III CZP 9/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek. Sędziowie SN: C. Bieske (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa małoletniego Przemysława K., działającego przez matkę Teresę K., i Teresy K., małol. Jakuba B., działającego przez matkę Joannę B., i Joanny B. przeciwko (...) Szpitalowi Zespolonemu im. G.N. w K. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 29 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ponosi odpowiedzialność do wysokości sumy ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków szpital, który delegując swych pracowników do pracy za granicą nie ubezpieczył ich od nieszczęśliwych wypadków, jeśli pracownicy ci zmarli tam w wyniku wypicia alkoholu metylowego (trucizny) w ilości, która w przypadku alkoholu etylowego (konsumpcyjnego) nie zagraża śmiercią"?podjął następującą uchwałę:Jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą zobowiązana do ubezpieczenia pracownika od następstw nieszczęśliwych wypadków nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej za zaniechanie tego obowiązku, jeżeli pracownik ten zmarł w następstwie zatrucia spowodowanego zamierzonym spożyciem alkoholu, który okazał się alkoholem metylowym. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Krakowie w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.(...) Szpital Zespolony im. G.N. w K. skierował do pracy za granicą do Szpitala w T. swych pracowników Grzegorza B. i Marka K.; pracownicy ci pracę tę podjęli. Marek K. brał udział w likwidowaniu w dniu 13 listopada 1984 r. specjalnej pracowni epidemiologicznej tego Szpitala i miał dostęp do stosowanego powszechnie odczynnika w postaci alkoholu etylowego i metylowego i mógł zabrać pewną ilość spirytusu metylowego sądząc, że jest to alkohol etylowy.W dniu 17 listopada 1984 r. po południu pracownicy Grzegorz B. i Marek K. udali się do mieszkania lekarza Szpitala w T., Danuty B. przynosząc butelkę alkoholu objętości 0,7 litra i spożyli go wspólnie, przy czym Danuta B. wypiła tylko jeden kieliszek, a resztę wypili Grzegorz B. i Marek K.Następnego dnia wieczorem wystąpiły u Grzegorza B. i Marka K. objawy zatrucia. Po przewiezieniu ich do Szpitala stwierdzono u nich objawy ciężkiego wstrząsu i szybko narastające zaburzenia oddechowe, a następnie objawy przeżyciowej śmierci mózgu i całkowite porażenie nerwów wzrokowych. Pomimo zastosowania intensywnego leczenia Grzegorz B. i Marek K. zmarli w nocy z dnia 18 na 19 listopada 1984 r. Według opinii Zakładu Medycyny Sądowej w K. przyczyną zgonu było ostre zatrucie alkoholem metylowym, przy czym od początku hospitalizacji podejrzewano zatrucie tym alkoholem i prowadzono adekwatne - w warunkach libijskich - leczenie. Objawy porażenia nerwów wzrokowych wystąpiły także u Danuty B.Żony zmarłych i ich dzieci wystąpili z powództwem przeciwko pozwanemu Szpitalowi o zapłatę 160.000 zł tytułem odszkodowania za utratę sumy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków z uwagi na brak takiego ubezpieczenia zmarłych pracowników przez pozwany Szpital wbrew obowiązkowi wynikającemu z § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 330). Pozwany Szpital przyznał fakt ubezpieczenia, lecz zarzucił, że skutkiem tego zaniedbania powodowie nie ponieśli szkody, ponieważ według § 8 ust. 4 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, stanowiących załącznik nr 1 do obwieszczenia Prezesa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z dnia 20 listopada 1985 r. (M.P. Nr 42, poz. 269), wyłączona jest odpowiedzialność tego Zakładu w razie, gdy wypadek był następstwem zatrucia spowodowanego spożywaniem alkoholu.Wyrokiem z dnia 27 stycznia 1987 r. Sąd Rejonowy w Krakowie dla K.-K. powództwo oddalił podzielając stanowisko strony pozwanej.Wyrok ten zaskarżyli rewizją wszyscy powodowie, jednakże rewizja powodów K. została odrzucona jako spóźniona.