III PR 3/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Berutowicz. Sędziowie SN: T. Kasiński (sprawozdawca), A. Szczurzewski. SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Leonida S. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w R. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek odwołania pozwanej Wytwórni od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 1976 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca zgłosił w dniu 11.XI.1976 r. do zakładowej komisji rozjemczej wniosek o przyznanie jednorazowego odszkodowania, podając, że orzeczeniem Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 20.X.1975 r. stwierdzono u niego chorobę zawodową, która spowodowała inwalidztwo III grupy, wobec czego należy się mu kwota 30.000 zł zgodnie z obowiązującymi do dnia 1.I.1976 roku przepisami. Pozwany zakład pracy stał na stanowisku, że w stosunku do wnioskodawcy mają zastosowanie przepisy nowej ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r., przewidujące ustalenie wysokości jednorazowego odszkodowania w zależności od procentu długotrwałego lub stałego uszczerbku na zdrowiu. Zakładowa komisja rozjemcza postanowiła przedstawić sprawę okręgowemu sądowi pracy i ubezpieczeń społecznych w trybie art. 263 k.p. uznawszy, że w sprawie występują poważne wątpliwości prawne, bowiem stwierdzenie choroby zawodowej wnioskodawcy nastąpiło w 1975 r. i od dnia 1.IX.1975 r. wnioskodawca faktycznie nie był zatrudniony w warunkach wywołujących objawy choroby zawodowej, przebywając na zasiłku chorobowym do dnia 1.IV.1976 r., z którym to dniem rozwiązano z nim umowę o pracę. Okręgowy Sąd Pracy zaskarżonym wyrokiem zasądził od pozwanego zakładu na rzecz wnioskodawcy żądaną kwotę 30.000 zł powołując się w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na przepis art. 48 ust. 2 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. stanowiący, że do spraw o świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową, a stwierdzonego przed dniem wejścia w życie tej ustawy, stosuje się przepisy poprzednio obowiązujące. Zdaniem Okręgowego Sądu, "stwierdzenie u pracownika istnienia choroby zawodowej i wydanie decyzji przez Inspektora Sanitarnego w tym przedmiocie jest stwierdzeniem uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową, każda bowiem choroba zawodowa powoduje określony uszczerbek na zdrowiu, a kwestia stopnia uszkodzenia sprawności fizycznej lub umysłowej jest już konkretyzacją tego uszczerbku". Skoro u wnioskodawcy stwierdzono chorobę zawodową dnia 20.X.1975 r., zakres jego roszczeń określają przepisy obowiązujące w tej dacie, tj. § 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy na choroby zawodowe przewidujący jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł, jeżeli poszkodowany pracownik zaliczony został do III grupy inwalidów, jak to miało miejsce w przypadku wnioskodawcy. Pozwany zakład pracy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że wnioskodawcy przysługuje odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową według zasad ustalonych w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Odwołanie jest uzasadnione. Przepisy przejściowe nowej ustawy wypadkowej (art. 48 ust. 1-3) rozróżniają - jeśli chodzi o świadczenia z tytułu chorób zawodowych - dwa kryteria stosowania przepisów tej ustawy bądź przepisów poprzednio obowiązujących: datę stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową i datę ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową. Jeżeli uszczerbek ten stwierdzono przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia uszczerbku (art. 49 ust. 2) Stwierdzenie natomiast uszczerbku po wejściu w życie nowej ustawy wypadkowej prowadzi do stosowania jej przepisów (art. 48 ust. 1), chyba że zatrudnienie narażające na chorobę zawodową ustało przed wejściem w życie ustawy (art. 48 ust. 3). Stan faktyczny sprawy, charakteryzujący się wystąpieniem zdarzeń z zakresu pojęciowego obu wymienionych kryteriów zarówno przed, jak i po wejściu w życie nowej ustawy wypadkowej, wymaga dokonania wykładni zawartych w przepisie art. 48 określeń "stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową" oraz "zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową". Wbrew poglądowi Okręgowego Sądu Pracy stwierdzenie istnienia choroby zawodowej przez państwowego inspektora sanitarnego nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 48 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. Według art. 36 tej ustawy stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu ustalają komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, poprzednio zaś należało to - zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie jednorazowych odszkodowań (Dz. U. Nr 22, poz. 144) do zespołów lekarzy orzekających przy inspektoratach PZU, gdy chodzi o uszczerbek z tytułu wypadku przy pracy w granicach mniejszych niż inwalidztwo III grupy. W przypadku choroby zawodowej charakter stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu ma - co wynika z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy wypadkowej na choroby zawodowe - orzeczenie komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia zaliczające pracownika wskutek choroby zawodowej do jednej z grup inwalidów, gdyż wtedy dopiero przysługuje jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej (§ 8 ust. 5 cyt. rozporządzenia). Błędnie zatem Okręgowy Sąd Pracy oparł się na art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. jako podstawie do stosowania przy ocenie roszczeń wnioskodawcy przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. o chorobach zawodowych. Rozporządzenie to mogłoby mieć zastosowanie z mocy art. 48 ust. 3 nowej ustawy wypadkowej, gdyby - mimo stwierdzenia uszczerbku po dniu 1.I.1976 r., w którym weszła w życie ta ustawa - zatrudnienie narażające na chorobę ustało przed tą datą. W stanie faktycznym spraw nie można przyjąć, by warunek ten był spełniony w stosunku do wnioskodawcy. Pojęcie "zatrudnienia" ma ustaloną treść i oznacza pozostawanie w stosunku pracy, jeżeli osoby zatrudnione pobierały w tym okresie wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby lub macierzyństwa (art. 8 ustawy o p.z.e.). Ustawa wypadkowa z dnia 12 czerwca 1975 r., stanowiąc w art. 3, że "świadczenia określone ustawą przysługujące z tytułu wypadków i chorób zawodowych powstałych w związku z zatrudnieniem", nie określa inaczej zakresu tego pojęcia. Uzupełnienie go natomiast dalszym określeniem: "narażającym na tę chorobę" (zawodową) stanowi tylko sprecyzowanie, o który ze stosunków pracy chodzi w wypadku, gdy pracownik dotknięty chorobą zawodową pozostawał przed wejściem w życie ustawy w kilku stosunkach pracy i być może - cierpiał również na inną jeszcze chorobę zawodową. Za ustanie zatrudnienia wnioskodawcy narażającego na chorobę zawodową, z tytułu której dochodzi on odszkodowania, uznać należy zatem chwilę rozwiązania z nim umowy o pracę, co nastąpiło pod rządem nowej ustawy wypadkowej, nie zaś datę powstania niezdolności do pracy przypadającą w okresie obowiązywania poprzednich przepisów. W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, w którym sąd I instancji dokona ustaleń co do stopnia uszczerbku zdrowia wnioskodawcy spowodowanego chorobą zawodową i orzeknie o jednorazowym odszkodowaniu w myśl zasad art. 9-11 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r.