I CR 428/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława S. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w L. o ustalenie, po rozpoznaniu rewizji pozwanego przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 19 listopada 1959 r. i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego w Lublinie i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMiejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w L. pismem z dnia 30 września 1959 r. zażądało od Stanisława S. zapłaty sumy 2.007 zł tytułem należności za centralne ogrzewanie, przypadającej według twierdzeń wzywającego do zapłaty za lata 1956 i 1959 od zajmowanego przez S. mieszkania w domu powodowego przedsiębiorstwa.Stanisław S., powołując się na ustawę z dnia 6 czerwca 1958 r. o ściąganiu należności Państwa z tytułu najmu lokali (Dz. U. Nr 35, poz. 156), wystąpił w dniu 19 października 1959 r. z pozwem o ustalenie, że powyższa należność w całości nie istnieje. Powód twierdził w pozwie, że zajmowany lokal został mu przydzielony jako mieszkanie służbowe do bezpłatnego używania, że lokal ten zajął dnia 26 sierpnia 1947 r. i od tego czasu zwolniony był zarówno od czynszu, jak i od innych świadczeń i że zwolnienie to obowiązuje nadal z mocy § 23 i 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1952 r. w sprawie mieszkań służbowych i zakładowych oraz na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. obejmującej prawo lokalowe.Pozwane Przedsiębiorstwo wnosiło o oddalenie powództwa podnosząc, że centralne ogrzewanie zainstalowane zostało dopiero w 1957 r. oraz że w związku z tym udzielone powodowi zwolnienie nie obejmuje należności z tego tytułu, które powód powinien pokrywać.Sąd Powiatowy w Lublinie wyrokiem z dnia 19 listopada 1959 r. uwzględnił powództwo. Sąd zajął stanowisko, że należność za centralne ogrzewanie należy zaliczyć do opłat związanych z używaniem mieszkania, od których powód był zwolniony, i na tej podstawie uznał, że z mocy powołanych poprzednio przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1952 r. oraz prawa lokalowego zwolnienie to nadal obowiązuje.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyło pozwane Przedsiębiorstwo rewizją, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1952 r. w sprawie mieszkań służbowych i zakładowych oraz art. 87 ust. 2 prawa lokalowego.Powód złożył odpowiedź na rewizję z wnioskiem o oddalenie rewizji pozwanego z zasądzeniem od niego kosztów postępowania rewizyjnego.Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 24 marca 1960 r. rozpoznanie sprawy powyższej odroczył oraz przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy zwolnienie pracownika od opłat związanych z zajmowaniem mieszkania służbowego odnosi się również do opłat za dostarczane ogrzewanie lokalu z centralnego urządzenia, jeśli owo centralne urządzenie nie istniało w chwili zawarcia umowy najmu przydzielonego mieszkania służbowego, lecz zostało założone później, a wspomniana umowa najmu nie uregulowała kwestii opłat za dostarczane ogrzewanie?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i w związku z rewizją strony pozwanej zważył, co następuje:W stosunku między właścicielami nieruchomości a osobami zajmującymi lokale ukształtowała się praktyka repartycji na lokatorów ogólnych kosztów eksploatacji, a czasami także bieżącego remontu budynków. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustaleniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu opłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 49, poz. 375) usankcjonowało tę praktykę w § 2, zgodnie z którym pobieranie przez wynajmującego za zgodą najemcy dodatkowo do czynszu kwot stanowiących udział najemcy w pokrywaniu kosztów eksploatacji oraz bieżącego remontu nie narusza przepisów normujących wysokość czynszu.Jeśli zaś chodzi o koszt ogrzewania centralnego, to opłaty z tego tytułu, podobnie jak opłaty za dostarczone przez właściciela nieruchomości oświetlenie lub ciepłą wodę oraz za korzystanie z dźwigów osobowych, przepis art. 11 dekretu z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali nie tylko pozwalał wynajmującemu pobierać oprócz czynszu, ale nadto z ich nieuiszczeniem wiązał te same skutki co z nieopłacaniem czynszu.Ta różnica w traktowaniu obu powyższych kategorii wydatków wynika oczywiście stąd, że koszty ogrzewania, światła itp. świadczeń dostarczanych przez właściciela nieruchomości, w razie braku urządzeń centralnych, pokrywane są indywidualnie przez osoby zajmujące poszczególne pomieszczenia, a w związku z tym uwolnienie lokatorów od wydatków na ten cel w pełni usprawiedliwia obciążenie ich obowiązkiem zwrotu przypadających na nich części kosztów, ponoszonych z tego tytułu przez właściciela nieruchomości. Chodzi zatem w istocie rzeczy o samoistne świadczenia dodatkowe właściciela nieruchomości, nie związane w sposób bezpośredni i konieczny z dostarczanym przez niego pomieszczeniem.Ze względu na to, że w czasie przydzielenia powodowi lokalu służbowego w domu pozwanego Przedsiębiorstwa nie było centralnego ogrzewania, nie może ulegać wątpliwości, że przyznane mu zwolnienie od świadczeń dotyczyć mogło tylko udziału w kosztach eksploatacji i bieżącego remontu, nie obejmowało natomiast opłaty za centralne ogrzewanie, którego właściciel nieruchomości w tym czasie nie dostarczał.Podobnie przepis § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1952 r. w sprawie mieszkań służbowych i zakładowych utrzymywał w tym zakresie status quo.Przy udzieleniu odpowiedzi na pytanie, czy zwolnienie, z którego powód korzystał, powinno rozciągać się także na centralne ogrzewanie zainstalowane w nieruchomości dopiero w 1957 r., należy mieć na uwadze, że zarówno § 23 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów, jak i art. 87 ust. 2 obowiązującego obecnie prawa lokalowego z dnia 30 stycznia 1959 r. zmierzały do utrzymania dotychczasowego zakresu uprawnień pracowników zajmujących lokale służbowe, nie miały natomiast na celu zapewnienia im dalszych przywilejów w stosunku do innych pracowników. Rozszerzająca wykładnia tego rodzaju uprawnień byłaby szczególnie nie usprawiedliwiona w stosunku do takich świadczeń właściciela nieruchomości, które zwalniają osobę korzystającą z lokalu służbowego od ponoszenia obciążających ją poprzednio wydatków na cele nie związane bezpośrednio z eksploatacją pomieszczenia, jak ogrzewanie, oświetlenie itp.Z tych względów należy przyjąć, że zwolnienie od świadczeń, które powód uzyskał przy obejmowaniu lokalu, nie rozciąga się na opłaty z tytułu centralnego ogrzewania.Wyrażony poprzednio pogląd prowadzi do uznania żądania powoda - w ustalonych dotychczas okolicznościach - co do zasady za nie usprawiedliwione. Ponieważ jednak wskutek błędnego stanowiska w tym względzie Sąd Powiatowy nie rozważył kwestii wysokości należnych od powoda opłat, którą obowiązana jest udowodnić strona pozwana (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6.VI.1958 r. o ściąganiu należności Państwa z tytułu najmu lokali), przeto Sąd Najwyższy, stosownie do art. 384 k.p.c., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania w innym składzie.