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na powyższe pytanie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101) mają zastosowanie do pracowników (...) Szpitala Zespolonego im. G.N. w K. skierowanych przez ten Szpital do pracy w Szpitalu w T., gdyż pracownicy ci realizują kontrakt eksportowy obejmujący wykonywanie usług lekarskich, czyli wchodzących w skład "pozostałych usług", o których mowa w § 1 ust. 2 tego rozporządzenia.Trafny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wydane na mocy delegacji ustawowej - art. 298 k.p. - powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem, ustanawiające w § 7 ust. 2 obowiązek jednostki kierującej pracownika do pracy za granicą ubezpieczenie tego pracownika od następstw nieszczęśliwych wypadków, stwarza dla objętych nim pracowników prawo podmiotowe, oraz że naruszenie tego obowiązku rodzić może roszczenie odszkodowawcze według art. 471 k.c.Trafne jest również stwierdzenie tego Sądu, że skoro wypadek stanowiący podstawę dochodzenia roszczeń miał miejsce w listopadzie 1984 r., zastosowanie w sprawie mają ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 11 sierpnia 1970 r. nr RF/RMU/4030-03/NW/70 ze zm., gdyż utraciły one moc dopiero z dniem 1 stycznia 1986 r. w związku z ogłoszeniem przez Prezesa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w dniu 20 listopada 1985 r. nowych ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i taryf składek za to ubezpieczenie, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1986 r. (M.P. z 1985 r. Nr 42, poz. 269). Sąd Najwyższy jednak nie podziela poglądu tegoż Sądu, iż jedynie zatrucie alkoholem etylowym (konsumpcyjnym) nie jest uważane za nieszczęśliwy wypadek według powołanych ogólnych warunków z 1970 r. Skoro ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków jest ubezpieczeniem umownym, a integralną częścią tej umowy są powyższe ogólne warunki ubezpieczenia, postanowienia tych warunków należy interpretować ściśle. Jeśli więc według § 5 ust. 4 pkt 2 tych warunków nie uważa się za wypadek między innymi "zatruć alkoholem", jeśli przepis ten nie określa rodzaju tego alkoholu, uznać należy, że chodzi o zatrucie każdego rodzaju alkoholem w następstwie zamierzonej jego konsumpcji, choćby okazał się alkoholem metylowym. Nie ma więc podstaw do ścieśniającej wykładni tego przepisu, tj. do uznania, że chodzi jedynie o zatrucie alkoholem etylowym, z wyłączeniem zatruć alkoholem metylowym.Za powyższą gramatyczną wykładnią § 5 ust. 4 pkt 2 powyższych warunków przemawia również wykładnia funkcjonalna. Życie obywateli w trzeźwości uznane zostało w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230; zm.: Dz. U. z 1984 r. Nr 34, poz. 184) za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra narodu polskiego. Istnieje zatem nie tylko społeczna, lecz również ustawowa dezaprobata dla spożywania alkoholu. Dążenie do realizacji tej dezaprobaty przemawia również przeciwko ścieśniającej wykładni § 5 ust. 4 pkt 2 powoływanych ogólnych warunków ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków.Sąd Najwyższy nie podziela wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, że wykładnia taka prowadzi do trudnych do przyjęcia konsekwencji wyłączenia odpowiedzialności PZU nawet w wypadku omyłkowego wypicia niewielkiej ilości alkoholu metylowego w błędnym przekonaniu, że jest to np. lekarstwo. Jeśli bowiem zamiarem nie było spożycie alkoholu, lecz lekarstwa, a faktycznie w wyniku konsumpcji lekarstwa nastąpiło zatrucie alkoholem metylowym, nie byłoby to zatrucie alkoholem w rozumieniu § 5 ust. 4 pkt 2 powołanych ogólnych warunków ubezpieczenia. W konkretnym jednak przypadku realizowanym zamiarem Grzegorza B. i Marka K. było spożycie alkoholu.Z powyższych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.