V PZP 1/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie SN: E. Berutowicz, E. Brzeziński. A. Filcek, S. Rejman, A. Szczurzewski (współsprawozdawca), J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1980 r. wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy pracownikowi, który przed dniem 1 stycznia 1976 r. został zaliczony do III grupy inwalidów wskutek choroby zawodowej i otrzymał z tego tytułu jednorazowe odszkodowanie w wysokości 30.000 zł określone w § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145), może być przyznane zwiększone odszkodowanie na podstawie art. 49 ust. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105), jeżeli po dniu 31 grudnia 1975 r. komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia ustali uszczerbek na zdrowiu tego pracownika wynoszący poniżej 85%?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Pracownikowi, który przed dniem 1 stycznia 1976 r. został zaliczony do III grupy inwalidów wskutek choroby zawodowej i otrzymał z tego tytułu jednorazowe odszkodowanie w wysokości 30 000 zł na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145), przysługuje prawo do zwiększonego odszkodowania na podstawie art. 49 ust. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105), jeżeli procent stałego lub długotrwałego uszczerbku w jego zdrowiu uległ po dniu 31 grudnia 1975 r. zwiększeniu co najmniej o 10% w stosunku do tego, jaki istniał w chwili przyznania mu odszkodowania; łączna wysokość odszkodowania nie może przekroczyć odszkodowania przysługującego na podstawie art. 10 ust. 1 wymienionej ustawy. Uzasadnienie faktyczneNa podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) poszkodowany w wypadku przy pracy lub wskutek choroby zawodowej ma prawo do zwiększonego jednorazowego odszkodowania, jeżeli stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu w następstwie wymienionych zdarzeń ulegnie pogorszeniu co najmniej o 10 procent w stosunku do tego, który był podstawą przyznania odszkodowania. Jedynym kryterium uprawniającym do uzupełniającego odszkodowania, na podstawie powołanego przepisu, jest zmiana w stanie zdrowia, polegająca na zwiększeniu się w określonym stopniu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.Z mocy art. 49 ust. 4 wymienionej wyżej ustawy - w razie spełnienia się warunku wskazanego w art. 11 - podwyższeniu podlegają także odszkodowania przyznane na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8).Przepisy ustawy z 1968 r. miały zastosowanie również w przypadku utraty zdrowia przez pracownika wskutek choroby zawodowej. Z mocy § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145) jednorazowe odszkodowanie przysługiwało pracownikowi tylko wówczas, gdy wskutek choroby zawodowej został on zaliczony do jednej z grup inwalidzkich. Jeżeli pracownik zaliczony został do III grupy inwalidów, to przysługiwało mu jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł.Wątpliwość ujęta w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym wynika stąd, iż uprawnienie poszkodowanego wskutek choroby zawodowej do jednorazowego odszkodowania było zależne od zaliczenia go do jednej z grup inwalidzkich, nie zaś od stopnia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Natomiast - jak wspomniano wyżej - według art. 49 ust. 4 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r. jedyną przesłanką uprawniającą do podwyższenia jednorazowego odszkodowania jest stwierdzenie różnicy w stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Wysokość jednorazowego odszkodowania przyznanego pracownikowi w razie zaliczenia go do III grupy inwalidów wskutek choroby zawodowej była równa kwocie, jaką otrzymał pracownik przy stwierdzeniu u niego 75-procentowego trwałego uszczerbku na zdrowiu z tytułu wypadku przy pracy.Udzielenie twierdzącej odpowiedzi na przedstawione pytanie odpowiadałoby rzeczywistej treści powołanych wyżej przepisów ustawy z 1975 r. tylko w przypadku, gdyby przyznanie poprzednio pracownikowi jednorazowego odszkodowania w związku z zaliczeniem go do III grupy inwalidów wskutek choroby zawodowej nastąpiło przy istnieniu wówczas 75-procentowego uszczerbku na zdrowiu. Zaliczenie do III grupy inwalidów - stosownie do art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) - następuje w razie stwierdzenia istotnego ograniczenia zdolności do zarobkowania. Nie można więc przyjąć założenia, że zaliczenie do III grupy inwalidów oznaczało ustalenie uszczerbku na zdrowiu w 75 procentach. Ograniczenie zdolności do zarobkowania jest jednak ściśle związane z istotnym uszczerbkiem na zdrowiu. Przesłanką bowiem całkowitej lub częściowej niezdolności do wykonywania zatrudnienia było stwierdzenie naruszenia sprawności organizmu wskutek jego czynnościowego uszkodzenia. Stwierdzenie zatem ograniczonej zdolności do zarobkowania zawsze pozostaje w związku z uszczerbkiem na zdrowiu, chociaż ustalenie stopnia tego uszczerbku według poprzednio obowiązujących przepisów w przypadku chorób zawodowych nie było konieczne. Na podstawie § 27 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 sierpnia 1968 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, szczegółowych zadań, trybu postępowania i trybu kierowania na badania przez te komisje, zasad orzekania o inwalidztwie oraz sposobu powoływania i zasad wynagradzania członków komisji lekarskich i lekarzy działających w zakresie orzecznictwa inwalidzkiego (Dz. U. Nr 32, poz. 221; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 10, poz. 61) za ograniczenie w sposób istotny zdolności do zarobkowania uważało się zmniejszenie tej zdolności co najmniej o 1/3 w stosunku do zdolności pracowników o podobnych kwalifikacjach. W związku z tym zaliczenie do III grupy inwalidów następowało w stanach faktycznych o znacznej rozpiętości stopnia istniejącego uszczerbku na zdrowiu. Prawidłowe zastosowanie art. 49 ust. 4 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r. do oceny, czy uzasadnione jest przyznanie poszkodowanemu zwiększonego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej, wymaga ustalenia, jaki procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu istniał w chwili przyznania mu poprzedniego odszkodowania. Jeżeli tak ustalony uszczerbek na zdrowiu uległ zwiększeniu co najmniej o 10 procent, poszkodowanemu przysługuje jednorazowe odszkodowanie w rozmiarze określonym w art. 49 ust. 4 ustawy wypadkowej z 1975 r. Celem unormowania zawartego w tym przepisie było jednak ukształtowanie uprawnień poszkodowanych wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej pracowników, w zakresie nim objętym, w sposób odpowiadający korzystniejszym uregulowaniom w nowej ustawie. Dlatego też nieuzasadnione byłoby takie rozwiązanie, które na podstawie rozważanych przepisów stwarzałoby dla uprawnionych możliwość uzyskania wyższego jednorazowego odszkodowania od przysługującego z mocy przepisów ustawy z 1975 r.Dlatego też udzielona odpowiedź - zgodna w zasadzie ze stanowiskiem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL oraz poglądem prawnym przedstawionym w sprawie przez Radę Związków Zawodowych - zawiera zastrzeżenie ograniczające wysokość przysługującego poszkodowanemu łącznie jednorazowego odszkodowania do kwoty nie przekraczającej odszkodowania przysługującego na podstawie obecnie obowiązującej ustawy.