III PR 60/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Białek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 1963 r. sprawy z powództwa Mieczysława B. przeciwko Powiatowemu Związkowi Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie - ośrodek w Przemyślu z dnia 16 lutego 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego oraz wyrok Sądu Powiatowego w Radymnie z dnia 24 maja 1961 r. i przekazał sprawę powyższemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany Związek pismem z dnia 31 grudnia 1960 r. rozwiązał bez wypowiedzenia umowę o pracę zawartą z powodem na czas nie określony. Jako podstawę prawną rozwiązania powołano art. 3 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11; zmiany: Dz. U. z 1956 r. Nr 41, poz. 187 i z 1959 r. Nr 27, poz. 170).Powód we wniosku do Zakładowej Komisji Rozjemczej żądał "uchylenia decyzji zwalniającej z pracy", wypłacenia należności oraz "dalszego zatrudnienia go na dotychczas zajmowanym stanowisku". Żądania te oparł na tym, że wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie pozwanego, do chwili rozwiązania umowy nie upłynął jeszcze sześciomiesięczny okres niezdolności powoda do pracy z powodu gruźlicy.Komisja Rozjemcza nie osiągnęła jednomyślności w kwestii zasadności roszczeń powoda i na jego wniosek skierowała sprawę na drogę postępowania sądowego. Sąd Powiatowy orzekł, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę jest nieważne, i zasądził na jego rzecz 6.390 zł tytułem wynagrodzenia za trzymiesięczny okres pozostawania bez pracy oraz tytułem ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy.Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki uchylił ustęp pierwszy wyroku sądu pierwszej instancji (ustalający, że wypowiedzenie umowy o pracę jest nieważne) i zmienił zasądzającą część wyroku w ten sposób, że oddalił powództwo ponad kwotę 2.730 zł, obejmującą jednocześnie wynagrodzenie oraz ekwiwalent urlopowy. Sąd rewizyjny stwierdził prawidłowość ustaleń, że powód zachorował na gruźlicę dopiero dnia 4 sierpnia 1960 r. Zarzuty pozwanego, że powód był niezdolny do pracy wskutek gruźlicy już dnia 25 maja 1960 r., okazały się bezpodstawne. Powód mimo to - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie mógł być przywrócony do pracy, ponieważ nie zgłosił takiego żądania, a Sąd Powiatowy o żądaniu tym nie orzekł, powód zaś nie wnosił o stosowne uzupełnienie wyroku. W rezultacie powodowi należy się - obok ekwiwalentu za urlop - tylko jednomiesięczne wynagrodzenie na podstawie art. 11 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Prokurator Generalny złożył - na skutek podania powoda - rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie wyroków sądów obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną.Słuszny w szczególności jest zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 11 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. oraz art. 380 § 2 i 386 k.p.c. Jest oczywistym przeoczeniem, że powód nie żądał przywrócenia do pracy, skoro żądanie to mieści się w rzeczywistości we wniosku złożonym do Komisji Rozjemczej, a ponadto powtórzone zostało na rozprawie przed Sądem Powiatowym. Zgodnie z art. 380 § 2 k.p.c. Sąd Wojewódzki, który nie był związany granicami rewizji, powinien był zmienić wyrok Sądu Powiatowego w części ustalającej nieważność rozwiązania umowy o pracę i orzec przywrócenie powoda do pracy. Zmiana ta nie byłaby rozstrzygnięciem na niekorzyść pozwanego, ponieważ nieważność oświadczenia o rozwiązaniu (przyjęta przez Sąd Powiatowy) mogłaby stworzyć dla powoda jeszcze dalej idące uprawnienia. Nie było zatem podstaw do zastosowania art. 11 dekretu z 18 stycznia 1956 r. i do obniżenia powodowi zasądzonego wynagrodzenia.Sąd Powiatowy błędnie ustalił nieważność "wypowiedzenia", którego zakład pracy nie stosował. Oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia było natomiast skuteczne, skoro nastąpiło na piśmie i przytoczyło przyczynę rozwiązania (art. 9 dekretu z 18 stycznia 1956 r.). Skuteczność oświadczenia nie jest równoznaczna z jego zasadnością (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 26 października 1959 r. 1 CO 27/59 - OSN Nr 3/1960, poz. 64). Bezzasadność oświadczenia pozwanego wynika stąd, że nie upłynął jeszcze okres sześciu miesięcy usprawiedliwiający rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. b dekretu. W tych warunkach rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez przewidzianej prawem przyczyny i dało podstawę do żądania przywrócenia do pracy oraz do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w okresie trzech miesięcy (art. 10 ust. 1 i 2 dekretu).Sąd Najwyższy nie może jednak orzec merytorycznie przede wszystkim o wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy, ponieważ w sprawie nie był w ogóle rozpoznawany zarzut pozwanego, że powód przez cały wchodzący w rachubę okres 3 miesięcy w rzeczywistości pracował i pracuje gdzie indziej. Ewentualne potwierdzenie tego faktu otwiera kwestię potrącenia, jakie przewiduje art. 10 ust. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r. Nie było też celowe - bez uzyskania w tej sprawie stanowiska stron - orzekanie o przywróceniu do pracy, nie jest bowiem wykluczone, że strony uzgodnią funkcję pracowniczą, którą powód obejmie wskutek przywrócenia.Zasadność zarzutów podniesionych w rewizji nadzwyczajnej prowadzi do uwzględnienia wniosków w niej zawartych i uchylenia obu wyroków (art. 384, 398 k.p.c.). Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu sześciomiesięcznego, ponieważ naruszenie istotnych - przepisów prawa przy rozstrzyganiu sporów ze stosunku pracy jest jednocześnie naruszeniem interesu Państwa Ludowego (art. 396, 399 k.p.c.).Na zakończenie podkreślić należy prawidłowe, chociaż nie wypowiedziane bezpośrednio stanowiska sądów obu instancji (potwierdzone również pośrednio w rewizji nadzwyczajnej), że okres niezdolności powoda do pracy od 25 maja do 4 sierpnia 1960 r. nie podlega włączeniu do okresu następnej niezdolności do pracy z powodu gruźlicy w celu - niedopuszczalnego w taki sposób - obliczenia okresu uprawniającego zakład pracy do zastosowania art. 3 dekretu z 18 stycznia 1956 r. Przepis ten nie zezwala w szczególności na kumulację (łączenie) okresów niezdolności do pracy z innych przyczyn przewidzianych w art. 3 z okresami niezdolności z powodu gruźlicy, choćby okresy te następowały bezpośrednio po sobie. Wykładnia odmienna nie dałaby się pogodzić z brzmieniem art. 3, chroniącym pracownika przed rozwiązaniem umowy o pracę przez oznaczone okresy niezdolności do pracy spowodowane określoną przyczyną, w szczególności gruźlicą. Dopuszczenie kumulacji nie byłoby też zgodne z celem przepisu znowelizowanego ustawą o zwalczaniu gruźlicy.