III KR 87/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Gdowski (sprawozdawca).Sędziowie: J. Dziowgo, A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K., oskarżonego z art. 286 § 2 i 290 § 1 k.k., i Mariana N., oskarżonego z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu z dnia 4 marca 1968 r., na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy co do oskarżonych Jana K. i Mariana N. (...)Uzasadnienie faktyczneProkurator Wojewódzki w Poznaniu oskarżył między innymi:1)Jana K. o to, że:I. w czasie od stycznia 1963 r. do października 1965 r. w K., jako kierownik Punktu Zaopatrzenia Detalicznego nr 7 Centrali Technicznej, przekraczając zakres swych uprawnień i nie dopełniając swych obowiązków w celu przysporzenia sobie i innym osobom nienależnych korzyści materialnych,a)prowadził w kierowanym przez siebie punkcie na własny rachunek i poza ewidencją sprzedaż towarów nie będących własnością Centrali Technicznej, nabywanych z niewiadomych źródeł i za pieniądze Centrali,b)celowo nie uregulował w sposób właściwy i wyłączający możliwość dokonywania nadużyć wewnętrznej organizacji pracy w kierowanym przez siebie punkcie w zakresie przyjmowania i sprzedaży towarów, w szczególności zaś wprowadził, a co najmniej tolerował odbieranie przez cały personel sklepu gotówki od klientów oraz posługiwanie się przez ten personel pieczątką firmową,c)nie kontrolował stosowania obowiązujących cen, używania właściwych druków przy sprzedaży gotówkowej, prawidłowego i terminowego sporządzania raportów dziennych i kasowych, nie uczestniczył w komisji przyjmowania towarów, nie kontrolował dopełnienia przez podległy mu personel obowiązku właściwego wystawiania i sprawdzania faktur oraz codziennego odprowadzenia utargów do banku, przez co stworzył warunki umożliwiające wystawienie przez siebie, podległy mu personel sklepu, a także przez osoby obce w czasie objętym aktem oskarżenia łącznie co najmniej 433 faktur sprzedaży gotówkowej za sumę 489.632,10 zł, w tym 413 faktur na sumę 441.368,80 zł dla zakładów i przedsiębiorstw państwowych i uspołecznionych oraz 20 faktur na sumę 48.263,30 zł dla odbiorców prywatnych, które to faktury nie zostały ujęte w ewidencji sklepowej i z których należność nie wpłynęła do kasy sklepowej, tym samym więc stworzył warunki umożliwiające uzyskiwanie nienależnych korzyści materialnych dla siebie i swych współpracowników, a odbiorcom tych faktur - warunki umożliwiające zagarnięcie w całości lub w części sum, na które faktury te opiewały, i to na szkodę przedsiębiorstw i zakładów państwowych i uspołecznionych, dla których faktury te zostały wystawione, możliwość zaś uzyskania nienależnych korzyści materialnych przez przedsiębiorców prywatnych w tych wypadkach, w których faktury te dla takich przedsiębiorstw zostały wystawione,tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 i 2 k.k.;II. w czasie od października 1963 r. do czerwca 1965 r. w K., występując w tym samym charakterze jak w pkt I, zażądał od Zygmunta K., Eugeniusza N., Stanisława W. i Edwarda B. i przyjął od nich łącznie co najmniej 22.000 zł w związku z dokonywanymi przez nich transakcjami kupna aluminiowej linki napowietrznej,tj. o przestępstwo z art. 290 § 1 k.k.;2)Mariana N. o to, że:III. w czasie od 1963 r. do października 1965 r. w K., jako starszy sprzedawca Punktu Zaopatrzenia Detalicznego nr 7 Centrali Technicznej, wiedząc o popełnionych przez kierownictwo tego punktu nadużyciach, a w szczególności o pobieraniu nienależnych korzyści materialnych w