III CZP 67/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Julianny S., Stanisława S., Tadeusza S., Bogdana S., Ryszarda S. i Jerzego S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń, I Oddział Miejski w W., Zespołowi Elektrociepłowni w W. oraz Witoldowi Ł. o 50.000 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 23.V.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy wytyczne PZU w sprawie obsługi pracowników uspołecznionych zakładów pracy stwarzają dla ubezpieczających zakładów pracy obowiązki określone w tych przepisach i czy niedopełnienie tych obowiązków stwarza dla pracownika, który wyraził wolę ubezpieczenia, albo dla jego następców prawnych, obowiązek odszkodowawczy wynikający z niezawarcia umowy ubezpieczenia?udzielił następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczneW dniu 20.XII.1973 r. Marian S., pracownik Zespołu Elektrociepłowni, podpisał deklarację, przez którą wyraził zgodę na przystąpienie do grupowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników na sumę w razie śmierci 50.000 zł, przy czym upoważnił Zespół do potrącenia składki ubezpieczeniowej z wynagrodzenia za pracę.W dniu 15.I.1974 r. Marian S. uległ wypadkowi śmiertelnemu, a następnie okazało się, że dopiero w dniu 31.I.1974 r. Zespół złożył wniosek o grupowe ubezpieczenie w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków jego pracowników.Spadkobiercy Mariana S. domagają się zasądzenia 50.000 zł od trzech osób, m.in. - od Zespołu. Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, pozwani wnieśli rewizje, a przy ich rozpoznawaniu Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia wyżej przytoczone pytanie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 marca 1972 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego (Dz. U. Nr 9, poz. 54), jednostka gospodarki uspołecznionej (w tym i uspołeczniony zakład pracy) obowiązana jest współdziałać z PZU m.in. przy pozyskiwaniu dobrowolnych ubezpieczeń osobowych osób fizycznych, a do takich należy grupowe ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników uspołecznionego zakładu pracy. Zakład taki obowiązany jest współdziałać z PZU nie w interesie własnym lub PZU, lecz w interesie swych pracowników, którzy wyrazili zgodę na przystąpienie do grupowego ubezpieczenia. Gdy więc uspołeczniony zakład pracy współdziała z PZU po to, żeby w interesie swych pracowników zawrzeć z PZU umowę grupowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków, to obowiązany jest postępować w sposób umożliwiający powstanie we właściwym czasie praw tych pracowników, a sposób takiego właśnie postępowania wskazują wytyczne PZU w sprawie obsługi ubezpieczeń od następstw nieszczęśliwych wypadków pracowników uspołecznionego zakładu pracy. Stąd w zakresie ustawowego obowiązku współdziałania uspołecznionego zakładu pracy z PZU przy pozyskiwaniu grupowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków wchodzą obowiązki określone w wytycznych PZU w sprawie obsługi tego ubezpieczenia. W szczególności stosownie do § 2 ust. 6 tych wytycznych, uspołeczniony zakład pracy obowiązany jest przesyłać do PZU deklaracje zgody pracowników przystępujących do grupowego ubezpieczenia najpóźniej do końca tego miesiąca, w którym zostały one podpisane, wraz z wykazem imiennym pracowników. Niedopełnienie powołanego obowiązku ustawowego sprawia, że we właściwym terminie umowa grupowego ubezpieczenia nie zostaje zawarta. Jeżeli po terminie, w którym umowa grupowego ubezpieczenia powinna była być zawarta, następuje wypadek przewidziany w deklaracji, to niezawarcie (zawinione) tej umowy wyrządza szkodę polegającą na niezapłaceniu przez zakład ubezpieczeń sumy pieniężnej wskazanej w deklaracji (art. 415 k.c.). Gdy wspomnianym wypadkiem jest śmierć pracownika, który podpisał deklarację, a pracownik ten nie wyznaczył osoby upoważnionej, której PZU wypłaciłoby świadczenie, to odszkodowanie przypada spadkobiercom pracownika.Z powyższych względów udzielono odpowiedzi jak w uchwale.