III KRN 20/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama P. osk. z art. 201 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1956 r. utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Elblągu z dnia 25 maja 1956 r.1)uchylił powyższe wyroki,2)umorzył postępowanie w części, dotyczącej przestępstwa z art. 201 § 2 k.k. popełnionego przez oskarżonego Adama P. w okresie od lutego 1952 r. po dzień 3 maja 1955 r.,3)przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania w części dotyczącej złośliwego uchylenia się oskarżonego od obowiązku łożenia na utrzymanie córek Barbary-Teresy i Celiny-Apolonii P. za okres od dnia 4 maja 1955 r.Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej założył rewizję nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku jako rewizyjnego z dnia 9 lipca 1956 r. utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Elblągu z dnia 25 maja 1956 r. w sprawie Adama P. osk. z art. 201 § 2 k.k.Wyrokowi temu zarzucił:1)uchybienie, określone w art. 378 § 1 lit. a k.p.k. w związku z przepisem art. 3 k.p.k., polegające na tym, że zaskarżonym wyrokiem uznano oskarżonego Adama P. winnym przestępstwa z art. 201 § 2 k.k., popełnionego w okresie czasu od lutego 1952 r. do września 1955 r., mimo że za ten sam czyn w okresie od lutego 1952 r. do 3 maja 1955 r. skazany już został prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Elblągu z dnia 3 maja 1955 r.2)obrazę przepisu art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii przez zastosowanie jej do czynu ciągłego oskarżonego, popełnionego w okresie od 4 maja 1956 r. również i po dniu 15 kwietnia 1956 r., a to na skutek pozostawienia bez uwzględnienia wniosku prokuratora o objęcie wyrokiem okresu złośliwego uchylania się oskarżonego od płacenia alimentów po dzień wydania wyroku, tj. po dzień 25 maja 1956 r.Rewizja wnosi o:1)uchylenie zaskarżonego wyroku w całości,2)umorzenie postępowania w części, dotyczącej przestępstwa z art. 201 § 2 k.k., popełnionego przez oskarżonego Adama P. w okresie od lutego 1952 r. po dzień 3 maja 1955 r.,3)przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w części dotyczącej złośliwego uchylania się oskarżonego od obowiązku łożenia na utrzymanie córek Barbary-Teresy i Celiny-Apolonii P. za okres od dnia 4 maja 1955 r. do dnia wyroku.Z uzasadnienia Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Prokuratura miasta i powiatu elbląskiego oskarżyła w dniu 27 stycznia 1956 r. Adama P. o przestępstwo z art. 201 § 2 k.k., popełnione przez to, że od lutego 1952 r. do września 1955 r. w E. złośliwie uchylał się od płacenia świadczeń alimentacyjnych, zasądzonych wyrokiem Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 6 lutego 1952 r. na rzecz Barbary i Celiny P., pozbawiając je w ten sposób należnych im na utrzymanie środków materialnych.Na rozprawie głównej przed Sądem Powiatowym w Elblągu, odbytej w dniu 25 maja 1956 r. prokurator wniósł o rozszerzenie aktu oskarżenia na okres trwający po dzień rozprawy, lecz sąd orzekający ani nie potraktował tego wniosku jako wniosku z art. 313 k.p.k., ani nie powziął żadnego postanowienia w tej mierze i, uznając winę oskarżonego za udowodnioną, przyjął jako datę końcową działania oskarżonego - wrzesień 1955 r., wymierzył Adamowi P. karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia i darował ją w całości z mocy art. