III CZP 64/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: Z. Masłowski, A. Gola (sprawozdawca)SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Handlu, Przemysłu i Usług w L. przeciwko Stanisławowi S. o 33.525 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 8.VII.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy w drodze analogii mają zastosowanie ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej w zakresie napraw i konserwacji przedmiotów oraz wykonanie przedmiotów na indywidualne zamówienie, stanowiące załącznik do zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 50, poz. 350), do usług o charakterze budowlanym, wymienionym w części "B" wykazu grup i rodzaju usług dla ludności, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności, w latach 1966 - 1970 (M.P. Nr 47, poz. 259)?uchwalił:Ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej w zakresie napraw i konserwacji oraz wykonywania przedmiotów na indywidualne zamówienie, stanowiące załącznik do zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 50, poz. 350), nie mogą być w drodze analogii stosowane do usług w charakterze budowlanym, wymienionych w części "B" wykazu grup i rodzaju usług dla ludności, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności w latach 1966-1970 (M. P. Nr 47, poz. 259). Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 24.III.1973 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane Handlu, Przemysłu i Usług w L. domagało się od pozwanego Stanisława S. zapłaty kwoty 33.525 zł za wykonanie w jego domu - częściowo z materiałów pozwanego - instalacji centralnego ogrzewania i wodno-kanalizacyjnej.Pozwany - ponieważ powodowe Przedsiębiorstwo wykonało roboty z opóźnieniem - przedstawił do potrącenia roszczenia z tytułu kar umownych, powołując się przy tym na § 4 ust. 3 i § 20 ust. 4 ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej, stanowiących załącznik do zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. (M.P. Nr 50, poz. 350).Ponieważ przepisy te dotyczą usług objętych częścią "A" wykazu, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności w latach 1966 - 1970 (M.P. Nr 47, poz. 259), a wykonane przez powodowe Przedsiębiorstwo dla pozwanego roboty objęte są częścią "B" tegoż wykazu, nasunęła się Sądowi Wojewódzkiemu w toku postępowania rewizyjnego wątpliwość, czy ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej w zakresie napraw i konserwacji przedmiotów oraz wykonywania przedmiotów na indywidualne zamówienie, stanowiące załącznik do zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 50, poz. 350) mają w drodze analogii zastosowanie do usług o charakterze budowlanym, wymienionych w części "B" wykazu grup i rodzaju usług dla ludności, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności w latach 1966 - 1970 (M.P. Nr 47, poz. 259). Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi jak w sentencji uchwały, zważył, co następuje:Kodeks cywilny z roku 1964 pozwala (art. 384 § 1 k.c.) Radzie Ministrów lub z jej upoważnienia innemu naczelnemu organowi administracji państwowej na ustalenie ogólnych warunków lub wzorów umów dla określonej kategorii umów zawieranych między jednostkami gospodarki uspołecznionej lub między takimi jednostkami z jednej i innymi osobami z drugiej strony. Stosownie do unormowania zawartego w § 2 art. 384 k.c. ogólne warunki lub wzory umów, o których mowa, mogą określać, w jakich granicach nie będą dopuszczalne postanowienia umowne odbiegające od ustalonych tymi aktami.Rada Ministrów uchwała nr 125 z dnia 2 czerwca 1967 r. (M.P. nr 32, poz. 149), powołując się na art. 384 § 1 k.c. upoważniła Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości do ustalenia ogólnych warunków lub wzorów umów o świadczenie usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej, mianowicie w zakresie usług określonych w części A, B i F wykazu, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności w latach 1966-1970 (M.P. Nr 47, poz. 259).Z mocy tego upoważnienia Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości zarządzeniem z dnia 12 listopada 1968 r. (M.P. Nr 50, poz. 350) ustalił ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej w zakresie napraw i konserwacji przedmiotów oraz wykonywania przedmiotów na indywidualne zamówienie (§ 1). Według wyraźnego brzmienia § 2 cytowanego zarządzenia wprowadzone tym zarządzeniem ogólne warunki mają zastosowanie do usług przemysłowych określonych w części "A" wykazu, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r.Odpowiedź na przedstawioną przez Sąd Wojewódzki wątpliwość prawną determinowana jest założeniami, jakie legły u podstaw unormowania przyjętego w art. 384 § 1 i 2 k.c., a te sprowadzić można do interesu gospodarki planowej i względów społeczno-gospodarczych, które w określonych sytuacjach dyktują potrzebę wprowadzenia odstępstw od unormowań zawartych w kodeksie cywilnym i w innych ustawach. Tak pojmowane założenia legislacyjne eliminują dopuszczalność stosowania analogii. Zadaniem analogii jest wypełnianie luk w prawie. Wnioskowanie przez analogię polega - jak wiadomo - na stosowaniu jakiegoś przepisu do przypadku podobnego, lecz przez przepisy prawa nie unormowanego. O potrzebie i możliwości stosowania analogii nie może jednak być mowy w sytuacji, gdy drogą wyjątkowych unormowań dąży się do odmiennego uregulowania pewnych określonych dziedzin i odcinków życia gospodarczego. Jeśli zatem - jak w niniejszym przypadku - mimo upoważnienia zawartego w uchwale nr 125 Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1967 r. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości zarządzeniem z dnia 12 listopada 1968 r. wprowadził ogólne warunki umów, ograniczając ich zasięg do usług określonych w części "A" wykazu, stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r., to wskazywało to na potrzebę odrębnego uregulowania tej tylko gałęzi działalności usługowej jednostek gospodarki uspołecznionej i brak takiej potrzeby w zakresie innych usług, a w szczególności objętych częścią "B" powołanego wykazu.Z tych założeń wychodząc, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak wyżej.