III PRN 66/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zdzisława C. przeciwko Urzędowi Celnemu w T. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 24 września 1974 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Łukowie z dnia 2 lipca 1974 r. i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu.Uzasadnienie faktyczneW dniu 30.XI.1973 r. pozwany Urząd Celny w T. rozwiązał z powodem, zatrudnionym na stanowisku starszego inspektora celnego, umowę o pracę bez wypowiedzenia z tej przyczyny, że powód w dniu 29.XI.1973 r. w czasie pełnienia służby celnej był w stanie nietrzeźwym i w związku z tym był niezdolny do pracy.Sąd Powiatowy w Białej Podlaskiej wyrokiem z dnia 30.I.1974 r. oddalił powództwo o przywrócenie powoda do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, ustaliwszy, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego i że rada zakładowa wyraziła zgodę na rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia.Uwzględniając rewizję powoda od tego wyroku, Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 22.III.1974 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z poleceniem ustalenia, czy zwolnienie powoda z pracy zostało poprzedzone wymaganą zgodę wyrażoną w formie uchwały rady zakładowej, oraz wyjaśnienia, czy rzeczywiście powód w dniu 29.XI.1973 r. pełnił służbę w stanie nietrzeźwym.Sąd Powiatowy w Łukowie, który na wniosek powoda wyznaczony został przez Sąd Wojewódzki do rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 2.VII.1974 r. przywrócił powoda do pracy w pozwanym Urzędzie, jednocześnie zasądzając na jego rzecz kwotę 7.500 zł. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, że rozwiązanie umowy o pracę dotknięte było nieważnością, albowiem nastąpiło ono bez uzyskania zgody rady zakładowej.Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 24.IX.1974 r. oddalił rewizję Urzędu, podzielając stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy w zaskarżonym wyroku, iż znajdujący się w aktach protokół z posiedzenia rady zakładowej nie może zastąpić wymaganej uchwały rady, która powinna być uwidoczniona w protokole.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej w terminie sześciomiesięcznym, Prokurator Generalny PRL domaga się uchylenia wspomnianych wyroków i oddalenia powództwa, zarzucając, że wyroki te zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 3 § 2, art. 368 pkt 1 i 4 i art. 385 § 1 k.p.c., art. 5 i art. 7-10 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11).W uzasadnieniu podstaw rewizji nadzwyczajnej - poza stwierdzeniem, że zebrany w sprawie materiał wskazuje na to, iż powód w trakcie pełnienia służby był pijany i niezdolny do pracy - przytoczony został następujący wywód:W dniu 30.XI.1973 r. rada zakładowa w pełnym składzie, po szczegółowym zapoznaniu się ze sprawą, jednogłośnie pozytywnie ustosunkowała się do wniosku Naczelnika Urzędu Celnego. Opierając się na protokole posiedzenia rada zakładowa pismem nr 33/73 zawiadomiła Naczelnika pozwanego Urzędu o tej decyzji.Protokół rady zakładowej zawiera wypowiedź wszystkich członków rady, którzy byli zgodni co do tego, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych i że stosunek pracy powinien być rozwiązany ze skutkiem natychmiastowym. W protokole jednak nie było wzmianki o tym, że na podstawie wypowiedzi członków rady - rada zakładowa podejmuje uchwałę w trybie i na warunkach określanych w art. 8 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Na tej podstawie orzekające Sądy - zdaniem rewizji nadzwyczajnej - błędnie przyjęły, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia było sprzeczne z prawem, albowiem nie zostało poprzedzone uchwałą rady zakładowej. Błędność takiego stanowiska Sądów rewizja nadzwyczajna uzasadnia następująco:Uchwała jest wyrazem woli organu kolegialnego. Przepisy prawa nie określają, jakim warunkom uchwała powinna odpowiadać, by można ją było uznać za oświadczenie woli. W każdym jednak wypadku uchwała jest podsumowaniem oświadczeń członków ciała kolegialnego, którzy je wyrazili. Uchwała stanowi zatem skuteczne oświadczenie woli, jeżeli za jej przyjęciem wypowiedziała się przewidziana przepisami większość obecnych na posiedzeniu członków organu kolegialnego, bez względu na to, czy i w jakiej formie treść uchwały została odnotowana w protokole posiedzenia lub w innym dokumencie rejestrującym przebieg obrad i treść powziętej uchwały.Skoro poglądy członków rady zakładowej nie nasuwają wątpliwości co do ich intencji, okoliczność, że protokół posiedzenia rady nie zawiera podsumowania, nie ma w tej sytuacji istotnego znaczenia. Oświadczeń woli poszczególnych członków rady nie można tłumaczyć inaczej, niż