III PZP 41/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Knap, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Angeli L. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu w G. o przywrócenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 29 września 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wypowiadana w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasada, że zwolnienie pracownika z pracy bez uzgodnienia z radą zakładową nie powoduje nieważności oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy nawet wówczas, gdy układ zbiorowy przewiduje uzgodnienie tego zwolnienia z radą zakładową, zachowała nadal swą aktualność?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Wypowiedzenie umowy o pracę sprzątaczce przez przedsiębiorstwo budowlane bez uprzedniej, wyrażonej na piśmie zgody rady zakładowej jest nieważne (§ 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie zawartego w dniu 15 marca 1958 r.). Uzasadnienie faktyczneRozważane zagadnienie prawne wynikło w sprawie z powództwa Angeli L. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu w G. o przywrócenie do pracy i zapłatę. Powódka była zatrudniona w pozwanym Przedsiębiorstwie w charakterze sprzątaczki do dnia 28 września 1970 r. Z dniem tym rozwiązano z nią umowę o pracę za uprzednim dwutygodniowym wypowiedzeniem.W postępowaniu rozjemczym, dokąd skierowała sprawę powódka, jej roszczenie o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie zostało rozstrzygnięte i sprawa znalazła się przed Sądem Powiatowym w Głogowie, który wyrokiem z dnia 31 maja 1971 r. powództwo oddalił i ustalił, że powódka nie należy do kategorii pracowników szczególnie chronionych ani też nie jest jedynym żywicielem rodziny. Dlatego też, według oceny Sądu Powiatowego, rozwiązanie z nią umowy o pracę za uprzednim wypowiedzeniem jest zgodne z rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników, naruszenie zaś § 5 układu zbiorowego pracy w budownictwie nie powoduje nieważności wypowiedzenia umowy o pracę, zwłaszcza że powódka rzeczywiście zaniedbywała się w pracy i naruszała dyscyplinę obowiązującą w zakładzie pracy.W postępowaniu rewizyjnym Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 29 września 1971 r. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne sformułowane w uchwale.Pełnomocnik Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych wniósł o udzielenie odpowiedzi jak w piśmie Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 21.VI.1972 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały, miał na uwadze, co następuje:W uchwale Sądu Najwyższego III PZP 23/70 z dnia 14 kwietnia 1972 r., podjętej w składzie 7 sędziów, na podobne pytanie została udzielona następująca odpowiedź:"Wypowiedzenie umowy o pracę dozorcy przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" bez uprzedniej, wyrażonej na piśmie zgody rady zakładowej jest nieważne (art. 4 ust. 1 układu zbiorowego pracy z dnia 24.I.1949 r. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu)".Cytowany w uchwale składu 7 sędziów przepis układu zbiorowego pracy, odnoszący się do omawianego zagadnienia, ma następujące brzmienie:"1. Przyjmowanie i zwalnianie pracowników należy do zarządu, po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową. Nie dotyczy to osób mianowanych przez władze nadrzędne spółdzielni na następujące stanowiska: pełnomocników zarządów głównych, kierowników technicznych i personalnych.2. W przypadku nieosiągnięcia uzgodnienia z radą zakładową spór przekazany zostanie do ostatecznego wspólnego rozstrzygnięcia władzom nadrzędnym zarządu i rady zakładowej".W sprawie niniejszej obowiązuje układ zbiorowy pracy w budownictwie zawarty w dniu 15.III.1958 r., a jego § 5 ma następujące brzmienie:"1. Zwalnianie pracowników należy do kierownictwa po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową.W przypadku braku zgody między kierownictwem a radą zakładową spór należy przekazać do rozstrzygnięcia władzom nadrzędnym przedsiębiorstwa (zakładu) i rady zakładowej.2. Postanowienia ust. 1 § 4 i ust. 1 § 5 nie dotyczą osób powołanych na stanowiska dyrektora przedsiębiorstwa, jego zastępców oraz głównych księgowych".Porównanie treści przepisów obu układów w odniesieniu do zwalniania pracowników prowadzi do wniosku, że w obu układach zwalnianie pracowników ograniczone jest jednakowymi rygorami, a w konsekwencji należy wyprowadzić z treści tych przepisów takie same wnioski. Skoro uchwała 7 sędziów z dnia 14 kwietnia 1972 r., której treść została wyżej przytoczona, rozwiązała to zagadnienie w ten sposób, że wypowiedzenie umowy o pracę bez uprzedniej, na piśmie wyrażonej zgody rady zakładowej jest nieważne, gdyż niezachowanie drogi przewidzianej w układzie zbiorowym pracy prowadzi do sytuacji sprzecznej z porządkiem prawnym, przeto i na pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki należało odpowiedzieć z mocy art. 391 § 1 i 2 k.p.c. jak w sentencji uchwały, dostosowując jednak tę odpowiedź do konkretnej sytuacji niniejszej sprawy.Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała zbieżna jest z wykładnią układu zbiorowego ustaloną przez zawierające ten układ strony, co wynika ze skierowanego do Sądu Najwyższego w dniu 21.VI.1972 r. pisma Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.