III CZP 31/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek. Sędziowie SN: T. Miłkowski (sprawozdawca), K. Strzępek. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wincentego L. przeciwko SPółdzielni Mieszkaniowej (...) w R. o uchylenie uchwał po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy uchwała zarządu spółdzielni mieszkaniowej w przedmiocie przydzielenia członkowi tejże spółdzielni wybudowanego segmentu domku jednorodzinnego i wydania tego segmentu do wykonania robót budowlanych wykończeniowych, określonych porozumieniem stron stanowi przydział domku jednorodzinnego w rozumieniu przepisu art. 225 w związku z art. 232 § 4 prawa spółdzielczego - do uchylenia się spółdzielni od skutków oświadczenia woli o przydziale?"podjął uchwałę następującej treści:W wypadku dokonania przez spółdzielnię mieszkaniową przydziału przyszłego domu jednorodzinnego na rzecz członka na podstawie art. 232 § 1 prawa spółdzielczego roczny termin do uchylenia się spółdzielni od skutków oświadczenia woli o przydziale (art. 225 w związku z art. 232 § 4 prawa spółdzielczego) należy liczyć od dnia wyrażenia przez spółdzielnię zgody na zamieszkanie członka w tym domu (art. 232 § 2 prawa spółdzielczego).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne wynikało na tle następującego stanu faktycznego.Powód Wincenty L. wystąpił do Sądu Rejonowego w Rzeszowie o uchylenie uchwały Zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 21 lutego 1986 r. i Rady tejże Spółdzielni z dnia 14 marca 1986 r. "jako bezskutecznych i pozbawionych skutków prawnych". Uchwałami tymi pozwana uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli o przydziale powodowi domu jednorodzinnego.Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo. Sąd ten ustalił, że powód był członkiem (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w R., gdzie przysługiwało mu własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w R. W listopadzie 1982 r. złożył wniosek do pozwanej Spółdzielni o przyjęcie go w poczet członków. Pozwana uwzględniła ten wniosek i pismem z dnia 5 listopada 1982 r. poinformowała powoda, że "został zakwalifikowany na domek atrialny - zadanie nr 6 na Osiedlu Z.". Następnie powód zbył posiadane prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) na rzecz swego syna Piotra L. i pismem z dnia 14 lutego 1983 r. został przez Spółdzielnię Mieszkaniową poinformowany o skreśleniu z rejestru członków. Pismem z dnia 9 grudnia 1983 r. powód został zawiadomiony przez pozwaną Spółdzielnię o przydzieleniu mu domu na Osiedlu Z. - zadanie nr 6, o powierzchni 105,51 m2 i przybliżonej wartości kosztorysowej 3.561.000 zł. Podano w tym piśmie, że ostateczny przydział segmentu zostanie dokonany po przekazaniu przez wykonawcę całego zakresu robót objętych umową. W dniu 23 grudnia 1983 r. strony zawarły porozumienie w sprawie wnoszenia przez członka wkładu pracy własnej i przyjęcia lokalu mieszkalnego nie w pełni wykończonego. W dniu 14 kwietnia 1985 r. został wydany "przydział domu jednorodzinnego typu szeregowego na warunkach własnościowych przy ul. (...)". Protokół zdawczo-odbiorczy sporządzono w dniu 30 kwietnia 1985 r. Pismem z dnia 21 lutego 1986 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni zawiadomił powoda o uchyleniu się pozwanej od skutków oświadczenia woli o przydziale w związku ze zbyciem uprzednio posiadanego prawa do lokalu mieszkalnego. Odwołanie powoda nie zostało przez Radę nadzorczą pozwanej Spółdzielni uwzględnione.Sąd Rejonowy uznał, że przydział domu nastąpił uchwałą z dnia 30 listopada 1983 r., o której powód został zawiadomiony pismem z dnia 9 grudnia 1983 r. Wobec upływu rocznego terminu przewidzianego do uchylenia się od skutków oświadczenia woli o przydziale (art. 225 prawa spółdzielczego) Sąd I instancji uwzględnił powództwo.Rozpoznając rewizję pozwanej Spółdzielni Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione na wstępie zagadnienie prawne jako budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 225 prawa spółdzielczego stanowi, że statut może przewidywać, iż zbycie własnościowego prawa do lokalu przez członka, który ubiega się o przydział