związku z pełnieniem czynności służbowych, o wprowadzeniu towarów obcych niewiadomego pochodzenia, o nieodprowadzeniu do kasy gotówki za niektóre sprzedane artykuły, a ponadto orientując się, że w sklepie istnieją nadwyżki towarowe - z przekroczeniem zakresu swych uprawnień i niedopełnieniem swych obowiązków w celu przysporzenia sobie i innym osobom nienależnych korzyści materialnych - wypisał z własnej inicjatywy bądź na polecenie Jana K. lub Zygmunta W. co najmniej 196 faktur sprzedaży gotówkowej na sumę 242.708,25 zł, w tym 187 faktur na sumę 224.259,25 zł dla zakładów i przedsiębiorstw państwowych i uspołecznionych oraz 9 faktur na sumę 18.449 złotych dla odbiorców prywatnych na niewłaściwych i wycofanych z obiegu dla sprzedaży gotówkowej drukach bez podpisania tych faktur swym nazwiskiem pod pieczątką "zapłacono gotówką" w tych wypadkach, w których sam odbierał należność od klienta, a ponadto faktury te niejednokrotnie zaopatrywał niezgodną z faktycznym stanem rzeczy datą, przez co stworzył warunki umożliwiające:a)sprzedaż pod firmą Centrali Technicznej wprowadzonych do sklepu towarów obcych, a także uzyskiwanych w drodze przestępstwa nadwyżek towarowych,b)odpłatne odstępowanie samych tylko faktur odbiorcom bez jednoczesnego wydania towarów, i to dla rozliczenia się przez nich z pobranych zaliczek na zakup towarów,c)uzyskiwanie nienależnych korzyści materialnych przez siebie, kierownictwo i pozostały personel sklepu,d)odbiorcom tych faktur, jeżeli reprezentowali zakłady i przedsiębiorstwa państwowe i uspołecznione, zagarnięcie w całości lub w części sum, na które faktury te opiewały, i to na szkodę zakładów i przedsiębiorstw, które reprezentowali i dla których faktury te zostały wystawione,e)odbiorcom prywatnym uzyskiwanie nienależnych korzyści materialnych,tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 i 2 k.k.Sąd Wojewódzki w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu wyrokiem z dnia 4 marca 1968 r. uznał za winnych:1)oskarżonego Jana K.:a)czynu opisanego w punkcie 1 aktu oskarżenia, z tą jednak zmianą, iż Sąd nie przyjął, aby oskarżony nabywał towary sprzedawane w kierowanym przez siebie punkcie a nie będące własnością Centrali Technicznej za pieniądze Centrali, i za to - na podstawie art. 286 § 2 k.k. i 42 § 2 k.k. - skazał go na karę 3 lat więzienia, 20.000 złotych grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat,b)czynu opisanego w pkt II aktu oskarżenia i za to - na podstawie art. 290 § 1 k.k. i art. 42 § 2 k.k. - skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia, 10.000 zł grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat,a łącznie skazał go na karę 4 lat więzienia, 25.000 zł grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat;2)oskarżonego Mariana N. czynu opisanego w pkt V aktu oskarżenia, z tą jednak zmianą, że wypisywał on zakwestionowane faktury na polecenie oskarżonego Jana K., a w przeważającej części na polecenie oskarżonego Zygmunta M., i za to - na mocy art. 286 § 2 k.k. - skazał go na karę 2 lat więzienia, 5.000 zł grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.Od tego wyroku założyli rewizje obaj oskarżeni:1)Rewizja oskarżonego Jana K. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:-w części dotyczącej skazania z art. 286 § 2 k.k.:a)obrazę prawa materialnego, mianowicie art. 286 § 2 k.k.,b)błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegającą na niesłusznym przyjęciu, że czyn zarzucany oskarżonemu stanowi przestępstwo z art. 286 k.k., a zwłaszcza z § 2 tego artykułu, oraz na błędnym przyjęciu, że oskarżony Jan K. ponosi odpowiedzialność karnoprawną za pozostałych oskarżonych;-w części dotyczącej skazania z art. 290 § 1 k.k.;-rażącą niewspółmierność kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej czynu.