III CZP 21/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: W. Markowski, S. Gross (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesalni Wełny w Ż. przeciwko Karolowi L. o zapłatę 5.695 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 18 lutego 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoby zwolnione na podstawie obowiązujących przepisów od obowiązku uiszczenia wkładu mieszkaniowego od przydzielonego im w zakładowym domu mieszkalnym lokalu, z chwilą utraty warunków uprawniających do takiego zwolnienia, a w szczególności rozwiązania umowy o pracę, są zobowiązane do wpłacenia wkładu od zajmowano nadal mieszkania?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Osoba, która na podstawie obowiązujących przepisów zwolniona była od obowiązku uiszczenia wkładu mieszkaniowego przy przydzielaniu jej lokalu w zakładowym domu mieszkalnym, nie ma obowiązku zapłaty tego wkładu z tego tylko powodu, że zajmuje nadal to mieszkanie po ustaniu warunków uprawniających do takiego zwolnienia, a w szczególności po rozwiązaniu stosunku pracy. Uzasadnienie faktyczneW dniu 3 czerwca 1961 r. Czesalnia Wełny w Ż. przydzieliła Karolowi L., zatrudnionemu w tym Przedsiębiorstwie na stanowisku kierownika farbiarni, mieszkanie służbowe w zakładowym domu mieszkalnym i zawarła z nim umowę najmu. Najemca, ze względu na charakter swej pracy, zwolniony był od obowiązku wpłacenia wkładu mieszkalnego, którego uiszczenie z reguły stanowi warunek przydziału lokalu w zakładowym domu mieszkalnym.Pismem z dnia 24 kwietnia 1969 r. Czesalnia Wełny wyraziła zgodę na propozycję Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowego Komunikacji Samochodowej w sprawie przekazania Karola L. z dniem 1 maja 1969 r. do dyspozycji tego Przedsiębiorstwa, prosząc zarazem o przydzielenie mu w najbliższym okresie mieszkania służbowego.W pozwie wniesionym 25 sierpnia 1969 r. Czesalnia Wełny żądała zasądzenia od Karola L. sumy 3.300 zł z tytułu nie zapłaconego wkładu mieszkaniowego oraz 2.395 zł za urządzenia sanitarne mieszkania zajmowanego przez pozwanego.Roszczenie o zapłatę wkładu mieszkaniowego ograniczyła następnie do 1.400 zł.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy w Żaganiu wyrokiem z dnia 2 grudnia 1969 r. powództwo Czesalni Wełny oddalił.Sąd ustalił, że pozwany w zamian za otrzymane mieszkanie służbowe na terenie zakładu powódki oddał do jej dyspozycji dla pracowników zakładu mieszkanie swoje w Ż. przy ul. R. Powódka przy zawieraniu umowy najmu nie zastrzegła sobie zapłaty wkładu mieszkaniowego i należności za urządzenia sanitarne, a z żądaniem w tym względzie wystąpiła dopiero po upływie 8 lat. Pozwany zaś nie był obowiązany do zamiany mieszkań i miałby prawo nie zgodzić się na tego rodzaju warunki, gdyby mu zostały postawione.Poza tym skoro sama strona powodowa stwierdza w piśmie swym z 13.VI.1969 r, że pozwany był zwolniony od wkładu mieszkaniowego na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego, to żądanie zapłaty tego wkładu jest niezrozumiałe, gdyż przepis powyższy nie uprawnia pracodawcy do żądania zapłaty wkładu mieszkaniowego po zakończeniu stosunku pracy.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła Czesalnia Wełny rewizją, w toku rozpoznawania której Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z 18 lutego 1970 r., wydanym w trybie art. 391 § 1 k.p.c., przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące jego zdaniem, poważne wątpliwości zagadnienia prawne, przytoczone w komparycji uchwały.Uzasadnienie prawneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl § 11 uchwały nr 64 Rady Ministrów z dnia 15.III.1958 r. w sprawie budownictwa zakładowych domów mieszkalnych (M.P. Nr 26, poz. 155) - podobnie zresztą jak na podstawie § 8 obecnie obowiązującej uchwały nr 127 Rady Ministrów z dnia 22.V.1963 r. (M.P. Nr 27, poz. 138) - wpłata wkładu mieszkaniowego jest warunkiem przydziału mieszkania w zakładowym domu mieszkalnym.Przepis ten oznacza, że gdy przyszły najemca obowiązany jest zapłacić wkład mieszkaniowy, to przed wykonaniem tego obowiązku ani lokal w zakładowym domu mieszkalnym nie powinien mu być przydzielony, ani też umowa najmu takiego lokalu nie powinna być zawarta. Jak przy tym wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu w dnia 22.III.1967 r. III CR (OSNCP nr 10, poz. 183), w razie nie zażądania wkładu mieszkaniowego przed przydzieleniem mieszkania zakład może się domagać jego uiszczenia także w terminie późniejszym.Z tego, co powiedziano poprzednio, wynika, że obowiązek zapłaty wkładu mieszkaniowego zależy od okoliczności istniejących w chwili przydzielania lokalu w zakładowym domu mieszkalnym i że jeżeli obowiązek taki powstał w tym czasie, to trwa on przez cały okres stosunku najmu, zawiązanego z mocy tego przydziału bądź zawartej przez strony umowy.Jeżeli natomiast, jak to zakłada pytanie przedstawione do rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki, osoba obejmująca mieszkanie w zakładowym domu mieszkalnym była na podstawie obowiązujących przepisów zwolniona od uiszczania wkładu mieszkaniowego, to późniejsza utrata warunków uprawniających do takiego zwolnienia, a w szczególności także rozwiązanie umowy o pracę, nie usprawiedliwia żądania zapłaty wkładu mieszkaniowego.Obowiązek bowiem uiszczenia tego wkładu nie wynika z umowy najmu, lecz, jak to już podkreślono, jest swego rodzaju "warunkiem" przydziału lokalu w odniesieniu do osób od obowiązku tego nie zwolnionych. Jeżeli zatem warunek taki w świetle obowiązujących przepisów w stosunku do danego kandydata na najemcę nie wchodził w rachubę, to późniejsza zmiana jego sytuacji w czasie trwania stosunku najmu nie może się stać źródłem żadnych obowiązków w tym zakresie.Ponieważ zmiana taka z reguły polega na utracie przez najemcę warunków, które z punktu widzenia potrzeb zakładu pracy uzasadniały potrzebę jego zamieszkania w zakładowym domu mieszkalnym, przeto przeciwko przyjęciu obowiązku zapłaty wkładu mieszkaniowego, od którego najemca był zwolniony, przemawiają też względy natury społeczno-gospodarczej. Uiszczenie bowiem takiego wkładu stanowiłoby wyraz utrwalenia stosunku najmu lokalu w zakładowym domu mieszkalnym, którego przedłużanie ponad konieczną potrzebę nie leży w interesie obu stron.Z tych zasad na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji.