III CRN 306/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojciecha i Danuty małż. B. przeciwko Mieczysławowi i Marii małż. M. o przeniesienie własności nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 26 listopada 1968 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zobowiązania pozwanych do przeniesienia na powodów własności działki gruntu o pow. 1.224 m2 we wsi P. w granicach szczegółowo w konkluzji pozwu opisanych, twierdząc, że działkę tę nabyli od pozwanych umową pisemną ("dobrowolną") z dnia 1 lutego 1967 r., oraz że na działce tej rozpoczęli budowę domu jednorodzinnego, inwestując już ponad 50.000 zł. Powodowie nadto twierdzili, że celem uzyskania kredytu państwowego konieczne jest uregulowanie prawa własności działki, co możliwe jest jedynie w drodze powództwa z art. 231 k.c.Pozwani uznali powództwo.Sąd Powiatowy, nie przeprowadzając żadnego postępowania dowodowego, wyrokiem z dnia 26 listopada 1968 r. uwzględnił powództwo, przy czym ustalił, że powodowie pobudowali się na tej działce oraz przyjął, że na skutek tego działka ta utraciła charakter rolny. Nadto Sąd ten ustalił, że poczynione przez powodów nakłady znacznie przewyższają wartość gruntu i na tej podstawie uznał, że oddalenie powództwa z art. 231 k.c. byłoby nieuzasadnione "z punktu widzenia społeczno-gospodarczego".Powyższy wyrok z powodu rażącego naruszenia art. 3 § 1 i art. 213 k.p.c. oraz art. 160 § 1, art. 163 § 1 i art. 231 § 1 k.c. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa względnie przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu w Piotrkowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Realizacja uprawnień wynikających z przepisu art. 231 § 1 k.c. wymaga ustalenia szeregu okoliczności - w szczególności ustalenia samoistnego posiadania, wzniesienia budynku lub innego urządzenia przewyższającego znacznie wartość na ten cel zajętej działki oraz dobrej wiary posiadacza.Trafny jest zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności potrzebnych do uwzględnienia powództwa z art. 231 § 1 k.c.Poza bowiem przytoczonym w pozwie twierdzeniem powodów, że rozpoczęli budowę domu i zaznaczeniem na planie konturów budynku brak jest w sprawie danych, że istotnie budynek został wzniesiony. Z adnotacji uczynionej na planie "fund. bud." wynika, że wykonane zostały zaledwie fundamenty, a więc budowa znajduje się dopiero w stadium początkowym. Przepis art. 231 § 1 k.c. natomiast wymaga wzniesienia budynku, a więc postawienia go co najmniej w stanie surowym, choćby zachodziła potrzeba jeszcze pewnych prac wykończeniowych. Wzniesienie samych fundamentów nie daje zatem podstawy do stosowania art. 231 § 1 k.c.Jak wynika z treści tzw. "dobrowolnej umowy" stron (k. 19) przedmiotowa działka pochodzi ze składu większego gospodarstwa rolnego.Podział gospodarstwa rolnego poddany jest ograniczeniom wymienionym w art. 163 k.c.Wprawdzie ograniczenia te przy realizacji roszczenia z art. 231 § 2 k.c. w zasadzie nie mają zastosowania, ale tylko wówczas, gdy spełnione zostały wszystkie warunki w tym przepisie wymienione. Przepis art. 231 § 1 k.c. nie może bowiem służyć do obejścia ograniczeń wymienionych w art. 163 k.c. Obowiązkiem zatem sądu jest rozważenie na podstawie wszystkich okoliczności ujawnionych w sprawie, czy działanie stron nie miało na celu obejścia przepisu art. 163 k.c. W szczególności w niniejszej sprawie należało mieć na uwadze, że strony tzw. "dobrowolną umowę" zawarły już pod rządem przepisów kodeksu cywilnego, oraz że jeszcze przed wzniesieniem budynku powodowie wytoczyli powództwo, a pozwani powództwo to uznali.W świetle tych okoliczności brak było również podstaw z art. 213 § 2 k.p.c. do poprzestania na uznaniu.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uwzględnił rewizję nadzwyczajną.