III CZP 76/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: W. Markowski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "N.D." w Ł. przeciwko Kazimierzowi S. o 1.687 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 6 kwietnia 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy suma stanowiąca nadpłatę wniesionego przez członka spółdzielni mieszkaniowej wkładu mieszkaniowego, uiszczonego w części ze środków uzyskanych w ramach pomocy bezzwrotnej od zakładu pracy z zakładowego funduszu mieszkaniowego, a stwierdzona przez spółdzielnię po rozliczeniu kosztów budowy należy do członka, który może nią swobodnie dysponować, czy też powinna być w całości zwrócona przez spółdzielnię zakładowi pracy, jeżeli nie przekracza udzielonej przez tenże zakład pracownikowi pomocy finansowej na wkład mieszkaniowy?"uchwalił:Jeżeli suma wniesiona na poczet wkładu mieszkaniowego częściowo z funduszów własnych członka spółdzielni, a częściowo tytułem pomocy bezzwrotnej ze środków zakładowego funduszu mieszkaniowego, przewyższa ten wkład, to spółdzielnia, w świetle postanowień uchwały nr 124 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie zakładowych funduszów mieszkaniowych (M.P. Nr 27, poz. 135), zwraca powstałą w ten sposób nadwyżkę zakładowi pracy w takiej części, w jakiej nadwyżka ta wykracza poza 2/3 wkładu mieszkaniowego. Uzasadnienie faktyczneJeżeli po ostatecznym obliczeniu kosztów budowy okazuje się, że wkład mieszkaniowy należny od członka jest niższy od sumy, jaka została na ten cel wpłacona, to nadwyżka podlega zwrotowi. W sytuacji jednak, gdy wpłata na wkład została dokonana częściowo ze środków własnych członka, a częściowo ze środków zakładowego funduszu mieszkaniowego jego zakładu pracy, powstaje pytanie, komu należy zwrócić nadwyżkę: członkowi czy zakładowi pracy?Odpowiedź na to pytanie musi być poprzedzona wyjaśnieniem kwestii bardziej ogólnej, a mianowicie tego, czy osoba trzecia, jaką jest - jeśli chodzi o stosunek prawny łączący członka ze spółdzielnią mieszkaniową - jego zakład pracy, może w ogóle żądać zwrotu wkładu. Problemem tym zajął się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 22 października 1965 r. II CR 411/65 (OSNCP 1966, poz. 99), w którym uznał, że suma wpłacona jako wkład do spółdzielni mieszkaniowej w związku ze wstąpieniem do spółdzielni członka należy do członka bez względu na to, skąd uzyskał on konieczne fundusze. Jeżeli członek spółdzielni pieniądze na wkład uzyskał od osoby trzeciej (zakładu pracy), to treść stosunku między nim a tą osobą decyduje o tym, czy jest on obowiązany zwrócić pieniądze; jednakże stosunek ten nie jest skuteczny względem spółdzielni.Przytoczone orzeczenie dotyczy jednak wpłaty wkładu dokonanej przez zakład pracy przed wydaniem przez Radę Ministrów uchwały nr 124 z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie zakładowych funduszów mieszkaniowych (M.P. Nr 27, poz. 135), w której w § 5 pkt 7 powiedziano, że w razie wystąpienia członka ze spółdzielni ta ostatnia zwraca pomoc, udzieloną przez zakład pracy, na rachunek zakładowego funduszu mieszkaniowego. Postanowienie to jest oczywiście dla spółdzielni i dla członka wiążące, jeżeli wkład został w określonej części uiszczony przez zakład pracy na warunkach przewidzianych w wymienionej uchwale. Obecnie zaś tak jest zawsze, skoro uchwała ta jest dla zakładów pracy wiążąca i skoro została podana do wiadomości osób zainteresowanych przez jej opublikowanie.Zgodnie z tym w uchwale niniejszej Sąd Najwyższy uznał, że uprawnionym do odbioru wkładu wpłaconego z zakładowego funduszu mieszkaniowego jest - co do zasady - zakład pracy.W sprawie niniejszej zagadnienie jest jednak o tyle bardziej skomplikowane, że nie chodzi w niej o zwrot wkładu po ustaniu stosunku członkostwa, lecz o zwrot nadwyżki wpłaconej ponad należny wkład mieszkaniowy.Dla wyjaśnienia tego problemu decydujące znaczenie ma przepis § 5 pkt 1 uchwały nr 124, w myśl którego pomoc zakładu pracy na wkład mieszkaniowy może być udzielona do wysokości 2/3 obowiązującego w spółdzielni wkładu mieszkaniowego. Z postanowienia tego wynika więc, że udział własny pracownika musi wynieść co najmniej 1/3 należnego wkładu mieszkaniowego, zakład pracy zaś uczestniczy w tym wkładzie taką kwotą, jaką uzna w danych okolicznościach za stosowną, nie większą jednak niż 2/3 wkładu. Zakres przeto przyznanej pracownikowi pomocy zależy od szeregu okoliczności, takich np. jak możliwości finansowe zakładowego funduszu mieszkaniowego, ocena pracy danego pracownika, jego sytuacja rodzinna itp.Jeżeli w konkretnym wypadku zakład pracy ocenił, że pracownik zasługuje na to, aby przyznana mu pomoc wyraziła się w określonej kwocie pieniężnej, a zasoby zakładowego funduszu mieszkaniowego na to pozwalają, co znalazło wyraz w odpowiedniej decyzji zakładu pracy - to decyzja taka jest dla zakładu pracy wiążąca, z jednym jednak zastrzeżeniem: decyzja ta nie ma mocy w takim zakresie, w jakim suma przyznanej pracownikowi pomocy finansowej na wkład mieszkaniowy przekracza 2/3 tego wkładu. Jeżeliby więc po obliczeniu kosztów budowy okazało się, że przyznana suma pomocy przekracza tę granicę, to nadwyżkę spółdzielnia powinna by zwrócić zakładowi pracy.Nie ma natomiast podstaw do uznania, że zakładowi pracy przysługuje prawo do zwrotu nadwyżki, która została - przy uwzględnieniu pomocy udzielonej przez zakład pracy w granicach określonych w § 5 punkt 1 uchwały nr 124 - wpłacona ze środków własnych pracownika. Nie ma bowiem w wymienionej uchwale ani w jakimkolwiek innym akcie normatywnym takiego postanowienia, które by pozwalało na uznanie wymienionej decyzji zakładu pracy za nie wiążącą także w takim zakresie. W szczególności nie może stanowić podstawy do kwestionowania w tym zakresie tej decyzji okoliczność, że zgodnie z § 3 pkt 2 uchwały nr 124 pomoc z zakładowego funduszu mieszkaniowego jest przeznaczona na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego. Nie ma bowiem żadnych przeszkód, aby uzupełnienie to zostało dokonane w pełnej, dopuszczalnej wysokości, jeśli istnieją ku temu warunki. Trzeba zaś przyjąć, że takie warunki istnieją, jeżeli zakład pracy zdecydował się na przyznanie pomocy finansowej pracownikowi w określonej sumie pieniężnej i sumę tę wpłacił do spółdzielni.Wychodząc z tych założeń, Sąd Najwyższy udzielił na pytanie Sądu Wojewódzkiego odpowiedzi ujętej w sentencji niniejszej uchwały.