III CRN 269/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, T. Potapowicza, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wydawnictw Artystycznych i Filmowych - Przedsiębiorstwo Państwowe w Warszawie przeciwko Wiesławowi S. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 17 maja 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 16 lutego 1976 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o pobraniu opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW umowie wydawniczej zawartej dnia 5.XI.1969 r. z powodowym Przedsiębiorstwem Państwowym Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Wiesław S. zobowiązał się napisać dzieło pt. "Filmowe środki wyrazowe" o objętości około 10 arkuszy autorskich i przenieść na wydawcę wyłączne prawo wydania tego dzieła drukiem w formie książkowej.Stosownie do postanowień § 6 umowy pozwany pobrał zaliczkę w kwocie 5.625 zł, stanowiącą 25% całości umówionego wynagrodzenia. Powodowe Przedsiębiorstwo wystąpiło przeciwko pozwanemu z żądaniem zasądzenia tej kwoty, twierdząc, że dostarczone przez niego dzieło tak znacznie odbiega od określonej w umowie objętości, iż stanowi ono inne dzieło niż zamówione, wobec czego pozwany jest obowiązany zwrócić Przedsiębiorstwu pobraną zaliczkę. Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 16.II.1976 r. uwzględnił powództwo w całości, uznał bowiem, iż dostarczone wydawcy dzieło o objętości 6,22 arkuszy autorskich (4,24 arkusza tekstu oraz 1,98 arkusza ilustracji stanowiących wraz z tym tekstem integralną całość) nadmiernie odbiega od umówionej objętości około 10 arkuszy autorskich, a tym samym oznacza niewywiązanie się autora z zobowiązania określonego w § 1 umowy. Sąd Wojewódzki oddalił rewizje powoda, gdyż uznał, iż złożenie przez powoda dzieła o znacznie mniejszej objętości niż określona w umowie, wykracza poza granice dopuszczalnej tolerancji, zdaniem bowiem Sądu Wojewódzkiego jest oczywiste, że zmniejszenie umówionej objętości dzieła nie może przekraczać 1/3 części tej objętości.W rewizji nadzwyczajnej, złożonej w ciągu 6-miesięcznego terminu, przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., Prokurator Generalny PRL wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie jako sądowi pierwszej instancji.W rewizji nadzwyczajnej zarzucono przede wszystkim rażące naruszenie art. 17 pkt 2 i art. 369 pkt 6 k.p.c., powodujące nieważność postępowania, a ponadto rażące naruszenie art. 3 § 2, art. 278 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 34 i 37 prawa autorskiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 17 pkt 2 k.p.c. należą do właściwości sądów wojewódzkich - bez względu na wartość przedmiotu sporu - sprawy o ochronę praw autorskich. Przedmiotem sprawy może być ochrona praw autorskich twórcy zarówno wtedy, gdy twórca działa w charakterze powoda, przeciwstawiając się wszelkim przejawom naruszenia przysługujących mu praw autorskich, jak i wtedy, gdy występując w charakterze pozwanego podejmuje obronę przeciw żądaniu powoda, wyprowadzoną z przysługujących twórcy praw autorskich. Wyłania się jednak pytanie, czy w szeroko pojmowanym pojęciu ochrony praw autorskich twórcy (art. 17 pkt 2 k.p.c.) mieści się spór o zaliczkę na poczet wynagrodzenia, przysługującą twórcy na podstawie zawartej z wydawcą umowy wydawniczej. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco z następujących przyczyn:Przez umowę wydawniczą twórca przenosi na wydawcę prawo wydania utworu (art. 34 prawa autorskiego), z czym wiąże się uzyskanie przez twórcę prawa do wynagrodzenia za wykorzystanie utworu. Prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie utworu, w tym także do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 34, jest objęte prawem autorskim (art. 15 prawa autorskiego), stanowiąc jeden z istotnych elementów majątkowych praw autorskich twórcy, podlegających ochronie w myśl przepisów rozdziału 7 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234). Ochrona wynagrodzenia należnego twórcy za wykorzystanie utworu, a także za przeniesienie na wydawcę prawa wydania utworu obejmuje również zaliczkę wypłaconą twórcy przez wydawcę na poczet umówionego wynagrodzenia, a więc stanowiącą część tego wynagrodzenia. Uprawnienie twórcy do zatrzymania pierwszej zaliczki w razie nieprzyjęcia przez wydawcę dzieła i odstąpienia przez niego od umowy (§ 15 wiążącej strony umowy wydawniczej) ma swe źródło w przysługującym twórcy prawie autorskim do utworu, będącego przedmiotem umowy wydawniczej. To więc uprawnienie twórcy, jak każde inne majątkowe prawo autorskie, podlega ochronie przewidzianej w ustawie o prawie autorskim.Powyższe argumenty przemawiają za tym, że sprawa, której przedmiotem jest uprawnienie twórcy utworu do zatrzymania zaliczki, wypłaconej mu przez wydawcę na podstawie zawartej przez strony umowy wydawniczej, jest - w rozumieniu art. 17 pkt 2 k.p.c. - sprawą o ochronę praw autorskich, a tym samym podlega właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego niezależnie od wartości przedmiotu sporu.Skoro w niniejszej sprawie Sąd Powiatowy orzekł pomimo tego, że do jej rozpoznania, bez względu na wartość przedmiotu sporu, właściwy był Sąd Wojewódzki, zachodzi nieważność postępowania (art. 369 pkt 6 k.p.c.), już z tego więc względu Sąd Najwyższy na podstawie art 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone rewizją nadzwyczajną wyroki Sądów obu instancji i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu jako właściwemu do jej rozpoznania w pierwszej instancji (...).