III CZ 98/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniny S. przeciwko Teofilowi S. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 23 lutego 1957 r. oraz zażalenia pozwanego na postanowienie tegoż Sądu z dnia 4 marca 1957 r. w przedmiocie odmowy nadania klauzuli wykonalności postanowieniu z dnia 23 lutego 1957 r., zaskarżone postanowienie z dnia 23 lutego 1957 r. w części dotyczącej przydzielenia pozwanemu pokoju uchylił i wniosek pozwanego w powyższym przedmiocie odrzucił, w części zaś dotyczącej wydania pozwanemu ruchomości wymienione postanowienie uchylił i w tym zakresie wniosek pozwanego z dnia 18 lutego 1957 r. przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania; postępowanie zażaleniowe odnośnie zażalenia pozwanego umorzył.Uzasadnienie faktyczneW pozwie o rozwód powódka wniosła o wydanie w trybie art. 431 k.p.c. postanowienia "zezwalającego na oddzielne zamieszkanie stron". Powódka wyjaśniła, że pozwany, który wyprowadził się z mieszkania stron, "usiłuje wtargnąć i zamieszkać z powrotem w mieszkaniu powódki i jej rodziców".Postanowieniem z dnia 21 stycznia 1957 r. Sąd Wojewódzki zezwolił stronom na oddzielne zamieszkanie.W dniu 18 lutego 1957 r. pozwany złożył wniosek, by Sąd Wojewódzki na podstawie art. 431 k.p.c. zezwolił mu na zamieszkanie w bliżej oznaczonym pokoju w mieszkaniu stron i by określił, że urządzenie tego pokoju składać się ma z wymienionych we wniosku przedmiotów. Do wniosku pozwany dołączył odpis decyzji Wydziału Kwaterunkowego Prezydium MRN w B. z dnia 1 grudnia 1956 r., którą odmówiono mu przydzielenia pokoju w mieszkaniu nr 3 przy ul. K. 17 z uzasadnieniem, że jest on jako członek rodziny swej żony, na którą opiewa przydział na cały lokal, uprawniony do zamieszkiwania w tym lokalu bez osobnego przydziału.Postanowieniem z dnia 23 lutego 1957 r. Sąd Wojewódzki "w uzupełnieniu i wykonaniu postanowienia z dnia 21 stycznia 1957 r." przydzielił pozwanemu na czas procesu określony pokój w mieszkaniu stron z tym, że służy mu prawo korzystania z łazienki i ustępu, powódce zaś nakazał umieszczenie w tym pokoju wyliczonych w postanowieniu ruchomości.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany wyprowadził się z mieszkania stron w dniu 5 sierpnia 1955 r. po awanturze między stronami. Mieszkanie składa się z 3 pokoi i kuchni. Jeden pokój zajmuje powódka z dzieckiem stron, drugi pokój zajmują rodzice powódki, w trzecim pokoju (tym, który Sąd Wojewódzki przydzielił pozwanemu) powódka prowadzi gabinet lekarski. Przydział całego mieszkania opiewa na powódkę.Od sierpnia 1955 r. pozwany mieszka u swoich znajomych M. korzystając z ich gościny (sypia we wspólnym pokoju z synami gospodarzy). W dniu 2 stycznia 1957 r. pozwany zameldował się ponownie w mieszkaniu stron, jednak faktycznie się tam nie wprowadził.W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka domaga się jego zmiany, oddalenia wniosku pozwanego i utrzymania w mocy postanowienia z dnia 21 stycznia 1957 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Obie strony usiłują w trybie art. 431 k.p.c. osiągnąć wynik, do którego prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadzić nie może.Powódce w jej pierwszym wniosku chodziło w istocie rzeczy o zakazanie pozwanemu wprowadzenia się na powrót do mieszkania stron, a więc o zawieszenie na czas procesu jego uprawnień wynikających z prawomocnej decyzji