III PR 35/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Marowski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka K. przeciwko Zakładom im. M. K. w W. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 28 stycznia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i zmienił punkt I wyroku Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 22 maja 1964 r., w ten sposób, że zamiast kwoty 7.324 zł 20 gr zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powoda kwotę 5.493 zł 15 gr; poza tym powództwo i rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powoda kwotę 7.324 zł tytułem nagrody (gratyfikacji jubileuszowej) za 40-letnią nieprzerwaną pracę w tym samym zawodzie.Sąd Wojewódzki oddalił rewizję pozwanego Przedsiębiorstwa.Prawomocne rozstrzygnięcie sporu oparte jest na ustaleniu, że powód ma przeszło 40-letni staż pracy w zawodzie ślusarskim. Zmiany miejsc pracy nie przerwały wymaganego stażu, ponieważ przejście z jednego do drugiego przedsiębiorstwa następowało w warunkach uzasadniających zachowanie ciągłości pracy.Powód rozpoczął pracę od roku 1920 w filii Zakładów Mechanicznych "U." przy ul. S. w W. i pracował tam do sierpnia 1944 r. Po zwolnieniu z obozu i po wyzwoleniu powód nie mógł powrócić do pracy w tym samym zakładzie, ponieważ Oddział U. w W. uległ całkowitemu zniszczeniu. Powód podjął pracę jako ślusarz w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym w dniu 7 kwietnia 1945 r. i zatrudniony był w budownictwie do 31 sierpnia 1951 r. W tym okresie nie utracił ciągłości pracy, a zmiany miejsc pracy wynikały z reorganizacji zakładów lub były pozorne (zmiana nazwy). Zwolnienie z pracy w dniu 31 sierpnia 1951 r. spowodowane zostało wypowiedzeniem umowy przez zakład pracy. Z dniem 7 września 1951 r. powód podjął pracę w pozwanych Zakładach, w których pracuje nadal.Na podstawie przytoczonych ustaleń Sądy obu instancji uznały, że powód udowodnił 40-letni staż pracy w swoim zawodzie i nabył prawo do nagrody jubileuszowej zgodnie z art. 40 zbiorowego układu pracy dla przemysłu metalowego z dnia 26 kwietnia 1957 r. Nagrodę za 40-letnią nieprzerwaną pracę w wysokości 2-miesięcznego zarobku stanowi zasądzona prawomocnie kwota 7.324 zł.Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego. Rewizja złożona na skutek podania strony pozwanej zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego i o oddalenie powództwa bądź o uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna jest tylko częściowo uzasadniona.Aktualny tekst wiążącego strony zbiorowego układu pracy dla przemysłu metalowego ustalony został protokołem dodatkowym nr 52 z dnia 17 lipca 1963 r. (wydanie III zaktualizowane i uzupełnione, Warszawa 1963 r.). Ustalono aktualny tekst zarówno części ogólnej, jak i tekst załączników, w szczególności załączników nr 8 w sprawie nagród jubileuszowych za długoletnią pracę w jednym zakładzie lub zawodzie.Według treści § 1 załącznika nr 8, do okresu pracy wymaganego do uzyskania nagrody zalicza się - pod warunkiem zachowania ciągłości pracy - tylko okresy zatrudnienia w zakładach pracy objętych przepisami o nagrodach jubileuszowych. Zaliczeniu podlegają zatem jedynie okresy zatrudnienia w zakładach, w których wprowadzono nagrody za wieloletnią pracę, na podstawie zarządzenia b. Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 28 kwietnia 1948 r. (Dz. Urz. Min. Przem. i Handlu Nr 12, poz. 172) lub na podstawie zbiorowych układów pracy.Takie same zasady ustalania uprawnień do nagród jubileuszowych zawiera § 1 i 2 zarządzenia nr 100 Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 czerwca 1959 r. w sprawie zasad ustalenia okresów pracy i ciągłości pracy uprawniających do nagród za wieloletnią pracę (M.P. Nr 58, poz. 282).Wymienione przepisy, w szczególności postanowienia zbiorowego układu pracy dla przemysłu metalowego z dnia 26 kwietnia 1957 r., wymagają zatem do nabycia uprawnienia do nagrody jubileuszowej nie tylko zachowania ciągłości pracy. Zawierają one jednocześnie zastrzeżenie, że przy ustalaniu prawa do nagrody uwzględnia się spośród okresów zaliczonych do ciągłości pracy tylko okresy zatrudnienia w zakładach pracy objętych nagrodami jubileuszowymi. Jednakże nieuwzględnienie (tj. pominięcie przy sumowaniu) okresów zatrudnienia w zakładach, w których nie ma nagród jubileuszowych, nie stoi na przeszkodzie wliczeniu pozostałych lat pracy, mieszczących się w całym okresie, w którym pracownik zachował ciągłość pracy.Układ zbiorowy pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. nie przewiduje nagród jubileuszowych. Nie znał tych nagród także poprzedni układ dla budownictwa z dnia 7 maja 1949 r. Budownictwo nie podlegało również przepisom wymienionego już zarządzenia b. Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 28 kwietnia 1948 r. Słusznie zatem rewizja nadzwyczajna zarzuca, że uchybienie Sądów obu instancji polega na zaliczeniu do okresów pracy uprawniających do nagrody także okresy pracy w budownictwie. Nie jest jednak trafny - w świetle przepisów załącznika nr 8 do układu wiążącego strony - dalej idący wniosek, że praca powoda w budownictwie (wykonywana przy zachowaniu ciągłości pracy) stanowi przerwę pozbawiającą prawa do nagrody.Drugim istotnym w sprawie zagadnieniem jest pytanie, czy powód zachował ciągłość pracy przy przejściu z budownictwa do pozwanych Zakładów w dniu 7 września 1951 r. Zagadnienie to należy rozstrzygnąć na podstawie przepisu § 2 ust. 1 załącznika nr 8 w sprawie nagród jubileuszowych. Według tego przepisu na ustalenie ciągłości pracy w tym samym zawodzie nie mają wpływu zmiany miejsc pracy pod warunkiem, że zatrudnienie było oparte na umowie o pracę, przerwy w wykonywaniu danego zawodu nie były dłuższe niż 3 miesiące, a przejście z jednego zakładu pracy do drugiego nie nastąpiło z winy pracownika lub na skutek wypowiedzenia dokonanego przez pracownika.Powołany przepis (zapowiedziany już w art. 40 ust. 4 układu zbiorowego) ustanawia szczególną normę ustalania ciągłości pracy w tym samym zawodzie w okresie przed wejściem w życie układu zbiorowego. Wskazuje na to użycie czasu przeszłego przy określeniu warunków, w jakich zatrudnienie "było" wykonywane i w jakich "nastąpiło" przejście do innego zakładu z zastrzeżeniem, że "przerwy w wykonywaniu danego zawodu nie były dłuższe niż 3 miesiące".Szczególny charakter normy § 2 ust. 1 załącznika nr 8 wynika stąd, że ogólną regułę stanowi przewidziana w art. 39 ust. 6 układu zasada, iż przerwy w pracy powstałe przed wejściem w życie układu ocenia się według "powszechnie obowiązujących przepisów ustawodawstwa pracy". Według zaś art. 20 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami), przejście do innego zakładu pracy przed dniem wejścia w życie dekretu ocenia się - dla zaliczenia ciągłości pracy - według przepisów dotychczasowych.W rezultacie należy stwierdzić, że szczególne zasady ustalania ciągłości pracy w tym samym zawodzie, przewidziane w § 2 ust. 1 załącznika nr 8 zbiorowego układu pracy i odnoszące się do okresu przed dniem wejścia w życie układu, eliminują dopuszczalność oceny zachowania ciągłości pracy w tym okresie według przepisów, które regulowały wówczas kwestię ciągłości pracy.Inna interpretacja przepisu § 2 ust. 1 załącznika