III CZP 60/72

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa prokuratora powiatowego w Gdyni przeciwko Janinie D. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w sytuacji, w której osoba uprawiająca nierząd pozostaje w stałym stosunku podnajmu umeblowanego pokoju i stale w nim mieszka, przewidziany dyspozycją art. 412 k.c. przepadek na rzecz Skarbu Państwa tego, co zostało świadomie świadczone za ułatwienie uprawiania z chęci zysku nierządu, obejmuje całość świadczeń za to, czy tylko należność po potrąceniu z niej zwykle płaconego czynszu podnajmu i ewentualnie pobranych należności za świadczone usługi osoby podnajmującej?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Gdyni z dnia 21 czerwca 1971 r. III k.p. 506/71 Janina-Teresa D. skazana została na karę pozbawienia wolności i grzywnę za to, że w okresie od lutego do maja, a następnie od 1 września do 1 grudnia 1970 r. w G. z chęci zysku, ułatwiała uprawianie nierządu Irenie T. i Agnieszce B., wynajmując im do tego celu pokój za wynagrodzeniem w kwotach od 1.000 do 2.000 zł miesięcznie.Powołując się w pozwie na fakt skazania Janiny-Teresy D. i na to, że uzyskane przez nią kwoty pieniężne uległy z mocy art. 412 k.c. przepadkowi, prokurator powiatowy w Gdyni domagał się zasądzenia od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwoty 8.500 zł z odsetkami.Pozwana na rozprawie w dniu 8 grudnia 1971 r. uznała powództwo, a jedynie twierdziła, że ze względu na trudne warunki materialne nie może uiścić dochodzonej kwoty.Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1971 r. sąd powiatowy, orzekając przepadek żądanej kwoty 8.500 zł, zasądził ją od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa, a płatność jej rozłożył na raty miesięczne.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej, Sąd Wojewódzki w Gdańsku przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 zagadnienie prawne powołane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według utrwalonego już w orzecznictwie poglądu (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1972 r. III CZP 57/71 OSNCP 1973/3 poz. 37 zawierającą wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów art. 412 k.c. i art. 197 k.p.c. - M. P. 1973 r. Nr 8 poz. 53) przepadkowi z art. 412 k.c. ulega m.in. wszystko to, co świadczone zostało w zamian za dokonanie czynu zabronionego, gdy w działaniu kontrahentów występują cechy niegodziwości. Przez działanie niegodziwe rozumieć należy takie działanie, które zmierza bezpośrednio do pogwałcenia porządku prawnego i ze względu na rażące niemoralne i aspołeczne pobudki zasługuje na szczególne potępienie. Do przesłanek, od których uzależniony jest przepadek przewidziany w art. 412 k.c., należy również istnienie po stronie spełniającego jak i przyjmującego świadczenie świadomości niegodziwości zarówno celu czynności prawnej, jak i czynu zabronionego.Przesłanki te występują w przypadkach najmu lub podnajmu lokali osobom trudniącym się nierządem, zasługujących na szczególnie ujemną ocenę moralną. Ta ocena też determinuje zakres omawianego przepadku przy czym bez znaczenia jest to, czy pobierane przez wynajmującego wynagrodzenie za wynajmowanie lokali osobom uprawiającym ten proceder jest wygórowane, czy też mieści się w umiarkowanej wysokości, powszechnie stosowanej, jak i to, czy osoba uprawiająca nierząd w tym lokalu stale zamieszkuje. Ze względu zaś na zamiar stron zawierających taką umowę i jej podłoże w czasie jej trwania, z którego niejako wyrastają inne, dalsze świadczenia wynajmującego na rzecz osoby trudniącej się nierządem (np. sprzątanie, pranie oraz prasowanie bielizny pościelowej i osobistej, przyrządzanie herbaty lub kawy itp.), dzielenie tych świadczeń na takie, które podlegają sankcji z art. 412 k.c. i takie, które nie podlegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, nie dałoby się niczym usprawiedliwić.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.Na marginesie omawianego zagadnienia podnieść należało, że przepadek przedmiotu świadczenia następuje z mocy samego prawa w chwili spełnienia świadczenia, a wobec tego zbędne było orzekanie o tym przepadku przez sąd powiatowy w wyroku z dnia 8 grudnia 1971 r.