sąd Powiatowy uznał, że usprawiedliwione jest tylko powództwo ostatnio wymienionego. Ponieważ Danuta S. nie mieszka w przedmiotowym budynku, Sąd uznał, że utraciła ona przymiot posiadacza samoistnego i dlatego jej powództwo uległo oddaleniu z braku przesłanek z art. 231 k.c.W dniu 17.VII.1975 r. wpłynęła rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, zarzucając wyrokowi Sądu Powiatowego rażące naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 231 i 336 k.c. oraz art. 32 § 1 i 43 § 1 k.r.o., a nadto naruszenie interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest w pełni uzasadniona. Z nie zaprzeczonych twierdzeń powódki wynika, iż nieruchomość objęta żądaniem pozwu została na mocy nieformalnej umowy nabyta, objęta w posiadanie i zabudowana przez powodów w czasie trwania ich związku małżeńskiego i ze wspólnych środków.Niesporne jest też, że przedmiotowa nieruchomość jest nadal we władaniu jednego z byłych małżonków oraz że do chwili obecnej byli małżonkowie nie dokonali podziału majątku wspólnego.W świetle powyższego nie było podstaw do oddalenia powództwa Danuty S., nieruchomość bowiem była nadal w jej posiadaniu, które to posiadanie wykonywała poprzez byłego współmałżonka Krzysztofa S.Uprawnienie z art. 231 k.c. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej w czasie trwania małżeństwa i ze środków stanowiących majątek wspólny, przysługuje - po ustaniu małżeństwa - każdemu z byłych małżonków, jeśli choć jeden z nich nadal włada nieruchomością, a nie nastąpił jeszcze podział majątku wspólnego.Nieruchomość taka wejdzie w skład majątku dorobkowego byłych małżonków.Uprawnienie to wynika z faktu, że do czasu podziału majątku dorobkowego każdy z małżonków, posiadając rzecz wchodzącą w skład majątku dorobkowego, sprawuje władztwo nad tą rzeczą również w imieniu byłego współmałżonka. Do majątku objętego wspólnością ustawową od chwili ustania małżeństwa stosuje się przepisy o współwłasności, jednakże nie wprost, lecz "odpowiednio" (art. 25 § 1 k.r.o.).W sprawie nie jest kwestionowane to, że realizacja budowy nastąpiła w czasie trwania małżeństwa i ze środków będących majątkiem dorobkowym. Do czasu wspólnego zamieszkiwania małżonkowie wspólnie posiadali przedmiot sporu. Opuszczenie przez powódkę nieruchomości było konsekwencją rozwodu, a nie wyrazem jej woli wyzbycia się posiadania nieruchomości. Nieruchomość pozostała nadal w jej posiadaniu, które to posiadanie wykonywała przez byłego współmałżonka.Powód Krzysztof S. jest posiadaczem samoistnym nieruchomości, jednakże stan ten jest następstwem określonych zdarzeń pochodzących z czasu trwania małżeństwa i jest kontynuacją tego stanu. Oznacza to, że posiada on nieruchomość również w imieniu i na rzecz swojej byłej żony, ta zaś wykonuje władztwo za pośrednictwem jego osoby.Wykonywanie posiadania nie musi być równoznaczne z fizycznym władaniem rzeczą, chodzi bowiem o faktyczne władztwo nad nią, o możliwość korzystania z niej, czerpania z niej korzyści. Powódka Danuta S. jest właśnie w takiej sytuacji. Posiadanie wykonywane przez Krzysztofa S. było realizacją uprawnień w odniesieniu do mienia należącego do wspólności ustawowej, a więc była to realizacja praw należących do obu byłych małżonków. Wykonuje on więc posiadanie nie tylko we własnym, ale i w byłego małżonka imieniu.Z tych wszystkich względów z mocy art. 422 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.Upływ terminu sześciomiesięcznego z art. 421 § 2 k.p.c. nie mógł stanowić przeszkody do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, albowiem zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przez stworzenie stanu rażąco naruszającego interes jednego z małżonków.