nr 8 prowadziłaby do całkowitego zniwelowania różnicy między nagrodą jubileuszową z tytułu ciągłości pracy "w jednym zakładzie pracy" a nagrodą za nieprzerwaną pracę w tym samym zawodzie przy zachowaniu ciągłości pracy (por. też art. 40 ust. 1 układu). Rozróżnienie w układzie zbiorowym tych dwóch rodzajów nagród jubileuszowych byłoby wówczas niezrozumiałe i nieuzasadnione.W rozpoznawanej sprawie było kwestią sporną, czy przejście powoda z przedsiębiorstwa budowlanego do pozwanych Zakładów nastąpiło z zachowaniem ciągłości pracy. Według przepisów obowiązujących w tym okresie zachowanie ciągłości pracy następowało w zasadzie tylko w razie przeniesienia do innego zakładu pracy (w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy o urlopach) oraz przy przejściu do pracy z uspołecznionego przedsiębiorstwa do administracji lub do instytucji państwowej albo odwrotnie - za zgodą obu zakładów pracy (uchwała nr 616 Prezydium Rządu z 18.IV.1951 r. - M.P. Nr A-77, poz. 1070). Nie zachowywał więc ciągłości pracy pracownik zwolniony wskutek wypowiedzenia dokonanego nawet przez zakład pracy. Według powyższego stanu prawnego powód nie zachowałby ciągłości pracy, jako zwolniony w dniu 31 sierpnia 1951 r. (wskutek wypowiedzenia) i przyjęty do pracy w pozwanych Zakładach dnia 7 września 1951 r. Wobec tego nie jest trafna motywacja obu Sądów, że powód zachował ciągłość pracy według przepisów "ówcześnie obowiązujących".W ostatecznym wyniku chodzi jednak tylko o kwestię uzasadnienia słusznego stanowiska o zachowaniu przez powoda ciągłości pracy. Powód ciągłość tę zachował, ale na podstawie wyjaśnionego już przepisu § 2 ust. 1 załącznika nr 8 układu zbiorowego pracy. Przepis ten, dotyczący ciągłości z tytułu pracy w tym samym zawodzie, ma w tym zakresie niejako działanie wsteczne, w czym wyczerpuje się zresztą istotna treść przepisu.Oparte na omawianych zasadach zliczenie (podlegających uwzględnieniu z tytułu pracy w tym samym zawodzie) okresów pracy powoda prowadzi do stwierdzenia, że powód nie ma jeszcze 40-letniego stażu pracy uzasadniającego uprawnienie do nagrody w wysokości 2-miesięcznego zarobku. Nie osiągnął tego stażu ani w dniu wydania wyroku zaskarżonego rewizją nadzwyczajną, ani też w toku rozprawy z rewizji nadzwyczajnej. Wprawdzie od września 1920 r. upływałby już okres 45-letni, jednakże od tego okresu należy odliczyć czas pracy w budownictwie wynoszący 6 lat i 5 miesięczny (od 7.IV.1945 r. do 31.VIII.1951 r.).Przytoczone obliczenie wskazuje jednak, że powód nabył prawo do nagrody za 35-letni nieprzerwany staż pracy w jednym zawodzie. Nagroda przewidziana w tym wypadku wynosi według art. 40 ust. 1 lit. b) układu zbiorowego kwotą równą półtoramiesięcznemu zarobkowi. Stanowi to kwotę 5.493 zł 15 gr. Wynika z tego, że prawomocnym wyrokiem zaskarżonym przez rewizję nadzwyczajną zasądzono na rzecz powoda 1.831 zł 5 gr za dużo. W tej części rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu przez zasądzenie na rzecz powoda tylko kwoty 5.943 zł 15 gr (art. 422 § 1 k.p.c.). W pozostałej części rewizja nadzwyczajna zostaje oddalona (art. 421 § 1 k.p.c.).Na zakończenie należy zaznaczyć, że motywy wyroku zaskarżonego rewizją nadzwyczajną oraz wywody i zarzuty rewizji nadzwyczajnej powołują się na przepisy części ogólnej układu zbiorowego i załączników do układu według wersji obowiązującej do chwili wejścia w życie protokołu dodatkowego z dnia 17 lipca 1963 r., tj. w brzmieniu utrwalonym w wydaniu II układu z 1958 r. Okoliczność ta nie ma istotniejszego znaczenia, ponieważ aktualne w sporze zasady dotyczące nagród jubileuszowych nie uległy zmianie.