organów kwaterunkowych, dającej również i pozwanemu prawo do zajmowania wraz z powódką i resztą rodziny spornego mieszkania. Powódka sformułowała swój wniosek w taki jednak sposób, że uzyskała orzeczenie, które w żadnym razie nie może odnieść zamierzonego przez nią skutku. Zarówno wniosek, o zezwolenie na osobne zamieszkanie, jak i postanowienie uwzględniające ten wniosek są zupełnie bezprzedmiotowe, skoro w myśl art. 13 p.o.p.c. małżonkowie mogą mieć osobne miejsce zamieszkania bez jakiegokolwiek zezwolenia. Inna rzecz, że Sąd Wojewódzki nie powinien był wniosku powódki traktować dosłownie, skoro tak potraktowany, był on pozbawiony treści. Wyjaśnienie jednak o co powódce rzeczywiście chodzi, musiałoby doprowadzić do odrzucenia jej wniosku. Sąd nie jest bowiem uprawniony do orzekania w trybie art. 431 k.p.c. o uprawnieniach do zajmowania przez małżonków mieszkania, ani do zawieszania tych uprawnień.Bezprzedmiotowy z przytoczonych wyżej przyczyn jest wniosek zażalenia, o ile powódka domaga się utrzymania w mocy postanowienia z dnia 21 stycznia, gdyż postanowienie to nie jest zdolne do wywarcia jakichkolwiek praktycznych skutków.Zażalenie jest jednak poza tym słuszne, choć z innych przyczyn, niż w nim wskazane.Jak to już Sąd Najwyższy wyjaśnił (orzeczenie z dnia 11 sierpnia 1951 r. C. 786/51 OSN 1953/I poz. 13), w toku sprawy o rozwód sąd może na podstawie art. 431 k.p.c. uregulować tymczasowo, na czas procesu, sposób korzystania przez strony ze wspólnego mieszkania. Przepisy dekretu o publicznej gospodarce lokalami nie stoją na przeszkodzie takiemu prowizorycznemu uregulowaniu modus vivendi stron.Wskazane uprawnienie sądu jest jednak o tyle tylko aktualne, o ile rozwodzące się strony mieszkają we wspólnym mieszkaniu i chodzi jedynie o uregulowanie sposobu wspólnego korzystania z mieszkania.Wniosek małżonka, który wyprowadził się ze wspólnego mieszkania, od dłuższego czasu w nim nie mieszka i domaga się na podstawie art. 431 k.p.c. by go z powrotem do tego mieszkania wprowadzić, stanowi w istocie żądanie realizacji przydziału. Żądanie takie nie należy do drogi sądowej, a powinno być skierowane do organów kwaterunkowych, które ewentualnie mogą je wykonać w drodze postępowania przymusowego w administracja.Ponieważ pozwany od 1 1/2 roku w mieszkaniu stron nie mieszka i domaga się wprowadzenia go do tego mieszkania w oparciu o treść przydziału, wniosek jego skierowany do sądu podlega odrzuceniu. Kwestia uregulowania sposobu wspólnego korzystania przez strony z mieszkania przez czas procesu stanie się wówczas dopiero aktualna, gdy powołane do tego organy administracji wprowadzą pozwanego do tego mieszkania. W ewentualnym postępowaniu przed tymi organami powódka będzie miała możność podniesienia przytoczonej w zażaleniu argumentacji, że wprowadzenie pozwanego do mieszkania uniemożliwi jej wykonywanie praktyki lekarskiej.Decyzja Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie wydania pozwanemu rzeczy zakłada, że pozwany zamieszka we wspólnym mieszkaniu. Skoro ta przesłanka przynajmniej chwilowo odpadła, należało uchylić postanowienie o wydanie rzeczy, by dać Sądowi możność ponownego orzeczenia w tym przedmiocie w zmienionej sytuacji.Wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia, zażalenie pozwanego na odmowę nadania klauzuli wykonalności temu postanowieniu stało się bezprzedmiotowe i rozstrzygnięcia nie wymaga.