III CZP 70/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, J. Pietrzykowski. SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Adama C. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd Gminny w S. o ustalenie, że obowiązek uiszczenia należności istnieje do kwoty 5.000 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu postanowieniem z dnia 30.VI.1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy odbiorca wody, mieszkający na wsi, dostarczanej mu z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia wsi w wodę, może w drodze powództwa zakwestionować istnienie lub wysokość należności za wodę, jeżeli wymiaru oraz poboru tej należności dokonał organ administracji państwowej?"uchwalił:Odbiorca wody dostarczanej z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia wsi w wodę może w drodze powództwa zakwestionować istnienie lub wysokość należności za wodę, której wymiaru i poboru dokonuje organ administracji państwowej.Uzasadnienie faktycznePowód, prowadzący zakład usługowy przetwórstwa rybnego na terenie wsi, wnosił o ustalenie nieistnienia po jego stronie obowiązku zapłaty kwoty przewyższającej 5.000 zł za dostarczoną mu do tego zakładu w roku 1977 wodę. Powód twierdził, że Urząd Gminny w S. wezwał go do zapłaty kwoty 33.600 zł za dostarczoną do tego zakładu wodę, doręczając mu administracyjny tytuł wykonawczy na tę kwotę. Żądanie należności za wodę w tej wysokości według powoda uważać należy za wygórowane. Pozwany Skarb Państwa zarzucił niedopuszczalność drogi sądowej, wywodząc, iż wymiaru i poboru opłaty za dostarczoną wodę dokonuje organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Sąd Rejonowy w Chełmnie postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1978 r. pozew odrzucił. Sąd ten uznał, że skoro dokonanie wymiaru opłaty następuje w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego, to zainteresowanemu przysługuje jedynie odwołanie w administracyjnym toku instancji. Powyższe postanowienie powód zaskarżył zażaleniem z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do merytorycznego rozpoznania. Sąd Wojewódzki w Toruniu rozpoznając zażalenie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w przytoczonym wyżej pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie dopuszczalności drogi sądowej dla kwestionowania istnienia lub wysokości należności za wodę dostarczoną przez przedsiębiorstwo (zakład) wodociągów i kanalizacji zajmował się już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7.VIII.1974 r. III CZP 47/74 (OSNCP 1975, z. 12, poz. 161). W powołanej uchwale, opartej na przepisach ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o zaopatrzeniu ludności w wodę (Dz. U. Nr 11, poz. 72 ze zm.), Sąd Najwyższy przyjął dopuszczalność drogi sądowej dla tego rodzaju roszczeń. Ustawa ta, jak również ustawa z dnia 10 grudnia 1965 r. o zaopatrywaniu rolnictwa i wsi w wodę (Dz. U. Nr 51, poz. 314) utraciły jednak moc z dniem 1 stycznia 1975 r., (por. art. 144 ust. 1 pkt 3 i 4 prawa wodnego z roku 1974 - Dz. U. Nr 38, poz. 270), a wobec tego konieczne było rozważenie przedstawionej w pytaniu kwestii na tle nowego stanu prawnego. Prawo wodne z roku 1974 przewiduje w art. 104 obowiązek uiszczenia opłat za wodę pobieraną z urządzeń zaopatrzenia w wodę stanowiących własność Państwa, z wyłączeniem wody pobieranej ze studni publicznych oraz wody użytej do gaszenia pożarów, przy czym Radę Ministrów upoważniono do określenia w drodze rozporządzenia m.in. zasad ustalenia i poboru opłat za wodę pobieraną z urządzeń zaopatrzenia w wodę stanowiących własność Państwa (art. 107 ust. 3 pkt 3 prawa wodnego). Zasady te określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 lutego 1977 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz opłat za wodę i wprowadzenie ścieków (Dz. U. Nr 7, poz. 29). Rozporządzenie nałożyło obowiązek wymiaru oraz poboru opłat za wodę - dostarczoną z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę wsi przez jednostki gospodarki uspołecznionej na rzecz osób fizycznych i prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej - na organ administracji państwowej stopnia podstawowego (§ 12 ust. 4). Według uregulowania przyjętego w § 13 cyt. rozporządzenia nie uiszczone w terminie opłaty za wodę pobieraną z tych urządzeń podlegają wraz z odsetkami za zwłokę ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.Egzekucję administracyjną należności pieniężnych za świadczenia i usługi objęte zwykłą działalnością przedsiębiorstw (zakładów) wodociągowych przypadających Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279) w § 1 ust. 1 pkt 1. Unormowanie zawarte w § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lutego 1977 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz opłat za wodę i wprowadzenie ścieków rozciąga administracyjny tryb egzekucji na wszelkie przypadki, w których dostawcą wody jest jednostka gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 33 § 1 k.c. Oznacza to, iż obecnie nie uiszczone w terminie opłaty za wodę podlegać będą ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, niezależnie od tego, jakiej jednostce gospodarki uspołecznionej one przypadają.Odesłanie tych należności do egzekucji administracyjnej (§ 13 powołanego wyżej rozporządzenia) narzuca potrzebę uwzględnienia wszelkich unormowań dotyczących tej egzekucji, w tym także środków obrony dłużnika. Do tych środków zaliczyć należy powództwo o ustalenie, że należność nie istnieje w całości lub w części (art. 2 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. Nr 24, poz. 151 z późn. zm. ). Ponieważ według brzmienia tego ostatniego przepisu w drodze powództwa o ustalenie nie można zwalczać każdej należności poddanej egzekucji administracyjnej, lecz tylko takie, które ze względu na rodzaj i charakter mogą być rozpoznawane przez sąd lub komisję arbitrażową, należało ocenić, czy dostawca wody (j.g.u.) w świetle prawa wodnego z roku 1974 i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lutego 1977 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz opłat za wodę i wprowadzenie ścieków (Dz. U. Nr 7, poz. 29) zajmuje w stosunku do odbiorców wody pozycję pozwalającą na określenie jej jako niecywilnej. Charakter cywilnoprawny należności za wodę wykazał Sąd Najwyższy w cyt. wyżej uchwale z dnia 7.VIII.1974 r. Mutatis mutandis argumentacja tam przytoczona odnosi się również do sytuacji objętej pytaniem prawnym przedstawionym przez Sąd Wojewódzki w Toruniu, przy czym Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko, że stosunek łączący dostawcę wody (będącego j.g.u.) z jej odbiorcą jest stosunkiem o charakterze cywilnoprawnym, co sprawia, że odbiorcy wody przysługuje obrona przewidziana w art. 2 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.