III CZP 59/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN W. Sutkowski. Sędziowie SN: G. Bieniek, C. Bieske (sprawozdawca), T. Bukowski, R. Czarnecki, A. Gola, Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, rozpoznał wniosek Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1986 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy windykacja należności za korzystanie przez pracownika z hotelu pracowniczego następuje w drodze postępowania sądowego i w konsekwencji tego podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji sądowej, czy też należność ta - zgodnie z art. 15 prawa lokalowego (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) - podlega ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Należności państwowej jednostki organizacyjnej za korzystanie z hotelu pracowniczego podlegają ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.Uzasadnienie faktyczneI. We wniosku z dnia 1 lipca 1986 r. Minister Sprawiedliwości wystąpił o wyjaśnienie: "czy windykacja należności za korzystanie przez pracownika z hotelu pracowniczego następuje w drodze postępowania sądowego i w konsekwencji tego podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji sądowej, czy też należność ta - zgodnie z art. 15 prawa lokalowego (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) - podlega ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji?W uzasadnieniu wniosku Minister Sprawiedliwości wskazał, że wyjaśnienie tego problemu ma istotne znaczenie dla sprawnego zapewnienia realizacji należności za korzystanie z hoteli pracowniczych oraz, że orzecznictwo Sądu Najwyższego rozstrzygające ten problem nie jest jednolite.W postępowaniu bowiem z dnia 4 maja 1983 r. Sąd Najwyższy w sprawie IV PRN 6/83 wyraził pogląd, że art. 14 ust. 1 prawa lokalowego (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 84 - numeracja sprzed ogłoszenia tekstu jednolitego; obecnie art. 15 ust. 1), przewidujący w stosunku do należności państwowych z tytułu najmu lokali tryb postępowania egzekucyjnego w administracji, nie dotyczy należności przypadających za korzystanie z hoteli pracowniczych, ponieważ zasady odpłatności za te lokale nie wynikają ze stosunku najmu uregulowanego w prawie cywilnym, jak tego wymaga art. 14 prawa lokalowego.Odmienną natomiast interpretację stosowania art. 15 prawa lokalowego (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 grudnia 1985 r. III ZP 66/85 stwierdzając, że stosując art. 15 prawa lokalowego do należności przypadających za korzystanie z hoteli pracowniczych należy uwzględnić, iż art. 2 tego prawa, który zawiera taksatywne wyliczenie lokali nie objętych przepisami prawa lokalowego, nie wymienia lokali w hotelach pracowniczych, co uzasadnia wniosek, że lokale w hotelach pracowniczych objęte są reżimem prawa lokalowego.II. Przede wszystkim należy rozważyć, czy należności pieniężne przedsiębiorstwa państwowego, prowadzącego hotel pracowniczy, z tytułu najmu lokalu w tym hotelu przez osobę fizyczną są należnościami państwowymi, o których mowa również w art. 15 ust. 1 prawa lokalowego.Według art. 12 i 13 Konstytucji PRL, art. 128 § 1 k.c. i art. 38 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) państwo jest właścicielem mienia przedsiębiorstwa państwowego, przedsiębiorstwu państwowemu przysługuje według art. 2 powołanej ustawy jedynie zarząd części mienia ogólnonarodowego oddanego mu do gospodarowania. Należności zatem za korzystanie przez osobę fizyczną z prowadzonego przez to przedsiębiorstwo hotelu pracowniczego nie stają się własnością tego przedsiębiorstwa, lecz własnością państwa, są więc należnością państwową, chociaż przedsiębiorstwo to zgodnie z art. 39 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych występuje o nią w obrocie we własnym imieniu i na własny rachunek. Za państwowe uznaje takie należności dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz piśmiennictwo.III. Rozważenia wymaga następnie, czy dochodzenie tych należności następuje w trybie kodeksu postępowania cywilnego, tj. w drodze postępowania sądowego (art. 2 § 1 k.p.c.), czy też sprawy o te należności zostały przekazane według art. 2 § 3 k.p.c. do właściwości innych organów.Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) w art. 1 ustanawia generalną zasadę, że wraz z przepisami kodeksu cywilnego w zakresie najmu prawo to reguluje stosunki prawne związane z zajmowaniem i używaniem lokali oraz budynków. Od tej zasady prawo lokalowe wprowadza wyjątki taksatywnie wymienione w art. 2. Wśród tych wyjątków nie zostały wymienione lokale w hotelach pracowniczych.W szczególności nie można uznać, że hotele pracownicze stanowią taki wyjątek według art. 2 pkt 1 tego prawa. W przepisie tym bowiem chodzi o typowe hotele i podobne zakłady, których zadaniem jest czasowe zakwaterowanie osób, a pobyt tych osób ma charakter dorywczy i krótkotrwały. Tymczasem hotel pracowniczy ma charakter mieszkania zastępczego, nie jest więc ani hotelem, ani podobnym zakładem wymienionym w art. 846 § 1 k.c.Nie można również uznać, że hotele pracownicze stanowią