III CRN 32/73

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Prokuratora Powiatowego w Jaśle, działającego na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. Wydział Finansowy przeciwko Marii I. o zwrot świadczenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 9 lutego 1972 r. - uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 17 września 1971 r. I C 259/71 w części oddalającej powództwo oraz - ponad już zasądzoną prawomocnie kwotę 500 zł - zasądza od pozwanej Marii I. na rzecz Skarbu Państwa, Wydział Finansowy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. dalszą kwotę 4.941 zł.Uzasadnienie faktycznePozwana Maria I. została dwukrotnie, a mianowicie wyrokiem Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 9 maja 1969 r. II k.p. 300/69 i wyrokiem tegoż Sądu z dnia 26 stycznia 1970 r. II k.p. 876/69, uznana winną popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 69, poz. 434), a polegającego na sprzedawaniu wódki osobom dorosłym i nieletnim bez zezwolenia właściwych władz, przy czym czyny objęte pierwszym wyrokiem zostały popełnione w czasie od maja 1968 r. do 25 lutego 1969 r., czyny zaś objęte drugim wyrokiem - w czasie od 15 lipca 1969 r. do 8 września 1969 r. Opierając się na przepisie art. 412 k.c. oraz na materiale dowodowym zebranym w sprawach karnych Prokurator Powiatowy w Jaśle, działając na rzecz Skarbu Państwa, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w J., wystąpił przeciwko Marii I. z powództwem o zasądzenie od niej kwoty 5.441 zł z odsetkami na rzecz Skarbu Państwa. Dochodzona kwota obejmuje sumę pieniędzy, którą pozwana w świetle materiału spraw karnych otrzymała łącznie od osób, kupujących od niej wódkę.Sąd Powiatowy w Jaśle ustalił wprawdzie, że pozwana handlowała nielegalnie wódką, za którą otrzymała od nabywców łącznie kwotę 5.441 zł, uwzględnił jednak powództwo tylko co do kwoty 500 zł, oddalił zaś je w pozostałej części, doszedł bowiem do wniosku, że przepadkiem z art. 412 k.c. objęty jest tylko zysk, uzyskany przez pozwaną z nielegalnego handlu alkoholem. Stanowisko to Sąd Wojewódzki aprobował, i wobec tego oddalił rewizję Prokuratora.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzucie rażącego naruszenia art. 412 k.c. oraz naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroków obu instancji w części oddalającej powództwo i o zasądzenie od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa ponad już zasądzoną kwotę 500 zł dalszej kwoty 4.941 zł.Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarzut rażącego naruszenia art. 412 k.c. W świetle bowiem wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów art. 412 k.c. i art. 197 k.p.c. (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1972 r. III CZP 57/71 OSNCP 1973/3 poz. 37) przepis art. 412 k.c. ma zastosowanie do transakcji towarami, które są objęte zakazem obrotu obwarowanym sankcjami karnymi ze względu na znaczną szkodliwość społeczną. Do takich transakcji należy zaliczyć również handel wyrobami alkoholowymi, uprawiany systematycznie bez prawem wymaganego zezwolenia, w celu osiągnięcia zysku. Z materiału sprawy i dokonanych ustaleń faktycznych widoczne jest, że pozwana z nielegalnego handlu wódką uczyniła stały proceder. W świetle przy tym 4 tezy wytycznych i jej uzasadnienia przepadkiem objęte jest całe świadczenie z nielegalnej transakcji, błędny jest zatem pogląd sądów obu instancji, że przepadkowi uległ tylko uzyskany przez pozwaną zysk.Uzasadniony jest również zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Przepis art. 412 k.c. w świetle cytowanych wytycznych stanowi jeden ze środków przeciwdziałania przejawom naruszenia porządku prawnego, spełniając w ten sposób doniosłą funkcję prewencyjno-wychowawczą. Stąd też prawidłowe zastosowanie tego przepisu leży w należycie rozumianym interesie społecznym, w konsekwencji zaś naruszenie zawartych w nim dyspozycji powinno być uznane za równoznaczne z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przy uwzględnieniu, że w okolicznościach niniejszej sprawy działanie pozwanej było szczególnie niegodziwe, skoro - według ustaleń dokonanych w sprawach karnych - pozwana dla osiągnięcia zysku przez dłuższy okres czasu sprzedawała wódkę pracownikom zatrudnionym w PGR.Wprawdzie Sąd Powiatowy ustalając, że pozwana za nielegalną sprzedaż wódki otrzymała od nabywców kwotę w wysokości dochodzonej pozwem, oparł się wyłącznie na dowodach zebranych w sprawach karnych, Sąd Najwyższy nie widzi jednak podstawy do kwestionowania z urzędu prawidłowości tego ustalenia. Pozwana bowiem na rozprawie w dniu 3 września 1971 r. oświadczyła wprawdzie, że według jej orientacji sprzedawała dużo mniej wódki niż podali świadkowie w sprawach karnych, z drugiej jednak strony podała, że nie może wskazać dokładniej ilości sprzedanej wódki, a nadto określiła uzyskany zysk na dość wysoką kwotę 500 zł. Skoro pozwana nie żądała powtórzenia zebranych w postępowaniu karnym dowodów, to na podstawie własnych oświadczeń pozwanej w połączeniu z dowodami zebranymi w sprawach karnych, Sąd Powiatowy mógł uznać twierdzenia pozwu za udowodnione.Wobec tego, że oddalenie powództwa w zaskarżonej części było skutkiem naruszenia prawa materialnego i nie zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł co do istoty sprawy jak w sentencji.