to wynika z ich treści (art. 65 § 1 k.c.).Ponadto w rewizji nadzwyczajnej powołano się na to, że na życzenie Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Państwowych i Społecznych, działając w granicach swych statutowych uprawnień, wyraził pogląd, iż omawiany protokół posiedzenia rady zakładowej wraz z pismem tejże rady należy potraktować na równi z uchwałą wymaganą przez art. 8 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Wreszcie w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że Sądy obu instancji nie rozważyły roszczeń powoda o przywrócenie do pracy w aspekcie art. 5 k.c. Powód dopuścił się czynu jednoznacznie dyskwalifikującego go jako pracownika służby celnej, a roszczeń swych dochodzi wykorzystując swoistą interpretację czynności rady zakładowej. W tej sytuacji nawet w wypadku podzielenia poglądu obu Sądów, że rada zakładowa nie wyraziła wymaganej przez prawo zgody na rozwiązanie umowy o pracę, roszczenia te należy ocenić negatywnie w świetle zasad współżycia społecznego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji nadzwyczajnej, wskazujące na intencje i poglądy poszczególnych członków rady zakładowej, które dają się odczytać z protokołu posiedzenia rady, nie podważają stwierdzonego niewadliwie przez orzekające Sądy, oczywistego braku uwidocznionej w protokole uchwały rady zakładowej o wyrażeniu zgody na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę z powodem bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych, uchwały wymaganej przez art. 8 ust. 2 cyt. dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Przepis ten, jako przepis prawa bezwzględnie obowiązującego, stanowiący normę ochronną dla pracownika, nie może być tłumaczony w sposób sprzeczny z celem tego przepisu.Oświadczenie woli poszczególnych członków odnotowane w protokole nie mogą zastąpić wymaganej bezwzględnie przez obowiązujące prawo uchwały rady zakładowej. W tej kwestii Sąd Najwyższy podziela zajęte przez Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 24.IX.1974 r. stanowisko w następstwie ustalenia, że zarówno w aktach osobowych powoda, jak i w aktach sprawy nie ma uchwały rady zakładowej przy pozwanym Urzędzie, w której rada wyraziłaby zgodę na rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiastowym. W toku dalszego postępowania uchwała taka nie została również dołączona. Protokół posiedzenia rady zakładowej z dnia 30.XI.1973 r. uchwały nie zawiera, a treść protokołu jedynie dowodzi, że na posiedzeniu rady odbyła się dyskusja nad wnioskiem Urzędu z tejże daty, w czasie której wniosek omawiano.Pozytywny stosunek poszczególnych członków rady zakładowej do wniosku uchwały takiej nie zastąpi. W dodatku rada w swoim porządku obrad umieściła nie sprawę wyrażenia zgody, ale sprawę wyrażenia opinii, co wprost wynika z protokołu posiedzenia tego organu. Być może dlatego nie poddano pod głosowanie wniosku o zwolnienie powoda w trybie natychmiastowym.W związku ze zwróceniem się o wykładnię treści protokołu posiedzenia rady do innych organów związkowych Sąd Wojewódzki trafnie odwołał się do zajętego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23.VIII.1972 r. (III PZP 28/72) stanowiska, że "w stosunkach pracy nie ma miejsca na rozwikłanie takich kontrowersji, stosunki te muszą być ukształtowane jasno, w sposób zrozumiały przez ludzi pracy, wyłączający opieranie się na domysłach, które dopuszczają naginanie sprawy w tę albo inną stronę dogodną dla kontrahenta umowy o pracę".Powód nie brał udziału w posiedzeniu rady ani też nie złożył radzie zakładowej swoich wyjaśnień, aby ta mogła obiektywnie ocenić stan faktyczny przedstawiony we wniosku pracodawcy. Nie miała ona także czasu na sprawdzenie podniesionych przeciwko powodowi zarzutów.Nie można byłoby natomiast odmówić słuszności drugiemu zarzutowi podniesionemu w rewizji nadzwyczajnej, że Sądy orzekające nie rozważyły roszczeń powoda w płaszczyźnie art. 5 k.c., gdyby powód rzeczywiście przebywał w służbie w stanie nietrzeźwym, przez co naruszyłby w rażący sposób podstawowy obowiązek pracowniczy, obecnie zaś wykorzystuje formalny brak uchwały rady zakładowej w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Powód bowiem jest pracownikiem służby celnej. W związku z nieuchronnym ciągłym kontaktem w czasie pracy z cudzoziemcami, którzy na podstawie pierwszego zetknięcia z funkcjonariuszami państwowymi mogą urabiać sobie przekonanie o działalności naszych organów państwowych w sensie ujemnym - na pracowniku takim ciąży szczególny obowiązek dbałości o należytą obsługę osób przekraczających granicę i o dobre imię polskiego funkcjonariusza państwowego. Z obowiązkiem tym pozostaje w rażącej kolizji wykonywanie zadań przez