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części skazującej z art. 286 § 2 k.k., o uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 10 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) i o wymierzenie stosownej kary, ewentualnie - o uchylenie wyroku i skazanie oskarżonego z art. 286 § 1 k.k.; co do skazania z art. 290 § 1 k.k. rewizja wnosi o zmianę wyroku przez złagodzenie wymierzonej przez Sąd Wojewódzki kary; wreszcie co do kary łącznej rewizja wnosi o uchylenie w tej części wyroku i wymierzenie nowej kary łącznej w rozmiarze odpowiadającym okresowi odbytego aresztu tymczasowego.Na rozprawie rewizyjnej w Sądzie Najwyższym obrońca oskarżonego zmienił częściowo wniosek rewizji pisemnej w tym sensie, że wnosił o uniewinnienie oskarżonego z zarzutu z art. 290 § 1 k.k.2)Rewizja oskarżonego Mariana N., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i obrazę art. 8 i 9 k.p.k., wnosi o uchylenie wyroku i uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. oraz o wymierzenie możliwie łagodnej kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1)Co do rewizji oskarżonego Jana K.Zarzuty rewizji tego oskarżonego - jeśli chodzi o czyn opisany w pkt I aktu oskarżenia - idą w dwóch kierunkach, a mianowicie: że Sąd Wojewódzki zastosował do tego czynu błędną kwalifikację prawną, to jest z art. 286 § 2 k.k. zamiast z art. 10 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), oraz że nawet w razie uznania oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 286 k.k. należy do oskarżonego zastosować § 1, a nie § 2 tegoż artykułu ze względu na brak dowodów na to, iż oskarżony działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie i innych osób.Oba te zarzuty nie są słuszne.Nie ulega wątpliwości, że oskarżony, dopuszczając się czynu z art. 10 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), działaniem swym wypełnił również stan faktyczny zawarty w dyspozycji art. 286 k.k. Bezsporny jest fakt, że oskarżony wystawiał sam bądź polecał wystawiać faktury w 1 egzemplarzu, na drukach wycofanych z obiegu oraz przy użyciu pieczątki wycofanej z obiegu. Tego rodzaju manipulacja z dokumentacją sprzedaży pociągała za sobą konieczność wycofywania pieniędzy z utargu, postdatowanie raportów kasowych i spóźnione wpłaty gotówki do banku.W tych warunkach oskarżony nie tylko nie dopełnił szeregu ciążących na nim obowiązków, ale nadużył także swoich uprawnień jako kierownik sklepu.Wystawianie faktur w 1 egzemplarzu bądź też niszczenie kopii w razie wystawienia faktur w 3 egzemplarzach stwarzało dla nabywców towarów możliwości nadużyć ze względu na niemożność późniejszego skontrolowania, czy zakup towarów rzeczywiście nastąpił i czy towar rzeczywiście był ze sklepu wydany. Takie postępowanie oskarżonego Jana K. było sprzeczne z jego uprawnieniami i obowiązkami oraz było działaniem godzącym w interes publiczny. Z tego też względu Sąd Wojewódzki słusznie dopatrzył się w tym działaniu oskarżonego cech przestępstwa z art. 286 k.k., a ponieważ oskarżony swym działaniem wypełnił również znamiona przestępstwa z art. 10 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), przeto kierując się nakazem art. 36 k.k. słusznie skazał oskarżonego za przestępstwo