III PZP 28/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Andrzeja G. przeciwko Zjednoczeniu Budownictwa w K. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 12 czerwca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy treść przepisu § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. należy wykładać w ten sposób, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane przez zakład pracy bez uprzedniego uzgodnienia na piśmie z radą zakładową jest nieważne lub bezskuteczne?",powziął następującą uchwałę:Wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r., dokonane bez uprzedniego wyrażenia przez radę zakładową zgody w formie uchwały, uwidocznionej w protokole posiedzenia tej rady, jest nieważne (§ 5 ust. 1 i 5 wymienionego układu zbiorowego). Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kielcach - rozpoznawszy sprawę ze względu na nieosiągnięcie jednomyślności w komisji rozjemczej - zasądził na rzecz powoda 9.720 zł z 8% od dnia 3.XI.1971 r. jako odszkodowanie za pozbawienie powoda zarobków w 3-miesięcznym okresie pozostawania bez zatrudnienia po wypowiedzeniu mu umowy o pracę przez pozwane Przedsiębiorstwo. Wypowiedzenie to nastąpiło bez zgody rady zakładowej, mimo że § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. stanowi, iż: "zwalnianie pracowników należy do kierownictwa po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową". Sąd Powiatowy stwierdził, że wymieniony układ zbiorowy obowiązuje w pozwanym Przedsiębiorstwie, uznał więc wypowiedzenie powodowi umowy o pracę za nieważne, jako sprzeczne z przytoczonym przepisem, a ponadto przypisał temu wypowiedzeniu cechy szykany (art. 5 k.c.), uwzględnił więc powództwo o wymienione odszkodowanie. Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji żąda oddalenia powództwa, zarzucając, że wypowiedziało powodowi umowę o pracę zgodnie z prawem, na skutek negatywnej oceny pracy powoda. Zdaniem skarżącego Przedsiębiorstwa, wypowiedzenie czyni zadość wymaganiom wymienionym w wyżej cytowanym przepisie układu zbiorowego pracy, gdyż trzech członków rady zakładowej złożyło swe podpisy na piśmie stwierdzającym dokonanie wypowiedzenia. Natomiast Sąd Powiatowy stwierdził, że na wniosku dotyczącym zwolnienia powoda z pracy znajdują się podpisy delegata związkowego i dwóch członków rady zakładowej pod adnotacją "Rada miejscowa nie wnosi zastrzeżeń". Sąd Powiatowy uznał jednak podpis złożony przez delegata związkowego za bezprzedmiotowy, gdyż w pozwanym Przedsiębiorstwie istniała rada zakładowa, podpisy zaś złożone indywidualnie przez dwóch członków rady zakładowej nie wyrażają jego kolektywnej decyzji.W odpowiedzi na rewizję powód twierdził, że podpis osoby, błędnie określonej jako "delegat związkowy", został złożony przez członka rady zakładowej Zjednoczenia, a nie pozwanego Przedsiębiorstwa, wspomniana zaś adnotacja bez daty nie wykazuje, aby wymienione podpisy złożono przed wypowiedzeniem.Podpisy te nie wyrażają też - zdaniem powoda - uprzedniej stanowczej, kolegialnej decyzji rady zakładowej, gdyż decyzja taka musi być podjęta w jednoczesnej obecności członków rady zakładowej i w postaci zaprotokołowanej uchwały; uchwała taka powinna zawierać pozytywne uprzednie wyrażenie zgody na wypowiedzenie, nie wystarcza natomiast negatywne oświadczenie poszczególnego członka (poszczególnych członków) rady zakładowej o "niewniesieniu zastrzeżeń" co do wniosku zakładu pracy o wypowiedzenie umowy pracownikowi zatrudnionemu w tym zakładzie.Sąd Wojewódzki przy rozpoznawaniu sprawy z rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa powziął poważne wątpliwości w kwestii, czy wyżej przytoczoną treść § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. należy wykładać w ten sposób, że wypowiedzenie umowy o pracę przez zakład pracy bez uprzedniego uzgodnienia na piśmie z radą zakładową jest nieważne. Sąd Wojewódzki więc przedstawił to zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (art. 391 § 1 k.p.c.).Sąd Najwyższy udzielił twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ wymieniony przepis układu zbiorowego pracy kategorycznie uzależnia skuteczność każdego rozwiązania umowy o pracę w drodze wypowiedzenia od uprzedniego uzyskania na piśmie zgody rady zakładowej. Wymagane w tym przepisie "uprzednie uzgodnienie na piśmie z radą zakładową" jest równoznaczne z uprzednim wyrażeniem przez tę radę zgody nie tylko na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, o czym mówi ust. 3 tego przepisu, lecz także na wypowiedzenie tej umowy unormowane w ust. 1 tegoż przepisu.Paragraf 5 ust. 5 cyt. układu zbiorowego głosi, że: "Rada zakładowa wypowiada się w przedmiocie zgody lub opinii o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia w formie uchwały uwidocznionej w protokole z posiedzenia rady (...)". Brak jest podstawy do uznania, że przytoczony ostatnio przepis wymaga uchwały rady zakładowej, uwidocznionej w protokole