III K 377/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza G., osk. z art. 290 § 1 k.k. oraz art. 287 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 1953 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 4, art. 383 pkt 2, art. 388 § 1 k.p.k., 1) uchylił zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego w Lesznie z dnia 12 stycznia 1953 r. oraz orzeczenie o karze łącznej zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 31 maja 1952 r., 2) darował oskarżonemu w całości a) z mocy art. 6 ustawy o amnestii z dn. 22.II.1947 r. karę sześciu miesięcy więzienia wymierzoną oskarżonemu tym wyrokiem za przestępstwo z art. 290 § 1 k.k., popełnione w dniu 21 marca 1946 r., b) z mocy art. 4 ustawy o amnestii z dn. 22.XI.1952 r. karę ośmiu miesięcy więzienia wymierzoną oskarżonemu we wspomnianym wyroku za przestępstwo z art. 290 § 1 k.k., popełnione w 1948 r. i karę sześciu miesięcy więzienia wymierzoną mu za przestępstwo z art. 287 § 2 k.k.Uzasadnienie faktyczneProkurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej założył rewizję nadzwyczajną od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 1953 r. w sprawie Tadeusza G., osk. z art. 287 § 2 i art. 290 § 1 k.k.Rewizja zarzuca obrazę art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309) przez uznanie, że jeżeli przed wejściem w życie tej ustawy zastosowano do przestępstwa popełnionego przed dniem 5 lutego 1947 r. i do przestępstw popełnionych po tym dniu przy wymiarze kary łącznej w myśl art. 31 k.k. przepis art. 14 § 2 ustawy z dn. 22.II.1947 r. o amnestii (Dz. U. Nr 20, poz. 78), oskarżony nie może korzystać z dobrodziejstw wspomnianej ustawy z dn. 22.XI.1952 r. Rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenia co do istoty sprawy w przedmiocie zastosowania względem oskarżonego Tadeusza G. ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309) przez uchylenie kary łącznej i zastąpienie wyroku w tej mierze innym orzeczeniem, uwzględniającym na korzyść oskarżonego przepisy wspomnianej ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd Wojewódzki w Poznaniu jako rewizyjny skazał Tadeusza G. w dniu 31 maja 1952 r. 1) za przyjęcie dla siebie w związku z urzędowaniem w 1946 r. jednego kilograma cukru - na 6 miesięcy więzienia; 2) za przyjęcie dla siebie w związku z urzędowaniem parokrotnie w latach 1948-1949 nieznacznych ilości wędliny i mięsa - na 8 miesięcy więzienia i 3) za poświadczenie w dokumencie nieprawdy i uzyskanie tym sposobem bezprawnie diety w wysokości 225 zł (w dawnej walucie) w 1949 r. - na 6 miesięcy więzienia.Karę łączną, orzeczoną w myśl art. 31 § 2 k.k. w postaci 1 roku więzienia, Sąd Wojewódzki złagodził na zasadzie art. 14 § 2 ustawy z dn. 22.II.1947 r. o amnestii (Dz. U. Nr 20, poz. 78) do 8 miesięcy więzienia.Po wejściu w życie ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309) oskarżony wystąpił do Sądu Powiatowego o zastosowanie do niego art. 13 ust. 1 tej ustawy, co sprowadzałoby się do darowania wszystkich kar wymierzonych za poszczególne, przypisane oskarżonemu, zbiegające się przestępstwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a wymienionej ustawy z dn. 22.XI.1952 r.).Sąd Powiatowy wniosek ten oddalił, uzasadniając swoje stanowisko tym, że oskarżony skorzystał z amnestii z 1947 r. już przy wymiarze kary łącznej, a zatem, w myśl art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r., z obecnej ustawy amnestyjnej korzystać nie może.Na postanowienie to oskarżony złożył zażalenie.Sąd Wojewódzki w Poznaniu w dniu 29 stycznia 1953 r. zażalenia oskarżonego nie uwzględnił, zaznaczając, że podziela pogląd Sądu Powiatowego.Orzeczenie Sądu Wojewódzkiego jest błędne.Według art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309), nie podlegają darowaniu lub złagodzeniu kary, które uległy złagodzeniu na podstawie przepisów dekretu z dn. 2.VIII.1945 r. o amnestii (Dz. U. Nr 28, poz. 172) lub ustawy z dn. 22.II.1947 r. o amnestii (Dz. U. Nr 20, poz. 78).W sprawie niniejszej, wobec tego, że jedno z przestępstw przypisanych oskarżonemu popełnione zostało w 1946 r., wchodziła w zastosowanie ustawa amnestyjna z 1947 r. W myśl art. 14 § 2 tej ustawy, w razie zbiegu przestępstwa podlegającego amnestii z przestępstwem amnestii nie podlegającym, sąd wymierzał karę łączną i do tej kary zastosować mógł złagodzenie przepisane w art. 5, 6 lub 7 z tym zastrzeżeniem, że pozostająca do odbycia kara pozbawienia wolności nie mogła być mniejsza od kary za przestępstwa nie podlegające amnestii.Z chwilą wejścia w życie ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii powstała sytuacja zmuszająca do uchylenia kary łącznej, orzeczonej wyrokiem z dnia 31 maja 1952 r.Art. 14 § 2 ustawy z dn. 22.II.1947 r. o amnestii (podobnie jak tej samej treści art. 13 ust. 2 