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii.Na skutek tego stanowiska Sądu, okres uchylania się od płacenia alimentacji przez oskarżonego od września 1955 r. do dnia 3 maja 1956 r. zawisł w próżni, a Sąd, stosując amnestię do oskarżonego, obraził przepis art. 1 ustawy o amnestii, gdyż zastosował amnestię do czynu, który kontynuowany poza dzień 15 kwietnia 1956 r. amnestii nie podlegał.Rewizja założona przez prokuratora miasta i powiatu w Elblągu, zarzucająca zaskarżonemu wyrokowi błędne zastosowanie amnestii i zawierająca wniosek o uchylenie wyroku, pozostała bez uwzględnienia, przy czym Sąd Wojewódzki jako rewizyjny w Gdańsku wyraził pogląd prawny, że nieuwzględnienie wniosku prokuratora w przedmiocie rozszerzenia aktu oskarżenia nie stanowi obrazy przepisów prawa procesowego.Wyrok sądu rewizyjnego, utrzymujący w mocy wyrok sądu I instancji, nie powinien się ostać z następujących powodów:1) Zarówno prokurator, który nie dysponował jeszcze kartą karną w chwili skierowania do sądu aktu oskarżenia, jak i oba sądy, a zwłaszcza sąd rewizyjny, który ściągnął i dołączył do akt sprawy akta skazania oskarżonego za ten sam czyn wyrokiem Sądu Powiatowego w Elblągu do Nr II k.p. 251/55, przeoczyli, że powołanym wyrokiem II k.p. 251/55 Adam P. skazany został prawomocnie za przestępstwo z art. 201 § 2 k.k., popełnione względem Barbary i Celiny P. w okresie od lutego 1952 r. po dzień wyroku, czyli 3 maja 1955 r., że więc nowy akt oskarżenia dotyczy w znacznej mierze przestępstwa już osądzonego i że jedynie okres od 3 maja 1955 r. do dnia wyroku powinien być przedmiotem rozpoznania.W tych warunkach wyrok zaskarżony, dotyczący okresu od lutego 1952 r. do 3 maja 1955 r., zapadł z obrazą zasady powagi sprawy osądzonej i postępowanie w tej części winno ulec z urzędu umorzeniu (art. 378 § 1 lit. a) niezależnie od zarzutów podniesionych w rewizji Prokuratora miasta i powiatu w Elblągu.2) Wyrok zaskarżony mógł objąć skazanie Adama P. z art. 201 § 2 k.k. za okres od 4 maja 1955 r. i - zgodnie z ustaloną praktyką sądów przy czynach ciągłych - sąd winien był ustalić dzień wydania wyroku skazującego jako datę końcową czynu, tym bardziej że prokurator na tę okoliczność wyraźnie zwrócił uwagę, a oskarżony złożył wyjaśnienia tej treści: "że nie płacił i nie będzie płacił alimentów", co dawało pełną podstawę do objęcia skazaniem całego okresu uchylania się złośliwego aż po dzień ferowania wyroku.Słusznie sądy nie dopatrzyły się we wniosku prokuratora złożonym na rozprawie złożenia aktu oskarżenia o nowy czyn (art. 313 k.p.k.), gdyż nie chodziło o nowy czyn, lecz objęcie dalszego okresu działalności stanowiącej czyn ciągły, ale pominięcie wniosku w ogóle bez żadnego uzasadnienia i objęcie wyrokiem, wbrew ustalonej już praktyce, tylko okresu wskazanego w samym akcie oskarżenia musi nasuwać refleksję, że sąd orzekający kierował się jedynie chęcią zastosowania amnestii do oskarżonego.Ciągłość przestępstwa przerywa wyrok skazujący (orz. Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1935 r. I K 675/35 oraz z dnia 3 lutego 1938 r. I K. 1863/37). Kontynuacja czynu po wyroku oznacza nowe zdarzenie, które może być oddzielnie osądzone (O. 499/35, Wolter: "Prawo karne", str. 389).To stanowisko podzielił sąd rewizyjny, który mając do dyspozycji akta poprzedniej sprawy Adama P. II k.p. 251/55 mógł łatwo stwierdzić, że w sprawie poprzedniej zarówno sąd I instancji, jak i sąd rewizyjny prawidłowo oznaczyły kres czynu ciągłego oskarżonego na dzień wydania wyroku.W tych okolicznościach faktycznych wniosek o uchylenie wyroku zaskarżonego w części dotyczącej działalności oskarżonego po dniu 4 maja 1955 r. i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania całości oskarżenia - Sąd Najwyższy uwzględnił.Przy ponownym rozpoznaniu należy ustalić, czy zachodziła tu złośliwość ze strony oskarżonego, czy też niemożność płacenia alimentów.