z posiedzenia rady, tylko co do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Przepis ten bowiem normuje zbiorczo formę wypowiedzi rady zakładowej "w przedmiocie zgody" w każdej sytuacji, w której ta zgoda jest wymagana z mocy § 5 omawianego układu zbiorowego pracy. Wynika to także z następnego paragrafu tego układu, stwierdzającego, że rozwiązanie umowy o pracę następuje m.in. po upływie okresu wypowiedzenia tej umowy.Stwierdzić też trzeba, zgodnie z brzmieniem wymienionych przepisów, że wymagają one zgody rady zakładowej, a nie poszczególnych jej członków. Rada zakładowa jest kolegialna, zgoda jej więc oznacza zgodę zespołu w postaci stanowczej decyzji, podjętej przez uczestników po dojrzałej rozwadze, po uprzedniej - w razie potrzeby - dyskusji, w atmosferze pozbawionej wywierania wpływu na poszczególnych uczestników tego kolektywu. Każdy z nich z osobna bardziej jest podatny na takie wpływy i przed wysłuchaniem zdania oraz ewentualnych kontrargumentów pozostałych członków rady, biorących udział w jej posiedzeniu, może nie mieć dostatecznych podstaw do podjęcia w drodze głosowania w kolektywie odpowiedniej decyzji. Dodać należy, że podjęcie takiej decyzji może wymagać przygotowania się i uprzedniego wyjaśnienia podłoża sprawy. Z tych względów pogląd wyrażony osobiście przez poszczególnego członka rady przed jej posiedzeniem w kwestii, czy istnieją podstawy do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę, nie może być uznany za składnik wypowiedzenia się rady jako instytucji kolegialnej w tym tak ważnym dla zakładów pracy i pracowników przedmiocie.Chodzi tu bowiem o rozstrzygnięcie nader istotne, dotyczące podstaw egzystencji pracowników i ich rodzin. W takich sprawach wymagana jest jasność i nie można tu dopuścić opierania się na domysłach ani wymagać od zakładu pracy lub od pracownika prowadzenia postępowania wyjaśniającego, zwłaszcza że nie są oni upoważnieni ani przygotowani do prowadzenia we własnym zakresie dowodów, a ich ocena, jako bezpośrednio zainteresowanych, może budzić daleko idące wątpliwości. Wymownym tego przykładem jest występująca w niniejszej sprawie rozbieżność twierdzeń i poglądów obu stron w kwestii, czy i kiedy poszczególni członkowie rady zakładowej wypowiedzieli się w sposób przewidziany w układzie zbiorowym pracy co do zasadności i dopuszczalności rozwiązania z powodem umowy o pracę i czy niezasięgnięcie w tym przedmiocie zdania pozostałych członków rady zakładowej pozbawia znaczenia "niewniesienie zastrzeżeń" przez osoby podpisane (bez dat) na wniosku o wypowiedzenie powodowi umowy o pracę. W stosunkach pracy nie ma miejsca na rozwikłanie takich kontrowersji, stosunki te muszą być ukształtowane jasno, w sposób zrozumiały przez ludzi pracy, wyłączający opieranie się na domysłach, które dopuszczają "naginanie sprawy" w tę albo inną stronę, dogodną dla kontrahenta umowy o pracę.Z tych przyczyn wymienione przepisy układu zbiorowego pracy rozszerzyły i wyjaśniły zakres przewidzianego w art. 3 pkt 5 dekretu z dnia 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36) udziału rad zakładowych w zwalnianiu z pracy pracowników objętych tym układem. W świetle tych przepisów, zawartych w normatywnej części układu zbiorowego pracy, przewidziane w nich wzajemne uprawnienia i obowiązki zakładu pracy i pracowników mają moc wiążącą. Należało więc wyjaśnić przedstawione przez Sąd Wojewódzki wątpliwości przez stwierdzenie, że: wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r., dokonane bez uprzedniego wyrażenia przez radę zakładową zgody w formie uchwały, uwidocznionej w protokole z posiedzenia tej rady, jest nieważne (§ 5 ust. 1 i 5 wymienionego układu zbiorowego).Powyższe wyjaśnienie jest zgodne z utrwalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. np. orzeczenia z dnia 11.VII.1969 r. sygn. III PRN 45/69, z dnia 21.VII.1972 r. sygn. III PZP 18/72 i z dnia 22.VI.1972 r. sygn. III PZP 41/71) oraz z ogólnie obowiązującą wykładnią cytowanych przepisów układu zbiorowego pracy, ustaloną na podstawie § 64 ust. 1 tego układu w protokole dodatkowym z dnia 21 czerwca 1972 r. Na rozprawie bowiem przed Sądem Najwyższym Związek Zawodowy Pracowników Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w Polsce przedstawił w trybie art. 63 k.p.c. ostatnio wymienione pismo, podpisane przez wicedyrektora departamentu Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych oraz przez wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego wymienionego Związku Zawodowego. W piśmie tym, na podstawie § 64 ust. 1 cyt. układu zbiorowego, stwierdzono, że wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi zatrudnionemu w zakładzie objętym tym układem bez uprzedniej wyrażonej na piśmie zgody rady zakładowej jest nieważne. Z mocy zaś ostatnio wymienionego przepisu "ogólnie obowiązującą wykładnię postanowień układu ustalają we wzajemnym porozumieniu podpisujące układ strony".