lokalu mieszkalnego, pozbawia go uprawnienia do uzyskania tego przydziału. Spółdzielnia, w ciągu roku od dnia wydania przydziału wbrew temu postanowieniu statutu, może uchylić się od skutków oświadczenia woli o przydziale. Powyższa norma prawna znajduje się w oddziale trzecim rozdziału drugiego prawa spółdzielczego, a więc w grupie przepisów regulujących własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Zastosowanie tejże normy do przepisów regulujących prawo do domu jednorodzinnego może być, jak wynika z treści art. 232 § 4 prawa spółdzielczego, tylko "odpowiednie". Musi ono bowiem uwzględniać specyficzną regulację, jaka została tam zawarta, zwłaszcza w art. 232 § 1 i 2 prawa spółdzielczego, gdzie pomiędzy przydziałem członkowi spółdzielni domu jednorodzinnego a zamieszkaniem w nim może upłynąć znaczny czas. Dzieje się tak w sytuacji, gdy członek spółdzielni częściowo sam czyni nakłady własnej pracy i materiałów przy budowie domu, by zamieszkać tam dopiero po ukończeniu budowy. W związku z tym art. 232 § 1 prawa spółdzielczego stanowi, że spółdzielnia mieszkaniowa podejmująca budowę domów jednorodzinnych w celu przeniesienia ich własności na rzecz członków może dokonywać przydziału przyszłych domów z chwilą, gdy ze względu na stan przygotowania inwestycji do realizacji możliwe jest ich oznaczenie. Jeżeli tego rodzaju przydział nastąpił, po wybudowaniu domu następuje ze strony spółdzielni już tylko "zgoda na zamieszkanie w nim członka" (art. 232 § 2 prawa spółdzielczego).Zamieszkanie członka we własnościowym lokalu następuje bezpośrednio po wydaniu przydziału, natomiast między przydziałem domu jednorodzinnego i zamieszkaniem w nim taka zbieżność w czasie może nie występować. Tę okoliczność należy mieć na uwadze przy odpowiednim stosowaniu art. 225 prawa spółdzielczego do przepisów regulujących prawo do domu jednorodzinnego. Liczenie wymienionego w przytoczonym przepisie rocznego terminu do uchylenia się spółdzielni od skutków oświadczenia woli o przydziale od daty przydziału przyszłego domu jednorodzinnego według art. 232 § 1 prawa spółdzielczego mogłoby w praktyce udaremnić spółdzielni skorzystanie ze wspomnianego prawa uchylenia się w sytuacji, gdy zbycie przez członka własnościowego prawa do lokalu nastąpiło po upływie rocznego terminu od przydziału, a przed zaistnieniem warunków do zamieszkania członka w domu jednorodzinnym. Powstawałaby więc sytuacja, gdy mimo zbycia przez członka własnościowego prawa do lokalu spółdzielnia nie mogłaby skorzystać z przepisu art. 225 prawa spółdzielczego, a w konsekwencji nie mogłaby też odmówić wyrażenia zgody na zamieszkanie członka w domu jednorodzinnym. Odpowiednie stosowanie art. 225 prawa spółdzielczego do przepisów o prawie do domu jednorodzinnego powinno zapobiegać powstaniu sytuacji udaremniających stosowanie w ogóle omawianego przepisu. Biorąc pod uwagę, iż normy zawarte w art. 232 § 1 i 2 prawa spółdzielczego ściśle wiążą się ze sobą i że dopiero zastosowanie obu tych przepisów stwarza sytuację, gdy członek spółdzielni dysponuje nie tylko formalnym przydziałem domu, lecz może także w nim zamieszkać, należy przyjąć, że w wypadku dokonania przez spółdzielnię przydziału przyszłego domu jednorodzinnego na rzecz członka na podstawie art. 232 § 1 prawa spółdzielczego, roczny termin do uchylenia się od skutków oświadczenia woli o przydziale (art. 225 w związku z art. 232 § 4 prawa spółdzielczego) należy liczyć od dnia wyrażenia przez spółdzielnię, zgodnie z art. 232 § 2 prawa spółdzielczego, zgody na zamieszkanie członka w tym domu.W tych warunkach uzasadnione jest podjęcie, w myśl art. 391 § 1 k.p.c., uchwały przytoczonej w sentencji.Z materiału sprawy wynika, że pozwana Spółdzielnia w kolejno podejmowanych uchwałach dotyczących przedmiotowej sprawy nie posługiwała się sformułowaniami zawartymi w art. 232 § 1 i 2 prawa spółdzielczego. Rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie więc ocenić, posługując się wskazówkami zawartymi w art. 65 k.c., czy i kiedy w świetle tych uchwał zostało dokonane oświadczenie woli pozwanej Spółdzielni wyczerpujące w istocie rzeczy elementy zawarte w art. 232 § 1 i 2 prawa spółdzielczego.