taki wyjątek według art. 24 ust. 1 pkt 8 prawa lokalowego stanowiącego, że przepisy o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej nie dotyczą lokali w hotelach pracowniczych, albowiem przepis ten znajduje się w rozdziale 3 regulującym szczególny tryb najmu lokali i budynków, odnosi się więc jedynie do wprowadzonego prawem lokalowym szczególnego trybu najmu. Z przepisu tego wynika jedynie, że nie jest dopuszczalne wydanie przez terenowy organ administracji państwowej decyzji o przydziale lokalu w hotelu pracowniczym. Zakaz ten zsynchronizowany jest z art. 49 ust. 4 prawa lokalowego stanowiącym, że Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami oraz po porozumieniu ze związkami zawodowymi określi w drodze rozporządzenia zasady zajmowania i opróżniania lokali położonych w hotelach robotniczych oraz wydanym na tej podstawie rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 czerwca 1976 r. w sprawie zasad zajmowania i opróżniania lokali położonych w hotelach pracowniczych (Dz. U. Nr 25, poz. 149) stanowiącym w § 4 ust. 2, że zakwaterowanie w hotelu pracowniczym następuje na podstawie pisemnego skierowania zakładu pracy, w którym pracownik jest zatrudniony.Nie można także uznać, że hotele pracownicze nie podlegają przepisom prawa lokalowego, gdyż, jak to wywodzi Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 4 maja 1983 r. IV PRN 6/83, zakwaterowanie w hotelu pracowniczym następuje na podstawie szczegółowego tytułu prawnego przewidzianego w § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 12 czerwca 1976 r. w sprawie zasad zajmowania i opróżniania lokali położonych w hotelach pracowniczych (Dz. U. Nr 25, poz. 149), a nie na podstawie decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 9 ust. 1 prawa lokalowego. Według bowiem art. 9 ust. 1 prawa lokalowego najem lokalu wynika nie tylko z ostatecznej decyzji administracyjnej o przydziale lokalu, lecz także z umowy najmu. Pisemne skierowanie - w trybie § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia z dnia 12 czerwca 1976 r. - pracownika przez zakład pracy, w którym jest zatrudniony, na zakwaterowanie w hotelu pracowniczym jest ofertą zakładu pracy do zawarcia z pracownikiem umowy najmu lokalu w hotelu pracowniczym na warunkach określonych tym rozporządzeniem. Jeśli pracownik w tym lokalu zgodnie z tym skierowaniem (ofertą) zamieszka, uznać należy, że pracownik przystąpił do wykonania umowy najmu lokalu, dochodzi więc między zakładem pracy a tym pracownikiem do skutku zawarcie w rozumieniu art. 659 § 1 k.c. umowy najmu tego lokalu z mocy art. 69 k.c. - co mieści się w ramach dyspozycji art. 9 prawa lokalowego. Zakwaterowanie zatem w hotelu pracowniczym bez decyzji administracyjnej, w rozumieniu art. 9 ust. 1 prawa lokalowego, nie świadczy o wyłączeniu najmu lokalu w hotelu pracowniczym spod przepisów prawa lokalowego.Za wyłączeniem lokali w hotelach pracowniczych spod przepisów prawa lokalowego według trafnych poglądów doktryny nie przemawiają dotyczące tych hoteli uregulowania zawarte w rozporządzeniach właściwych ministrów odbierające od unormowań zawartych w kodeksie cywilnym i w prawie lokalowym, gdyż uwzględniają one szczególne przeznaczenie tych lokali, a w tym i pośrednią ich funkcję między mieszkaniami a typowymi hotelami. Za wyłączeniem zatem lokali w hotelach pracowniczych spod przepisów prawa lokalowego nie przemawia powołane w uzasadnieniu orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 1983 r. IV PRN 6/83 odmienne od prawa lokalowego i kodeksu cywilnego unormowanie w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 czerwca 1976 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 149) uprawnień i obowiązków najemców lokali w tych lokalach (§ 7), czasu zakwaterowania (§ 6), zasad rozwiązania umowy najmu (§ 10) oraz zasad odpłatności (§ 12).Skoro hotele pracownicze nie są wyłączone od zasady wyrażonej w art. 1 prawa lokalowego, że wraz z przepisami kodeksu cywilnego w zakresie najmu prawo to reguluje stosunki prawne związane z zajmowaniem i używaniem lokali oraz budynków, uzasadnia to wniosek, że do stosunków prawnych związanych z zajmowaniem i używaniem lokali w hotelach pracowniczych mają zastosowanie przepisy prawa lokalowego bez tych tylko unormowań, które zostały wyłączone przepisami szczególnymi, a zatem również przepis art. 15 ust. 1 tego prawa. Takie stanowisko zajmuje także doktryna. Również ze względu na to, że przepis art. 15 ust. 1 prawa lokalowego nie został żadnym przepisem szczególnym wyłączony do zastosowania do hoteli pracowniczych, przepis ten ma do tych hoteli zastosowanie.IV. Należności zatem za korzystanie przez pracownika z hotelu pracowniczego, jako należności państwowe, ulegają według art. 2 § 1 pkt 1 zdanie ostatnie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, jako przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu art. 15 ust. 1 prawa lokalowego, i to wyłącznie w tym trybie stosownie do uchwały Całej Izby Cywilnej z dnia 17 grudnia 1960 r. I CO 24/60.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.