III CRN 35/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Łysakowski (spraw,).Sędziowie SN: T. Bukowski, I. Ignatowicz.Przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej E. Wiśniewskiej.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1982 r. sprawy z powództwa Prokuratora Rejonowego w J. działającego na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Gminy w P. przeciwko Z. i M. S. o unieważnienie aktu przekazania gospodarstwa rolnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości C. od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 26 czerwca 1981 r. sygn. akt I C (...) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneUmowę z dn. 3 lipca 1980 r. (sporządzoną przez Naczelnika Gminy w P. Z. S. przekazał swemu bratu M. S. jako następcy własne gospodarstwo rolne o pow. 7.7748 ha położone w W.W pozwie wniesionym 30 kwietnia 1981 r. do Sądu Rejonowego w W. Prokurator Rejonowy w W. domagał się ustalenia nieważności powyższej umowy. Nieważność ta wynika z faktu, że Z. S. aczkolwiek był właścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego i nabył własność w 1968 r. w drodze dziedziczenia to jednak nigdy go nie prowadził.Od 1967 r., choruje on psychicznie (zespół paranoidalny), mieszka w K. i utrzymuje się z renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego. Gospodarstwo to prowadził i prowadzi M. S.Skarb Państwa - Urząd Gminy w P. na którego rzecz - jak przyjął Sąd Rejonowy - powództwo zostało wytoczone, nie popierał tego powództwa. Jego zdaniem umowa przekazania gospodarstwa była prawidłowa i nie zawiera wad formalnych.Pozwani Z. i M. S. wnieśli oddalenie powództwa.Wyrokiem z dn. 26.06.1981 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił powództwo z powodu - jak należy wnioskować z treści uzasadnienia orzeczenia - niedopuszczalności drogi sądowej.Według tego Sądu powództwo zmierza w istocie" do poddania kontroli sądowej legalności umowy sporządzonej przed Naczelnikiem Gminy w P. a tym samym legalności decyzji ( administracyjnej).Wymieniony wyżej wyrok (...) zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizję nadzwyczajną wniesioną w dn. 29 stycznia 1982 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważyły co następuje.Wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy sporządzona przez naczelnika gminy w trybie określonym w art. 52 ust. 1 ustawy z dn. 27 października 1977 r., o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) nie jest czynnością administracyjną, lecz czynnością o charakterze cywilnoprawnym i podlega przepisom kodeksu cywilnego.Za taką właśnie wykładnią art. 52 ust. 1 zd. pierwsze powołanej ustawy wypowiedziała się dotychczasowa judykatura (zob.m.in. uchwały SN: z dn. 31 lipca 1979 r. III CZP 41/79-OSNCP z 12/1979 poz. 238 oraz z dn. 10 października 1979 r. III CZP 65/79 - OSNCP z 3/1980 poz. 46) Poglądy wyrażono w wymienionych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego nie są kwestionowane w doktrynie.Stronami umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy są - rolnik przekazujący gospodarstwo rolne i następca. Jest to więc umowa dwustronna. Nie jest wobec tego stroną takiej umowy Skarb Państwa. Rola naczelnika gminy sprowadza się do sporządzenia umowy, czyli do wykonania, tych czynności, które w przypadku sporządzania notarialnej umowy spełnia notariusz. W jednym i drugim przypadku chodzi o zachowanie szczególnej formy umowy w rozumieniu art. 73 § 2 k.c. Przy przeniesieniu w drodze umowy przekazanie, gospodarstwa rolnego następcy własności tego gospodarstwa, ta, szczególna forma zastrzeżenia, w art. 52 ust. 1 ustawy zastępuje formę aktu notarialnego, przewidzianej w art. 158 k.c.Skoro między stronami umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy sporządzonej w tym szczególnym trybie, nawiązuje się (...) stosunek cywilno-prawny, regulowany przepisami prawa cywilnego w tym również przepisami o nieważności czynności prawnej - art. 58, 82, 83 k.c. to sprawy z takiego stosunku są sprawami cywilnymi, podlegającymi rozpoznaniu przez sądy powszechne (art. 1 i 2 k.p.c.).Ponieważ Sąd Rejonowy nie badał merytorycznej zasadności powództwa, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania z art. 422 § 2 w związku z art. 388 § 1 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien mieć na uwadze potrzebę właściwego określenia stron procesowych. Powodem w sprawie nie może być Skarb Państwa - Urząd Gminy w P. a to z tej przyczyny, że nie był on stroną umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego, zawartej między braćmi Z. i M. S.Powództwo Prokuratora Rejonowego w J. nie było w istocie powództwem na rzecz oznaczonej osoby, a konkretnie na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Gminy w P. (art. 55 - 56 k.p.c.) jak mylnie przyjął Sąd Rejonowy, lecz samodzielnym powództwem prokuratora, o jakim mowa w art. 57 k.p.c. Za takim właśnie charakterem przedmiotowego powództwa oświadczył na rozprawie rewizyjnej prokurator Prokuratury Generalnej. Skoro tak, to pozwanymi pozostaję nadal Z. i M. S. stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.Następnie rzeczą Sądu Rejonowego będzie poczynienie stosownych ustaleń faktycznych i orzeczenie na ich podstawie o merytorycznej zasadności żądania sprecyzowanego w pozwie.Ubocznie nałoży zauważyć, że niedopuszczalność drogi sądowej stanowi przyczynę uzasadniającą odrzucenie pozwu art. 109 § 1 pkt 1 k.p.c. a nie oddalenie powództwa.Oddalenie powództwa jest konsekwencją jego merytorycznej bezzasadności.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji.