III CZP 81/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: M. Sychowicz (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jolanty K. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w Ł. o przyjęcie w poczet członków i przydział lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 15 lipca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy art. 221 § 2 prawa spółdzielczego i § 54 statutu pozwanej Spółdzielni uzasadnia roszczenie osoby bliskiej (pełnoletniego dziecka), zamieszkałej razem z członkiem spółdzielni, o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej b. członkowi, jeżeli wypowiedział on członkostwo spółdzielni z powodu wcześniejszego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny w innej spółdzielni mieszkaniowej, czy też w opisanym wyżej przypadku osobie bliskiej przysługuje jedynie roszczenie o przyjęcie do spółdzielni, a przydzielenie lokalu nastąpi w kolejności przewidzianej w art. 205 prawa spółdzielczego?"podjął następującą uchwałę:Jeżeli w okresie oczekiwania na przydział lokalu członek spółdzielni mieszkaniowej, którego członkostwo następnie ustało, zaspokoił w innej spółdzielni potrzeby mieszkaniowe, zamieszkałym z nim razem osobom bliskim nie przysługuje przewidziane w art. 221 § 2 prawa spółdzielczego roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi.Uzasadnienie faktyczneJolanta K. wniosła o zobowiązanie Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w Ł. do przyjęcia jej w poczet członków w miejsce matki Lucyny K. "z datą uzyskania przez nią członkostwa Spółdzielni".Sąd Rejonowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:Lucyna K. przyjęta została w poczet członków pozwanej Spółdzielni w dniu 30 czerwca 1970 r. i oczekiwała na przydzielenie lokalu mieszkalnego. W 1972 r. jej mężowi, jako członkowi Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w Ł., przydzielone zostało mieszkanie typu M-4. W przydziale tym uwzględniono jego żonę i dwie małoletnie wówczas córki, w tym powódkę (urodzoną w 1966 r.). Lucyna K. nie zawiadomiła pozwanej Spółdzielni o otrzymaniu przez męża mieszkania w innej spółdzielni i zamieszkaniu w nim rodziny. W 1976 i 1977 r. zrezygnowała z proponowanego jej przez pozwaną Spółdzielnię przydziału mieszkania typu M-2 i M-3. W lutym 1985 r. w piśmie skierowanym do pozwanej Spółdzielni oświadczyła, że "rezygnuje z członkostwa Spółdzielni i prosi o przyjęcie w poczet członków w drodze pierwszeństwa córki Jolanty K., na którą scedowała wkład mieszkaniowy. Również powódka wystąpiła do pozwanej Spółdzielni o "przyjęcie jej w poczet członków po matce i z zaliczeniem stażu członkowskiego" oraz złożyła deklarację przystąpienia do Spółdzielni. Uchwałą Zarządu, utrzymaną w mocy przez Radę Nadzorczą, pozwana Spółdzielnia odmówiła przyjęcia powódki w poczet swoich członków, motywując to zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych przez Lucynę K. i jej rodzinę.W tym stanie rzeczy, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1983 r. II CZ 33/83 (OSNCP z 1983, z. 11, poz. 182), Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 lutego 1986 r. oddalił powództwo.Przy rozpoznaniu rewizji powódki od wymienionego wyroku Sądowi Wojewódzkiemu nasunęło się przytoczone na wstępie, budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, które Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneRozstrzygając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Zasadniczym przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej jest zaspakajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin (art. 204 § 1 prawa spółdzielczego). Zasadę, że prawo ubiegania się o przyjęcie w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej przysługuje osobie, której potrzeby mieszkaniowe nie są zaspokojone (nie posiada samodzielnego, pełnowartościowego lokalu mieszkalnego), expressis verbis formułuje § 5 uchwały nr 3 Rady Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego z dnia 3 marca 1983 r. w sprawie zasad przyjmowania członków, przydziału i zamiany mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych (Inf. i Kom. Nr 5, poz. 18). Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych przez członka poza spółdzielnią jest jednym z przypadków, przykładowo wymienianych w statutach spółdzielni mieszkaniowych (np. w § 50 statutu pozwanej Spółdzielni), gdy członek nie wykonuje obowiązków statutowych z przyczyn przez niego nie zawinionych, co uzasadnia pozbawienie go członkostwa przez wykreślenie z rejestru członków (art. 24 § 2 prawa spółdzielczego). Dotyczy to nie tylko członków, którym spółdzielnia przydzieliła już lokal mieszkalny, ale również członków oczekujących na przydzielenie lokalu. Ani prawo spółdzielcze, ani statuty spółdzielni nie wprowadzają w tym wypadku rozróżnienia pomiędzy obu tymi kategoriami członków. Jeżeli więc członek oczekujący na przydzielenie przez spółdzielnię lokalu zaspokoił poza spółdzielnią potrzeby mieszkaniowe, to nie powinien nadal pozostawać w gronie członków. Jeżeli nawet nie został wykreślony z rejestru członków, to nie może mu być przydzielony przez Spółdzielnię lokal mieszkalny. Przepis § 20 ust. 1 uchwały nr 3 Rady CZSBM z dnia 3 marca 1983 r. wyraźnie stanowi, iż nie powinien uzyskać przydziału mieszkania członek, który zaspokoił swoje potrzeby mieszkaniowe poza spółdzielnią. Posługując się różnymi sformułowaniami, stanowią też tak statutu spółdzielni mieszkaniowych (np. statut pozwanej Spółdzielni w § 19).2. Sytuacja małżonka, dzieci i innych osób bliskich członka spółdzielni mieszkaniowej zamieszkałych z nim razem jest zwykle związana z sytuacją samego członka. Osoby te mogą w szczególności liczyć na poprawę warunków mieszkaniowych na skutek spodziewanego przydzielenia lokalu, na który oczekuje członek spółdzielni. Wielkość przydzielonego przez spółdzielnię lokalu mieszkalnego powinna odpowiadać nie tylko potrzebom samego członka, ale także potrzebom jego rodziny i innych osób pozostających z członkiem we wspólnym gospodarstwie domowym w chwili przydziału tego lokalu (art. 214 prawa spółdzielczego).Śmierć członka spółdzielni mieszkaniowej lub inne zdarzenie powodujące ustanie członkostwa wyłącza możliwość przydzielenia przez spółdzielnię lokalu byłemu członkowi. Zamieszkałe razem z nim osoby bliskie także tracą szansę na poprawę warunków mieszkaniowych, która była związana z członkostwem spółdzielni i oczekiwaniem na przydzielenie lokalu przez spółdzielnię. Jednakże ochronę interesów tych osób zapewnia przepis art. 221 § 2 prawa spółdzielczego. Przepis ten bowiem stwarza tym osobom możliwość wstąpienia w sytuację prawną byłego członka, z którą związane jest oczekiwanie na poprawę warunków mieszkaniowych. Przyznaje on mianowicie osobom bliskim byłego członka, razem z nim zamieszkałym, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi.3. Uprawnienie przewidziane w art. 221 § 2 prawa spółdzielczego jest samodzielnym uprawnieniem osób, którym zostało ono przyznane, w tym sensie, że przysługuje ono tym osobom w razie spełnienia przez nie określonych przesłanek wymienionych w powołanym przepisie. Cel, któremu to uprawnienie służy, wskazuje jednak, iż może ono przysługiwać tylko wówczas, gdy były członek spółdzielni spełniał warunki, od których uzależnione jest członkostwo spółdzielni mieszkaniowej i które wymagane są przy przydziale lokalu spółdzielczego. Osoba, która wywodzi swoje prawa od byłego członka spółdzielni, nie może bowiem mieć więcej praw niż przysługiwało jej poprzednikowi. Wstępując w jego sytuację prawną wstępuje w sytuację ukształtowaną zakresem posiadanych przez niego uprawnień. Jeżeli zatem były członek spółdzielni miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe poza spółdzielnia, to mimo trwania stosunku członkostwa nie spełniał warunku, od którego uzależnione było to członkostwo, a więc i warunku przydzielenia mu przez spółdzielnię lokalu. W tej sytuacji, w razie ustania jego członkostwa, osobom mu bliskim razem z nim zamieszkałym nie przysługuje przewidziane w art. 221 § 2 prawa spółdzielczego roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi.4. Należy zaznaczyć, że o zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych przez członka spółdzielni mieszkaniowej (byłego członka) można mówić tylko wówczas, gdy ma on tytuł prawny, choćby pochodny, wynikający z prawa innej osoby (np. jako członek jej rodziny, domownik), do samodzielnego, pełnowartościowego lokalu mieszkalnego, którego może faktycznie używać. Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych oznacza przy tym zaspokojenie potrzeb nie tylko samego członka, ale także jego rodziny i innych osób pozostających z członkiem we wspólnym gospodarstwie domowym.Z wymienionych względów, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, w której powstało przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy rozstrzygnął je jak w sentencji uchwały.