funkcjonariusza będącego w stanie nietrzeźwym. Stan taki dyskwalifikowałby powoda jako pracownika służby celnej w takim stopniu, że zachodziłaby podstawa do uznania za bezskuteczne powoływanie się przez niego na brak uchwały rady zakładowej o zgodzie na natychmiastowe rozwiązanie umowy o pracę; byłaby to bowiem tego rodzaju obrona uprawnionego, która w świetle zasad współżycia społecznego nie jest uważana za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (art. 5 k.c.).Sprawa jednak nie dojrzała do stanowczego rozstrzygnięcia z tej przede wszystkim przyczyny, że nie została w sprawie wyjaśniona najistotniejsza okoliczność: czy powód rzeczywiście przebywał w czasie służby w dniu 29.XI.1973 r. w stanie nietrzeźwym - który to brak Sąd Najwyższy z urzędu bierze pod uwagę, nie będąc związany podstawami rewizji nadzwyczajnej (art. 368 pkt 3, art. 381 § 1 i art. 420 § 2 k.p.c.).Powód od samego początku zaprzeczał, by był wówczas w stanie nietrzeźwym; wywodził, że jego zachowanie się wtedy było wynikiem cierpień fizycznych i stanu zdenerwowania w wyjątkowym stopniu, i powoływał dowody w celu wykazania prawdziwości swych twierdzeń. Sąd Wojewódzki w wyroku uchylającym po raz pierwszy wyrok Sądu Powiatowego zwrócił uwagę na nierozważenie w sposób należyty zebranych w sprawie dowodów i nieustalenie w sposób jednoznaczny, czy w dniu 29.XI.1973 r. powód rzeczywiście w czasie pełnienia służby doprowadził się do "silnego stanu nietrzeźwości", jak to mu zarzucano w piśmie skierowanym do rady zakładowej.Należy rozważyć, czy w ogóle rada była w stanie sprawdzić w tym samym dniu, w którym wpłynęło do niej pismo o wyrażenie zgody na zwolnienie powoda, czy dane zawarte w tym piśmie odpowiadają prawdzie, tym bardziej że spożycie alkoholu miało nastąpić w innej miejscowości. Nie umożliwiono powodowi złożenia wyjaśnień przed radą, aczkolwiek posiedzenie dotyczyło jego najżywotniejszych interesów jako pracownika.Mówiąc o prowokacji, Sąd Powiatowy nie ustalił, czy istotnie miała ona miejsce. Dotychczas nie ustalono, z kim konkretnie miał powód pić alkohol. Ujawnienie tej okoliczności jest istotne, może się bowiem okazać, że pił z pracownikami Urzędu Celnego, w stosunku do których nie wyciągnięto żadnych wniosków służbowych, a którzy działali na skutek odpowiedniej inspiracji. W związku z tym Sąd rozważy, czy inni pracownicy, których nazwiska powód wymienia w rewizji, mieli osobiste przyczyny do usunięcia powoda z pracy, a w szczególności czy miał je pełnomocnik strony pozwanej E.R. i przewodniczący rady zakładowej W.G.Sąd rozważy zeznania świadków, którzy zeznawali co do okoliczności stanu nietrzeźwości powoda, a między innymi Z.W., który zeznał, że powód był zdenerwowany i to mogło wywołać stan podobny do stanu po spożyciu alkoholu, jak również zeznania B.K., który zeznał, że powód nie sprawiał kłopotów w pracy, że nie był pijany, ale zdenerwowany. Sąd rozważy, czy stosunki międzyludzkie wskazane przez świadków mogły być przyczyną sporządzenia notatki o stanie nietrzeźwości powoda. Wielu z nich oświadczyło przed Sądem, że o niektórych sprawach nie chcą zeznawać, gdyż może im to zaszkodzić w pracy.Konieczność poczynienia dalszych ustaleń faktycznych, a w związku z tym przeprowadzenia dalszych dowodów, powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Mimo tak wyraźnego stanowiska Sądu Wojewódzkiego Sądy orzekające później już nie zajmowały się wyjaśnieniem, czy rzeczywiście powód był w stanie nietrzeźwym. Stało się tak przypuszczalnie dlatego, że Sąd Wojewódzki w innym miejscu uzasadnienia swego wyroku wskazał, iż ustalenie braku uchwały rady zakładowej przesądzi co do zasady rozstrzygnięcie na korzyść powoda.Sąd Powiatowy w Łukowie, uwzględniwszy powództwo wyrokiem z dnia 2.VII.1974 r., oparł się wyłącznie na braku uchwały rady zakładowej, pominął natomiast wszelkie inne kwestie.Sąd Wojewódzki zaś, oddalając rewizję pozwanego Urzędu wyrokiem z dnia 24.IX.1974 r., również ocenił brak uchwały rady zakładowej jako wystarczającą podstawę do uznania powództwa za uzasadnione i do oddalenia rewizji Urzędu, pomijając rozważenie sprawy w płaszczyźnie rzeczywistego stanu faktycznego.Ponieważ w opisanej sytuacji pierwszoplanowe w sprawie jest zagadnienie, czy powód rzeczywiście w sposób rażący naruszył podstawowy obowiązek pracowniczy przez to, że przebywał w czasie służby w stanie nietrzeźwym, a pod tym względem sprawa nie została dotychczas należycie przez Sądy orzekające wyjaśniona, zaskarżone wyroki należało uchylić i sprawę przekazać - stosownie do art. 90 § 1 i 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) w związku z art. 423 § 1 k.p.c. - Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do rozpoznania.