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii) nie posiada charakteru ograniczającego stosowanie dobrodziejstw ustawy amnestyjnej. Ma on wyłącznie na celu zapobieżenie takiemu łagodzeniu kary łącznej, które przeradzałoby się w zastosowanie amnestii i do przestępstwa amnestii nie podlegającego. Tak więc, gdyby w przypadku niniejszej sprawy Sąd wymierzył oskarżonemu dopuszczalną w myśl art. 31 § 2 k.k. karę łączną 8 miesięcy więzienia, nie mógłby już kary tej złagodzić na podstawie amnestii; stałoby temu na przeszkodzie wymierzenie oskarżonemu za będące w zbiegu przestępstwo nie podlegające amnestii kary 8 miesięcy więzienia.Skoro zastosowanie dobrodziejstwa ustawy amnestyjnej do przestępstwa amnestii nie podlegającego nie nastąpiło, nie sposób przyjąć w następnej sprawie, w której rozstrząsana jest kwestia zastosowania nowej ustawy amnestyjnej, że kara uległa darowaniu lub złagodzeniu na podstawie przepisów poprzedniej ustawy o amnestii (art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii). Okoliczność, że przy wymierzaniu kary łącznej wzięto wtedy pod uwagę przepisy ustawy amnestyjnej, ma znaczenie w świetle tego, co wyżej zaznaczono tylko co do przestępstwa amnestii wówczas podlegającego. Kara łączna przy zbiegu przestępstw (art. 31 k.k.) różni się od kary łącznej przy zbiegu wyroków (art. 35 k.k.) tylko techniką jej stosowania, zależną od techniki oskarżenia i sądzenia, mianowicie od tego, czy zbiegające się przestępstwa (zbieg realny) objęto jedną sprawą do jednoczesnego osądzenia, czy też poszczególne przestępstwa sądzono oddzielnie (art. 24, 25 i 26 k.p.k.). W razie odrębnych procesów karnych nastąpiłyby i odrębne wyroki, z których każdy uwzględniać by musiał normy ustawy amnestyjnej, obowiązującej w dacie jego wydania. Kwestia, czy wyrok orzekający w tym razie karę łączną (art. 35 k.k. i art. 25 k.p.k.) zapadł przed lub po wejściu w życie nowej ustawy o amnestii, nie wchodziłby w grę, gdyż amnestię zastosowano by, jak już zaznaczono, w stosunku do poszczególnych przestępstw w poszczególnych sprawach, w których byłaby ona w ogóle aktualna.Ta techniczna strona postępowania w przypadku zbiegu przestępstw nie może mieć zatem żadnego znaczenia przy ocenie, czy kary, jak głosi art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii, uległy złagodzeniu w poprzednich ustawach amnestyjnych. Nie decyduje bowiem tutaj kara łączna, lecz kary poszczególne za zbiegające się przestępstwa.W przypadku niniejszym, gdyby za poszczególne przestępstwa, które przypisano oskarżonemu, wymierzono mu karę w odrębnym postępowaniu dotyczącym każdego z tych przestępstw oddzielnie, kara 6 miesięcy za "łapówkę" pobraną w 1946 r. uległaby z mocy art. 6 ustawy z dn. 22.XI.1947 r. darowaniu. Kary 8 miesięcy i 6 miesięcy za oddzielne dwa przestępstwa przypisane oskarżonemu, popełnione w latach 1948-1949, a więc po amnestii, podległyby, przy zachodzącym zbiegu wyroków, połączeniu - stosownie do art. 35 k.k. i art. 26 k.p.k. - w wyroku łącznym, oczywiście bez zastosowania norm o amnestii. Jednakże, gdyby zdarzyło się, że kary te już lub jeszcze nie połączone w wyroku łącznym nie zostały wykonane do dnia wejścia w życie ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii, to na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 13 ust. 1 tej ustawy, kary za wymienione przestępstwa z lat 1948-1949 uległyby darowaniu. Natomiast przy jednoczesnym osądzeniu, jak to się stało w niniejszej sprawie, wszystkich trzech przypisanych oskarżonemu czynów, na skutek tego właśnie jednoczesnego sądzenia nie wykonana dotąd kara łączna w świetle błędnego poglądu zaskarżonych postanowień miałaby zostać wykonana, gdyż została rzekomo już złagodzona na mocy ustawy amnestyjnej z 1947 r.W świetle powyższego jest dostatecznie jasne, że takiego stanowiska zająć niepodobna, skoro tylko od okoliczności natury technicznej zależało osądzenie wszystkich trzech przestępstw w jednym postępowaniu.O zastosowaniu wyłączenia określonego w art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309) rozstrzyga nie fakt złagodzenia na mocy poprzedniej ustawy amnestyjnej kary łącznej, lecz kwestia, czy uległy rzeczywistemu złagodzeniu na podstawie tamtej ustawy kary za poszczególne przestępstwa, które przypisano oskarżonemu. Jeżeli oskarżony kar tych (ewentualnie połączonych w karze łącznej) jeszcze nie odbył, korzysta on, o ile nie zachodzi wyłączenie innego rodzaju, z dobrodziejstwa ustawy o amnestii z dn. 22.XI.1952 r. w szczególności z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 13 ust. 1 tej ustawy.Zaskarżone postanowienie, będące wyrazem stanowiska odmiennego, należało zatem z powodu obrazy art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii (Dz. U. Nr 46, poz. 309) uchylić (art. 383 pkt 2 k.p.k.) i orzec jak w sentencji.