III CRN 460/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Szachułowicz, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zofii C. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w O. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 1974 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Obornikach Wlkp. z dnia 12.III.1974 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Obornikach Wlkp. do ponownego rozstrzygnięcia (...).Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w O. świadczenia ubezpieczeniowego w kwocie 50.000 zł. Twierdziła przy tym, że mąż jej Leon Ch., który zatrudniony był przy pracach murarskich przy budowie domu handlowego w P. w dniu 22.XII.1972 r., wskutek dźwigania zbyt ciężkich elementów do budowy ławy fundamentowej doznał wylewu krwi do mózgu i niedowładu lewostronnego, w wyniku czego w dniu 3.I.1973 r. zmarł.Pozwany PZU wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając, że roszczenie dochodzone pozwem jest nieuzasadnione w świetle § 5 ust. 4 pkt 1 ogólnych warunków ubezpieczenia, gdyś w myśl tego przepisu nie uważa się za wypadek wszelkich chorób i stanów chorobowych nawet takich, które występują lub działają nagle, oraz wszelkich udarów, jak m.in. wylew krwi do mózgu.Sąd Powiatowy w Obornikach wyrokiem z dnia 12.III.1974 r. zasądził na rzecz powódki kwotę 50.000 zł z odsetkami i kosztami procesu. Sąd ten ustalił, że ubezpieczony Leon Ch. mimo istniejących w tym zakresie przeciwwskazań lekarskich w dniu 22.XII.1972 r. otrzymał polecenie podjęcia w ramach zatrudnienia w GS "Samopomoc Chłopska" w O. prac murarskich przy budowie ławy fundamentowej pod pawilon handlowy, pracował sam bez żadnej pomocy, co zmusiło go do przenoszenia ciężkich elementów do budowy ławy. O godz. 1330 znaleziono Leona Ch. nieprzytomnego. Po przewiezieniu do szpitala zmarł on w dniu 9.I.1973 r., przy czym ustalono, że przyczyną zgonu był wylew krwi do mózgu, spowodowany - jak to wynika z opinii biegłego - ciężką pracą fizyczną. Sąd uznał, że wylew do mózgu będący przyczyną zgonu Leona Ch. pozostaje w ścisłym związku przyczynowym z nadmiernym jego wysiłkiem fizycznym przy wykonywaniu pracy, co nie było przez stronę pozwaną ostatecznie kwestionowane, jedynie samoistny udar wyłączony został na podstawie przepisu ust. 4 § 5 o.w.u., w związku z czym powództwo jest zasadne.Od tego wyroku pozwany PZU wniósł rewizję, zarzucając naruszenie przepisu § 5 ust. 3 o.w.u., który ogranicza odpowiedzialność PZU za następstwa nadmiernego wysiłku fizycznego do wypadków uszkodzenia mięśni, ścięgien lub stawów, zwichnięcia lub złamania, odklejenia siatkówki oka oraz przepukliny; wyliczenie to jest taksatywne. W uwzględnieniu tej rewizji Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 7.VI.1974 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego i powództwo oddalił bez obciążania powódki kosztami postępowania w sprawie. Sąd Wojewódzki uznał, że w świetle ust. 3 art. 5 o.w.u. nagły wysiłek fizyczny nie jest zdarzeniem działającym z zewnątrz w rozumieniu art. 2 § 5 tych przepisów.Zdarzenia, które należy traktować jako wypadki uzasadniające odpowiedzialność ubezpieczeniową, pomimo że nie są spowodowane działaniem sił pochodzących z zewnątrz, lecz tylko nagłym wysiłkiem fizycznym, zostały wyczerpująco wyliczone; nie należy do nich wylew krwi do mózgu.Od wymienionego wyroku Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną z powodu rażącego naruszenia art. 3 § 2, 316 § 1 k.p.c. oraz § 5 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 11.VIII.1970 r. nr FR/RMU/4030-03/NW/70, i na zasadzie art. 417 § 1 i 419 § 1 k.p.c. domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz oddalenia rewizji pozwanego PZU.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Orzeczenie Sądu Wojewódzkiego jest wadliwe.Nowe ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 11.VIII.1970 r. dają taką samą definicję wypadku, jaką zawierały przepisy poprzednie.Przepis § 5 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia wprowadza jako regułę odpowiedzialność PZU za każde zdarzenie działające z zewnątrz w sposób nagły, w wyniku którego ubezpieczony doznał uszkodzenia ciała lub zmarł, a przepis ust. 4 tegoż paragrafu określa wyczerpująco wyjątki od tej reguły odpowiedzialności, przy czym jeżeli ustalono, że ubezpieczony w bezpośrednim następstwie wypadku zachorował (ust. 4 pkt 1), to skutki takiej choroby traktuje się jako następstwa wypadku.Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27.IX.1971 r. nr III CRN 322/71 (OSNCP 1974, z. 4, poz. 73) wypowiedział pogląd na podstawie § 1 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 13.XII.1955 r. i z dnia 26.IV.1960 r., że wypadnięcie jądra galaretowatego jako bezpośrednie następstwo wysiłku fizycznego stanowi nieszczęśliwy wypadek.Orzeczenie to zachowało nadal swą aktualność pomimo obowiązywania nowych ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków. Zasadę wypowiedzianą w tym orzeczeniu należy rozciągnąć również na wypadek wylewu krwi do mózgu osoby ubezpieczonej, którego to wypadku bezpośrednią przyczyną jest nadmierny wysiłek fizyczny przy wykonywaniu pracy. Jak wynika z twierdzeń pozwu i ustaleń Sądu Wojewódzkiego, wylew krwi do mózgu u A.Ch. był bezpośrednim następstwem wysiłku fizycznego podjętego przez A.Ch. przy budowie ławy fundamentowej i dlatego Sąd Powiatowy przyjął, że wypadek ten jest nieszczęśliwym wypadkiem w rozumieniu § 5 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Ustalenie Sądu Powiatowego w tym względzie nasuwa jednak wątpliwości. Sąd ten bowiem nie wyjaśnił należycie okoliczności, wśród jakich Ch. doznał wylewu krwi do mózgu. Uchybienie to wziął Sąd Najwyższy pod rozwagę z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.) i dlatego uchylił oba wyżej wymienione wyroki i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).