III CZP 16/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: Z. Marmaj (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy Transportowo-Przeładunkowej "Transped" w B. przeciwko Adamowi S. o zapłatę 84.800 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bielsku Białej postanowieniem z dnia 8 listopada 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ustalenie ceny w umowie sprzedaży samochodu osobowego zawartej przez strony z pominięciem obowiązującego w tym względzie zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 kwietnia 1972 r. w sprawie rozporządzania przez jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi i przyczepami (M.P. Nr 26, poz. 148) można potraktować jako sprzeczne z art. 540 k.c.?"podjął następującą uchwałę:Umowa sprzedaży przez jednostkę gospodarki uspołecznionej osobie fizycznej zbędnego samochodu osobowego, zawarta bez przeprowadzenia publicznego przetargu (§ 10 ust. 1 zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 kwietnia 1972 r. w sprawie rozporządzania przez jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi i przyczepami - M. P. Nr 26, poz. 148), jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 84.800 zł będącej różnicą ceny samochodu. Pozwany nabył w powodowej Spółdzielni używany samochód osobowy marki Fiat 126p bez przeprowadzenia przetargu publicznego, wymaganego zarządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 14 kwietnia 1972 r. w sprawie rozporządzania przez jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi i przyczepami (M.P. Nr 26, poz. 148), za cenę 55.200 zł; po przeprowadzeniu wspomnianego przetargu cena ta byłaby wyższa o sumę dochodzoną.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i twierdził, że samochód nabył we wspomniany sposób za zgodą Prezydium Rady Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy i wobec tego nie jest zobowiązany do zapłaty dalszej kwoty.Sąd Rejonowy powództwo uwzględnił, opierając się na następujących ustaleniach:Pozwany pełnił w powołanej Spółdzielni funkcję prezesa. Powodowa Spółdzielnia posiadała samochód osobowy marki Fiat 126p, który nabyła we wrześniu 1979 r. za cenę 74.060 zł. Samochód ten był używany do celów służbowych. W lipcu 1980 r. jednostka nadrzędna poleciła wycofać z eksploatacji wspomniany samochód, a następnie wyraziła zgodę na to, by samochód ten nabył pozwany za cenę ustaloną przez rzeczoznawcę Polskiego Związku Motorowego. Cena ta - po uwzględnieniu amortyzacji - została ustalona za 55.200 zł. Organy kontrolne zakwestionowały ustaloną cenę i sposób sprzedaży samochodu. Zdaniem Sądu Rejonowego pozwany nie mógł skutecznie nabyć samochodu za cenę określoną przez rzeczoznawcę z naruszeniem zasad zbywania zbędnych samochodów unormowanych we wspomnianym zarządzeniu Ministra Komunikacji i w związku z tym obowiązany jest zapłacić dochodzoną sumę 84.800 zł (art. 405 k.c.).Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanego, przedstawił zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarządzenie Ministra Komunikacji z dnia 14 kwietnia 1972 r. w sprawie rozporządzania przez jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi i przyczepami (M.P. Nr 26, poz. 148) jest aktem opartym na delegacji ustawowej i ma zastosowanie do wszystkich jednostek gospodarki uspołecznionej, a w tym spółdzielni, z wyjątkiem rzemieślniczych spółdzielni zaopatrzenia i zbytu (§ 1 ust. 1 zarządzenia).Stosownie do § 10 ust. 1 zarządzenia pojazdy zbędne wymienionym jednostkom i nie zagospodarowane w trybie § 6, § 7 i § 8, a więc nie przekazane innym jednostkom gospodarki uspołecznionej, podlegają sprzedaży w drodze publicznego przetargu nieograniczonego. Dopiero gdy sprzedaż w drodze przetargu nie dojdzie do skutku, pojazd może być sprzedany bez przetargu osobie fizycznej za cenę szacunkową (§ 14 zarządzenia). Ten sposób postępowania jednostek gospodarki uspołecznionej ze zbędnymi pojazdami samochodowymi jest nakazem bezwzględnie obowiązującym i naruszenie go powoduje nieważność dokonanej czynności. Stosownie bowiem do dyspozycji art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.Na treść odpowiedzi nie ma wpływu okoliczność, iż ów nakaz określonego postępowania ze zbędnymi pojazdami samochodowymi zawarty jest w zarządzeniu Ministra Komunikacji. Ustawą w rozumieniu kodeksu cywilnego jest każdy obowiązujący przepis prawa (art. XVI przep. wprow. k.c.). Dlatego też każda niezgodność treści czynności prawnej z nakazem lub zakazem zawartym w każdym bezwzględnie obowiązującym przepisie prawnym powoduje nieważność tej czynności, chyba że właściwy przepis przewiduje inną, łagodniejszą sankcję.Mające zastosowanie przepisy prawa nie przewidują sankcji łagodniejszej w przypadku sprzedaży zbędnego samochodu z naruszeniem zasad przetargu. Z tych przyczyn na przedstawione zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.