III K 196/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Dźbikowski.Sędziowie: S. Dąbrowski, Z. Kapitaniak (sprawozdawca).Prokurator: M. Kozyra.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana S. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 8 grudnia 1961 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 385 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 8 grudnia 1961 r. Marian S. został skazany z art. 225 § 1 k.k. na 5 lat więzienia za to, że w K., w zamiarze pozbawienia życia Antoniny W., po uprzednim doprowadzeniu jej uderzeniem w prawą skroń do stanu nieprzytomności, zadzierzgnął jej na szyi uwiązany drugim końcem do klamki drzwi sznur od żelazka elektrycznego, a następnie zepchnął ją do otworu w podłodze stanowiącego zejście do piwnicy, w wyniku czego spowodował śmierć tejże Antoniny W. przez uduszenie.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony.Rewizja zarzuca: 1. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. przez pominięcie zeznań świadka Józefy W., której zeznania wskazują na możliwość samobójstwa Antoniny W. i podważają zeznania świadka Z.; 2. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez: a) oparcie się na zeznaniach świadka Z., osoby egzaltowanej i zabobonnej, b) niesłuszne przyjęcie, że denatka była osobą dobrze się czującą i pragnącą żyć, c) nietrafne ustalenie, że między denatką a oskarżonym istniały zatargi na tle majątkowym, d) nietrafne ustalenia dotyczące czasu opuszczenia pracy i przybycia oskarżonego do mieszkania denatki i opuszczenia tego mieszkania przez świadka Z., e) nietrafne przyjęcie, że oskarżony zabrał z mieszkania denatki różne należące do niej rzeczy, f) błędną ocenę opinii biegłych, która - zdaniem rewizji - "wyłączyła zbrodniczą działalność »osób postronnych«".Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zaskarżony wyrok wykazuje braki i uchybienia nakazujące jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Proces niniejszy jest procesem poszlakowym, wymaga więc bardzo szczegółowego i wnikliwego rozważenia wszystkich dowodów pośrednich, tak aby wniosek o winie oskarżonego był wnioskiem nie tylko przekonywającym, ale i wyłączającym możliwość przeciwną.Dwa braki są uderzające. Pierwszy - to niewezwanie na rozprawę główną biegłych lekarzy, drugi - to naruszenie zasady bezpośredniości przez nieuzasadnione i co do szeregu świadków niedopuszczalne zastosowanie w zbyt szerokim rozmiarze przepisu art. 248 § 2 k.p.k., a to przez niewezwanie na rozprawę główną w tym poszlakowym procesie większości świadków, między innymi również takich, na których zeznania powołuje się uzasadnienie wyroku.Jeśli chodzi o biegłych lekarzy, to opinia ich zawiera końcowe twierdzenia, że "ze stanowiska lekarskiego brak jest podstaw do przyjęcia zbrodniczego działania osób postronnych". Według twierdzenia rewizji "wezwani przez sąd orzekający biegli sami, tuż przed rozprawą w obecności składu orzekającego, prokuratora i obrońcy, potwierdzili poprzednie opinie". W protokole rozprawy nie ma żadnej wzmianki o wezwaniu i przesłuchaniu biegłych, a dokonanie takich czynności bez ich ujawnienia w protokole jest wręcz niezrozumiałe i nie pozwala na pełną kontrolę rewizyjną zaskarżonego wyroku. Już choćby ten wzgląd nakazuje uchylenie zaskarżonego wyroku. Udział biegłych w rozprawie głównej jest konieczny do wyjaśnienia szeregu istotnych okoliczności. Należy przede wszystkim bliżej sprecyzować, co oznacza cytowane wyżej końcowe stwierdzenie, oraz wyjaśnić następujące okoliczności: czy Antonina W. przy jej kalectwie mogła wykonać bez pomocy osoby trzeciej czynności potrzebne do ewentualnego dokonania samobójstwa. Aby tego dokonać, trzeba było przecież zawiązać sznur na klamce, odbezpieczyć otwór piwnicy, założyć sobie pętlę na szyję i zejść lub zeskoczyć do otworu piwnicznego. Należy też wyjaśnić, czy zeskoczenie do tego otworu nie musiałoby doprowadzić do złamania kręgów szyjnych oraz czy zejście do otworu po drabinie było możliwe przy kalectwie Antoniny W. Sąd i biegli powinni przy tym skorzystać z opinii dra M., który leczył Antoninę W., a którego na rozprawę nie wezwano, oraz z ewentualnych wyjaśnień w tym zakresie świadka Z. Sąd powinien także ustalić, gdzie w chwili przyjścia Janiny P. i oskarżonego znajdowały się kule, którymi przy chodzeniu posługiwała się Antonina W. Według protokołu oględzin miejsca znalezienia zwłok kule te znajdowały się w sieni, należy więc wypytać szczegółowiej świadka Janinę P. i osoby, które następnie przychodziły do mieszkania Antoniny W., gdzie znajdowały się te kule w chwili, kiedy świadkowie znaleźli się w mieszkaniu Antoniny W.Artykuł 248 § 2 k.p.k. jest normą wyjątkową i wniosek prokuratora o zaniechanie wezwania świadków na rozprawę sądu oczywiście nie wiąże. Przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco, gdyż stanowi wyjątek od zasady bezpośredniości, podstawowej zasady postępowania karnego. Świadkowie, których zeznania dotyczyły stanu zdrowia Antoniny W., jej stosunków rodzinnych, w szczególności stosunku do oskarżonego i rozrachunków z nim, świadkowie, którzy mogą określić sposób zachowania się oskarżonego po wydarzeniu będącym przedmiotem sprawy, powinni być przesłuchani na rozprawie głównej. W procesie poszlakowym przepisu art. 248 § 2 k.p.k. w zasadzie nie należy stosować. Zetknięcie się sądu ze świadkami w takim procesie, gdzie nie ma dowodów bezpośrednich, może mieć wpływ na wyrobienie poglądu sądu o wartości innych dowodów. Skorzystanie w niniejszym procesie z przepisu art. 248 § 2 k.p.k. należy uznać za istotny błąd w postępowaniu.Jakkolwiek więc ocena zeznań świadka Z. i Janiny P. nie budzi istotnych zastrzeżeń, to jednak niezbędne jest prawidłowe i możliwie jak najbardziej wyczerpujące przeprowadzenie przewodu sądowego na rozprawie głównej i dopiero w świetle tak zebranego materiału dowodowego należy dokonać ponownej oceny całości materiału dowodowego.Względy powyższe nakazały uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.