III PZP 7/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, E. Kwiatkowska.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Lucjana L. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportu Samochodowego Łączności nr 6 w L. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 6 października 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"I. Czy przysługuje odszkodowanie pracownikowi zaliczonemu do jednej z grup inwalidów w związku z chorobą zawodową, u którego stwierdzono przed dniem 1 stycznia 1976 r. chorobę zawodową i przed tym dniem ustało zatrudnienie narażające na tę chorobę, ale skutki jej nie uzasadniały zaliczenia w tym czasie do żadnej z grup inwalidów?W przypadku twierdzącej odpowiedzi na pytanie I:II. Czy wysokość jednorazowego odszkodowania należy ustalić na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ustania zatrudnienia, czy też według zasad ustalonych ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105)?"powziął następującą uchwałę:Pracownikowi zaliczonemu do jednej z grup inwalidów w związku z chorobą zawodową, u którego stwierdzono przed dniem 1 stycznia 1976 r. chorobę zawodową i przed tym dniem ustało zatrudnienie narażające na tę chorobę, ale skutki jej nie uzasadniały zaliczenia w tym czasie do żadnej z grup inwalidów, przysługuje jednorazowe odszkodowanie również w razie ustalenia inwalidztwa po wejściu w życie ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r., jeżeli początek inwalidztwa przypada na okres sprzed wejścia w życie tej ustawy; wysokość jednorazowego odszkodowania ustala się w takiej sytuacji według zasad rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145). Uzasadnienie faktyczneU wnioskodawcy Lucjana L. państwowy inspektor sanitarny orzeczeniem z dnia 7.X.1972 r. stwierdził chorobę zawodową w postaci urazu akustycznego, związaną z pracą wnioskodawcy w pozwanym Przedsiębiorstwie w charakterze blacharza, jednakże wnioskodawca nie został zaliczony do żadnej z grup inwalidów, bowiem komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia w orzeczeniu z dnia 17.IV.1973 r. stwierdza, że istniejące schorzenie tylko w niewielkim stopniu ogranicza sprawność organizmu. Pozwany zakład przeniósł wtedy wnioskodawcę na stanowisko betoniarza, a ponieważ odmówił on przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, rozwiązał z nim stosunek pracy z dniem 30.VI.1973 r. Decyzja organu rentowego odmawiająca przyznania renty w związku z chorobą zawodową została zatwierdzona wyrokiem Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24.X.1974 r., a skarga rewizyjna wnioskodawcy od tego wyroku została oddalona przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28.II.1975 r.Wnioskodawca w dniu 12.III.1977 r. ponownie wystąpił do oddziału ZUS o przyznanie renty i decyzją KIZ z dnia 24.V.1977 r. uznany został za inwalidę III grupy w związku z chorobą zawodową istniejącą od 1962 r., w następstwie czego organ rentowy przyznał mu rentę inwalidzką z tytułu tej choroby. W związku z przyznaniem renty wnioskodawca wystąpił do zakładowej komisji rozjemczej o jednorazowe odszkodowanie przysługujące od zakładu pracy, lecz komisja rozjemcza roszczenie jego oddaliła z powodu przedawnienia, bowiem inwalidztwo orzeczone zostało po upływie czterech lat od ustania zatrudnienia.Okręgowy Sąd Pracy rozpoznając odwołanie wnioskodawcy od powyższego orzeczenia komisji rozjemczej przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści wymienionej na wstępie uchwały, a nasuwające wątpliwości w świetle art. 48 ust. 3 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r., według którego do roszczeń wnioskodawcy należy stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 145) uzależniające prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej od zaliczenia pracownika do co najmniej III grupy inwalidów. Z uwagi jednak na to, że stan odwołującego się uległ pogorszeniu i pogorszenie to jest następstwem stwierdzonej uprzednio choroby zawodowej, roszczenie o przyznanie odszkodowania wydaje się, zdaniem Okręgowego Sądu Pracy, zasadne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według treści art. 48 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. do roszczenia wnioskodawcy o jednorazowe odszkodowanie mają zastosowanie - z uwagi na datę orzeczenia KIZ o inwalidztwie wnioskodawcy oraz datę ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową - przepisy ustawy wypadkowej z dnia 23 stycznia 1968 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. o rozciągnięciu przepisów tej ustawy na choroby zawodowe. Zgodnie z § 4 powołanego rozporządzenia jednorazowe odszkodowanie przysługuje tylko wówczas, gdy wskutek choroby zawodowej pracownik został zaliczony do jednej z grup inwalidów lub nastąpiła jego śmierć. Jeżeli więc mimo stwierdzenia choroby zawodowej nie powodowałaby ona u wnioskodawcy inwalidztwa, nie miałby on prawa do jednorazowego odszkodowania. Ze stanu faktycznego sprawy, w szczególności z orzeczenia komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa z dnia 4.V.1977 r., wynika, że inwalidztwo wnioskodawcy powstało przed datą wydania orzeczenia, co komisja lekarska ustaliła w myśl art. 13 ust. 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym oraz § 8 ust. 6 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. i § 17 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia MPP i SS z dnia 22 grudnia 1972 r. (Dz. U. z 1973 r. Nr 1, poz. 2).Ustalenie istnienia inwalidztwa nie mogło jednak nastąpić za okres wcześniejszy niż data wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, wydanego na skutek środków odwoławczych wnioskodawcy od odmownej decyzji ZUS z dnia 21.IV.1973 r. w sprawie renty i prawomocnie ustalającego brak inwalidztwa (według stanu zdrowia wnioskodawcy z chwili wyrokowania).Wyrok ten jednak nie stoi na przeszkodzie ustaleniu inwalidztwa wnioskodawcy w okresie późniejszym w związku z pogorszeniem się jego stanu zdrowia w wyniku choroby zawodowej. Jeżeli data powstania inwalidztwa przypadałaby - wyjaśnienie czego będzie należało do zakresu rozpoznania sprawy przez Okręgowy Sąd Pracy - na okres przed dniem 1.I.1976 r., tj. przed wejściem w życie ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r., wnioskodawcy przysługiwałoby prawo do jednorazowego odszkodowania według zasad powoływanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 18 czerwca 1968 r. Powstanie inwalidztwa po tej dacie uzasadniałoby stosowanie do ustalenia wysokości tego odszkodowania przepisów obecnie obowiązującej ustawy wypadkowej, zgodnie z celowościową wykładnią jej przepisów art. 48 ust. 1 i 3.W wyniku przedstawionych rozważań należało odpowiedzieć na zgłoszone pytanie prawne jak w sentencji uchwały.