cięższe, tj. za przestępstwo przewidziane w art. 286 k.k.Rewizja niesłusznie kwestionuje zastosowanie przez Sąd Wojewódzki § 2 art. 286 k.k. do czynu przypisanego oskarżonemu. Wprawdzie nie zostało ustalone, jaką konkretnie korzyść majątkową oskarżony odniósł z niedozwolonych transakcji (poza marżą handlową), jednakże jest oczywiste, że transakcji takich nie mógł przeprowadzać bezinteresownie, jak to tłumaczył na rozprawie sądowej. Oskarżony dokonywał tych transakcji na dużą skalę, o czym świadczy zarówno liczba tych transakcji, jak i ogólna suma, na jaką opiewają sięgające w ciągu dwóch lat sumy prawie pół miliona złotych. Dodatkową okolicznością wskazującą na to, że oskarżony osiągał zyski z tych transakcji, jest fakt, że oskarżony opłacał koszty transportu towarów z własnej kieszeni. Świadczą o tym zeznania świadków Władysława S., Jana N. i Zbigniewa S.Nieustalenie konkretnej kwoty osiągniętych przez oskarżonego korzyści nie stoi na przeszkodzie do uznania, że oskarżony działał w zamiarze osiągnięcia korzyści materialnej, co słusznie Sąd Wojewódzki podkreśla w uzasadnieniu swego wyroku.Zgłoszony na rozprawie rewizyjnej wniosek obrony o uniewinnienie oskarżonego z zarzutu opisanego w pkt II aktu oskarżenia z braku dostatecznych dowodów winy oskarżonego jest niezasadny.Zeznania świadków Zygmunta K., Eugeniusza W., Stanisława W. i Edwarda B. stwierdzają w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że oskarżony żądał i przyjmował od nich pieniądze w związku ze sprzedażą linki napowietrznej. Wysokość przyjętych kwot przez oskarżonego została prawidłowo ustalona przez Sąd Wojewódzki. Nieprzyznanie się oskarżonego do przyjęcia łapówek - wobec stanowczych i wiarogodnych zeznań powyższych świadków nie daje podstawy do kwestionowania prawidłowości ustaleń Sądu Wojewódzkiego w tym względzie.Kara wymierzona oskarżonemu za czyn z art. 290 § 1 k.k. nie może być uznana za rażąco surową, jeśli się uwzględni wysokość przyjętej łapówki oraz funkcję spełnianą przez oskarżonego, i dlatego Sąd Najwyższy nie znalazł żadnych podstaw do jej złagodzenia.2)Co do rewizji oskarżonego Mariana N.Rewizja tego oskarżonego, nie kwestionując winy z art. 286 § 1 k.k., wywodzi, że przewód sądowy nie dostarczył dowodów na to, by przestępcza działalność oskarżonego zmierzała do osiągnięcia korzyści majątkowych dla niego lub dla innych osób.Stanowisko takie nie jest słuszne.Przewód sądowy wykazał w sposób niewątpliwy, że oskarżony brał udział zarówno w sprowadzaniu, jak i w przyjmowaniu towarów do sklepu oraz w sprzedaży tych towarów. Nie jest możliwa taka sytuacja, żeby oskarżony, wystawiając faktury na towary nie będące w sklepie, nie wiedział o tym. Nie mógł on również nie wiedzieć, dlaczego jego przełożeni, to jest kierownik sklepu lub jego zastępca, polecają wystawiać faktury na niewłaściwych drukach, w jednym egzemplarzu i przy użyciu wycofanej z obiegu pieczątki firmowej. Oskarżony znał dobrze zakres swoich obowiązków. Wystawiając faktury na tzw. towary obce wprowadzone do sklepu przez oskarżonego Jana K. lub Zygmunta M., musiał się orientować, że sprzedając te towary, działa w interesie obu tych oskarżonych.W tych warunkach Sąd Wojewódzki słusznie zakwalifikował czyn oskarżonego z § 2 art. 286 k.k.Kara wymierzona oskarżonemu nie wykazuje cech rażącej surowości, a okoliczność, że oskarżony był już karany za identyczne przestępstwo, nie pozwala ani na jej złagodzenie, ani też na warunkowe zawieszenie jej wykonania.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.