III CRN 297/90

Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Białymstoku, uwzględniając powództwo 3-ga spadkobierców Stefanii R., wyrokiem z dnia 21 czerwca 1989 r., nakazał pozwanej Agacie O. aby opróżniła i wydała powodom lokal mieszkalny nr (...) w domu przy ul. (...) nr (...) w Ch., do którego przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo spadkodawczyni powodów Stefanii R. Sąd ten przyjął, że pozwana zajmuje powyższy lokal bez tytułu prawnego.Na skutek rewizji pozwanej Agaty O. Sąd Wojewódzki w Białymstoku, wyrokiem z dnia 17 listopada 1989 r., zmienił orzeczenie Sądu I instancji i powództwo oddalił. Sąd ten uznał za błędny, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd, że pozwana zajmuje lokal bez tytułu prawnego, skoro czyni to za zgodą swojej matki Marii O. będącej czwartą spadkobierczynią byłego członka spółdzielni mieszkaniowej Stefanii R. Jako podstawę wyroku oddalającego powództwo powołał art. 209 k.c.Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną. Podnosząc w niej zarzut rażącego naruszenia art. 209 k.c. zgłosił wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie rewizji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku orzekającego jej eksmisję.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną miał na uwadze co następuje:Sąd Wojewódzki wyrażając trafny pogląd, że w świetle art. 209 k.c. każdy ze współwłaścicieli "może żądać usunięcia ze wspólnej nieruchomości osoby trzeciej" tylko przy braku sprzeciwu innych współwłaścicieli (innego współwłaściciela) nie uwzględnił - przy zmianie wyroku i oddaleniu powództwa o eksmisję - tego, że przepis ten nie ma w sprawie niniejszej bezpośredniego zastosowania a także, że istnieje prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 30 stycznia 1989 r. dokonujące podziału wchodzącego w skład spadku po Stefanii R. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przez jego sprzedaż w drodze licytacji.Prawo do lokalu zostało nabyte przez powodów i matkę pozwanej w drodze dziedziczenia. Do składnika majątkowego nabytego w ten sposób nie mają więc bezpośredniego zastosowania przepisy art. 195-221 k.c. lecz przepisy tytułu VIII księgi czwartej Kodeksu cywilnego normujące wspólność majątku spadkowego i dział spadku. Chodzi tu w szczególności o art. 1035 k.c. stanowiący, że do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku "stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu".Charakter spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej również nie pozwala na bezpośrednie stosowanie art. 209 k.c. Prawo takie nie jest prawem własności lecz - jak wynika to jednoznacznie z unormowania zawartego w art. 244 § 1 k.c. oraz w art. 223 § 1 prawa spółdzielczego (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) - ograniczonym prawem rzeczowym i to prawem szczególnym uregulowanym w prawie spółdzielczym. Odesłanie w art. 244 § 2 k.c. do przepisów odrębnych oznacza przy tym, że do tego szczególnego rodzaju prawa nie ma nawet bezpośredniego zastosowania art. 251 k.c. stanowiący, że do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności.Rozważając występujące w sprawie niniejszej zagadnienie możliwości sprzeciwienia się przez jednego ze współspadkobierców dziedziczących spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego żądaniu innych spadkobierców eksmisji osoby trzeciej zajmującej lokal spółdzielczy bez tytułu prawnego trzeba mieć na uwadze uregulowanie zawarte w dwóch przepisach prawa spółdzielczego. Chodzi mianowicie o wyrażoną w art. 215 § 1 pr. spółdz. zasadę jednopodmiotowości spółdzielczego prawa do lokalu (prawo takie "może należeć tylko do jednej osoby albo do małżonków") oraz o regulację sytuacji spadkobierców (spadkobiercy) członka spółdzielni mieszkaniowej zawartą w art. 228 tego prawa.Zasada jednopodmiotowości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu wyklucza możliwość przyjmowania współwłasności tego prawa w rozumieniu przepisów art. 195-221 k.c., w szczególności zaś możliwości utrzymywania wspólności takiego prawa jako stosunku trwałego. Przeciwko wnioskowi o dopuszczalności istnienia długotrwałego stosunku wspólności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego spadkobierców członka spółdzielni mieszkaniowej przemawia też treść § 1 i 3 art. 228 prawa spółdzielczego zakreślających spadkobiercom krótkie terminy do podjęcia czynności tzw. zachowawczych zmierzających do zachowania prawa do lokalu, ze skutkiem jego wygaśnięcia w razie ich niedokonania.Wynikająca ze wskazanych wyżej przepisów tymczasowość wspólności wchodzącego w skład spadku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu uzasadnia tezę, że w procesie o eksmisję wszczętym przez większość spadkobierców dziedziczących spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, osoba zajmująca lokal spółdzielczy nie może powoływać się skutecznie -jako na uprawnienie do zajmowania lokalu - na zgodę jednego ze współspadkobierców byłego członka spółdzielni mieszkaniowej. Nie może tego czynić tym bardziej w przypadku istnienia prawomocnego postanowienia sądowego dokonującego podziału uprawnienia do lokalu przez jego sprzedaż w drodze licytacji i przyznanie spadkobiercom części kwoty uzyskanej ze sprzedaży, odpowiadającej wysokości ich udziałów w spadku.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżone rewizją nadzwyczajną postanowienie Sądu Wojewódzkiego zapadło z rażącym naruszeniem art. 209 k.c. Dlatego uchylił je i oddalił rewizję pozwanej od wyroku Sądu I instancji (art. 422 § 1 k.p.c.).