III CRN 499/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: Z. Wasilkowska, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w R. przeciwko Tadeuszowi R., Janinie R., Annie Ewie R. i Dorocie Elżbiecie R. o unieważnienie umowy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 29 maja 1970 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 9.VI.1969 r. Prokurator Wojewódzki w R. wystąpił o unieważnienie aktu notarialnego z dnia 1.IX.1967 r., mocą którego pozwani ustanowili odrębną własność dwóch lokali w budynku położonym w R. przy ul. (...), na tej podstawie, że brak było uzasadnionych przesłanek z art. 135 § 1 k.c. do ustanowienia odrębnej własności tych lokali dlatego, że jeden z tych lokali przeznaczony został dla małoletnich dzieci, pozostających we wspólności rodzinnej z rodzicami, a ponadto dlatego, że motywem ustanowienia odrębnej własności wymienionych lokali było dążenie pozwanych do uzyskania wyższego odszkodowania w postępowaniu wywłaszczeniowym, wszczętym w stosunku do spornej nieruchomości.Wyrokiem z dnia 27 listopada 1969 r. Sąd Powiatowy w R. oddalił powództwo. Według dokonanych ustaleń, decyzją o lokalizacji szczegółowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. z dnia 16 grudnia 1966 r. nieruchomość pozwanych została przeznaczona pod budowę stopnia wodnego na rzece Wisłok w R. Ta decyzja nie została jednak doręczona pozwanym, a o tym, że nieruchomość zostanie wywłaszczona, dowiedzieli się oni w dniu 14 października 1967 r., kiedy doręczano im wezwanie Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w R. do odstąpienia na rzecz Skarbu Państwa tej nieruchomości w drodze dobrowolnej ugody. W związku z wymienioną wyżej decyzją z dnia 16 grudnia 1966 r. biegli do spraw wywłaszczenia z listy Prezydium WRN w R. przystąpili do oszacowania nieruchomości, wyceniając wartość budynku i składników roślinnych.Po uzyskaniu zezwolenia z Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury MRN w R. na utworzenie dwóch odrębnych lokali mieszkalnych, a następnie po wydaniu przez sąd orzeczenia zezwalającego pozwanym, tj. Tadeuszowi R. i Janinie R., na wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie odrębnej własności lokali w imieniu swych małoletnich dzieci, Anny Ewy R. i Doroty Elżbiety R., zawarli oni w dniu 1 września 1967 r. notarialną umowę o ustanowieniu odrębnej własności wymienionych wyżej lokali.Uwzględniając powyższe, Sąd Powiatowy przyjął, że stosownie do przepisu art. 135 § 1 k.c. ustanowienie odrębnej własności lokalu na rzecz małoletnich pozwanych było dopuszczalne i że pozwani Tadeusz R. i Janina R., zawierając umowę notarialną o ustanowieniu odrębnej własności lokali, działali w dobrej wierze, bez chęci uzyskania od Skarbu Państwa wyższej kwoty odszkodowania w postępowaniu wywłaszczeniowym.Rewizję prokuratora Wojewódzkiego w R. wniesioną od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w R.wyrokiem z dnia 29 maja 1970 r. oddalił, podzielając stanowisko Sądu I instancji.Powyższy wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Powiatowego w R. zaskarżył rewizją nadzwyczajną z dnia 28.XI.1970 r. Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, 213 § 1, 224 § 1 i 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 135 § 1 k.c., i na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego w R. z dnia 27 listopada 1969 r. i o przekazanie sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego uzależnione jest - stosownie do art. 135 k.c. - od tego, by lokal: a) był przeznaczony do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich, b) nie przekraczał rozmiarów określonych przez właściwe przepisy (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 15.V.1967 r., OSNCP 1968, poz. 2) i c) znajdował się w takim domu mieszkalnym, w którym stosownie do tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie poszczególnych lokali (por. także art. XIX przep. wprow. k.c.). Czyni zadość wymaganiom powołanego przepisu art. 135 k.c. ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego w umowie między rodzicami a ich dziećmi (jako współwłaścicielami budynku), zarówno pełnoletnimi, jak i małoletnimi, jeżeli tylko lokal przeznaczony jest na zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych.Zakres tych potrzeb nie jest ograniczony wyłącznie do potrzeb w dacie zawierania umowy już istniejących. Tego rodzaju ograniczenie nie wynika z treści art. 135 k.c., istotne jest bowiem jedynie to, żeby lokal był przeznaczony na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jego właściciela lub osób mu bliskich wtedy, gdy potrzeby te staną się aktualne, a nie tą, żeby potrzeby te wymagały zaspokojenia już z chwilą powstania odrębnej własności lokalu.Odmienna wykładnia art. 135 k.c. nie jest treścią tego przepisu uzasadniona.Nieuzasadniony jest również zarzut wadliwego ustalenia dobrej wiary osób zawierających umowę. Umowa bowiem została zawarta przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. oraz po stwierdzeniu przez właściwy wydział tegoż Prezydium braku przeszkód do ustanowienia odrębnej własności poszczególnych lokali, a zatem za wiedzą i zgodą tej władzy administracyjnej, która w wywłaszczeniu spornej nieruchomości mogła być zainteresowana, a jednocześnie przy braku w tej sytuacji po stronie właścicieli nieruchomości podstaw do przypuszczenia, że wywłaszczenie budynku w ogóle jest realne.Z powyższych względów należało na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.