III CZP 111/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Ł. Grygołajtys.Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w S. o zapłatę 400.000 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy postanowieniem z dnia 10 listopada 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle § 32 ust. 1 pkt 1 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, stanowiących załącznik nr 1 do obwieszczenia Prezesa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z dnia 20 listopada 1985 r. w sprawie ogłoszenia ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i taryf składek na to ubezpieczenie (M.P. Nr 42, poz. 269), grupowym ubezpieczeniem pracowników w uspołecznionych zakładach pracy objęte są następstwa w postaci trwałego inwalidztwa spowodowanego wylewem krwi do mózgu tylko pod warunkiem uznania go za wypadek przy pracy?"- w przypadku odpowiedzi negatywnej - "Czy wylew krwi do mózgu objęty grupowym ubezpieczeniem pracowników stanowi nieszczęśliwy wypadek niezależnie od tego, czy został on wywołany przyczyną zewnętrzną?"podjął następującą uchwałę:W świetle § 32 ust. 2 pkt 1 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, stanowiących załącznik nr 1 do obwieszczenia Prezesa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z dnia 20 listopada 1985 r. (M. P. Nr 42, poz. 269 ze zm.), grupowym ubezpieczeniem pracowników w zakładach pracy objęte są m.in. następstwa w postaci trwałego inwalidztwa spowodowanego wylewem krwi do mózgu, bez względu na to, jaka przyczyna wylew ten spowodowała i czy był on następstwem zdarzenia uznanego za wypadek przy pracy. Uzasadnienie faktycznePowód jest ubezpieczony - w ramach grupowego ubezpieczenia pracowników w zakładach pracy - od następstw nieszczęśliwych wypadków w pełnym zakresie, w wariancie rozszerzonym. W dniu 28 czerwca 1987 r. powód doznał wylewu krwi do mózgu. Wylew nastąpił, gdy powód przebywał w swym mieszkaniu i spożywał posiłek.Powołując się na powyższe zdarzenie i umowę ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków powód domagał się w pozwie zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na jego rzecz kwoty 400.000 zł tytułem świadczenia należnego z ubezpieczenia. Strona pozwana nie uznała powództwa. Jej zdaniem, wylew krwi do mózgu, jakiego powód doznał, nie jest objęty ochroną ubezpieczeniową. W świetle bowiem wiążących strony ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zatwierdzonych uchwałami nr 31 i 32 Rady Ubezpieczeniowej z dnia 3 października 1985 r. (M.P. Nr 42, poz. 269) z odpowiedzialności Państwowego Zakładu Ubezpieczeń są wyłączone następstwa takich stanów chorobowych, jak wylew krwi do mózgu. Odpowiedzialność taka jest przewidziana w wariancie rozszerzonym, ale tylko wtedy, gdy wylew krwi do mózgu został uznany za wypadek przy pracy. Wyrokiem z dnia 11 lipca 1988 r. Sąd Rejonowy w Świdnicy uwzględnił powództwo. Sąd ten uznał, że ubezpieczeniem w wariancie rozszerzonym (§ 32 ust. 2 pkt 1 powołanych o.w.u.) są objęte następstwa w postaci trwałego inwalidztwa spowodowanego wylewem krwi do mózgu także wtedy, gdy wylew nie został uznany za wypadek przy pracy. Stosownie do brzmienia powołanego wyżej przepisu związek z pracą muszą mieć jedynie "inne zdarzenia" niż wylew krwi do mózgu i zawał serca. Przy rozpoznawaniu rewizji strony pozwanej od powyższego wyroku Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy nasunęły się poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis § 2 ust. 1 uzupełniających warunków grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników w uspołecznionych zakładach pracy, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1979 r. nr GSU/4030/102/79, stanowił, że za opłatą dodatkowej składki ubezpieczeniem mogły być objęte następstwa w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa: zawału serca, wylewu krwi do mózgu, wypadnięcia jądra miażdżystego, przepukliny wysiłkowej oraz innych zdarzeń, które zostały uznane za wypadek przy pracy. Stosownie do przepisu § 32 ust. 2 pkt 1 obecnie obowiązujących ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków w wariancie rozszerzonym ubezpieczeniem objęte są następstwa w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa spowodowanego zawałem serca albo wylewem krwi do mózgu i następstwa innych zdarzeń uznanych za wypadek przy pracy. Porównanie brzmienia obu przepisów wskazuje, że obecnie obowiązujące ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków nie wymagają, by warunkiem objęcia ubezpieczeniem następstw w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa spowodowanego wylewem krwi do mózgu (podobnie z zawałem serca) było uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy. Warunek ten musi być spełniony, gdy następstwa w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa zostały spowodowane "innymi" niż zawał serca albo wylew krwi do mózgu zdarzeniami. Rozszerzenie ochrony ubezpieczeniowej przez objęcie ubezpieczeniem (w wariancie rozszerzonym) następstw w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa spowodowanego zawałem serca lub wylewem krwi do mózgu bez względu na to, czy zdarzenia te zostały uznane za wypadek przy pracy, było rozwiązaniem zamierzonym. Przemawia za tym jednoznacznie ostatnia zmiana ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, zatwierdzona uchwałami nr 140 i 141 Rady Ubezpieczeniowej z dnia 16 listopada 1968 r. (M. P. Nr 34, poz. 315), polegająca m.in. na dodaniu w § 8 nowego ustępu 2, według którego wyłączenie odpowiedzialności PZU z powodu zawałów i wylewów nie ma zastosowania do ubezpieczenia grupowego w zakładach pracy, ubezpieczeń zbiorowych w gospodarce uspołecznionej, młodzieży szkolnej oraz wczasów i wycieczek. Jest to unormowanie społecznie pożądane. Coraz bowiem częściej zawały i wylewy stanowią przyczynę śmierci lub trwałego inwalidztwa, stąd dotknięte nimi osoby bądź ich rodziny powinny korzystać z ochrony ubezpieczeniowej. Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego dotyczy drugiej jeszcze kwestii. Sprowadza się ona do odpowiedzi na pytanie, czy wylew krwi do mózgu spowodowany, jak w rozważanym przypadku, stanem chorobowym organizmu jest nieszczęśliwym wypadkiem, w szczególności w świetle definicji tego pojęcia podanej w § 3 pkt 4 o.w.u.?Udzielając pozytywnej odpowiedzi na tak sformułowane pytanie Sąd Najwyższy miał na względzie szczególny charakter unormowania zawartego w § 31 i 32 o.w.u. Skoro stosownie do tych przepisów grupowym ubezpieczeniem pracowników w zakładach pracy objęte są następstwa w postaci śmierci lub trwałego inwalidztwa spowodowanego zawałem serca albo wylewem krwi do mózgu bez względu na przyczynę, jaka je wywołała, to tym samym zdarzenia te zostały uznane za nieszczęśliwy wypadek także wtedy, gdy spowodowała je przyczyna tkwiąca w organizmie ubezpieczonego. Chodzi zatem o wyjątek od reguły, w myśl którego nieszczęśliwym wypadkiem jest wyłącznie zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną.