III URN 17/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Szczurzewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, W. Formański, Z. Kapitaniak, W. Winawer.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stanisława W. przeciwko Zakładom Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w W. o rentę inwalidzką wojskową, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 4 czerwca 1965 r. i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarżący zgłosił w dniu 14.IV.1962 r. wniosek o wojskową rentę inwalidzką, podając w uzasadnieniu, że jako oficer rezerwy brał udział w kampanii wrześniowej, a w 1941 r. wstąpił do A.K. i brał czynny udział w akcjach dywersyjnych.W 1943 r. został aresztowany, a następnie wywieziony do obozu koncentracyjnego. W następstwie tortur, jakim był poddany, oraz ciężkich warunków obozowych utracił zdolność do pracy.Oddział ZUS-u w W. decyzją z dnia 29.V.1962 r. oddalił roszczenie skarżącego, podając w uzasadnieniu, że przepisy dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o z.i.w. nie mają zastosowania do roszczeń oficerów pełniących służbę wojskową w czasie wojny, natomiast brak jest podstaw do przyznania skarżącemu renty inwalidzkiej z powodu wypadku w zatrudnieniu na podstawie dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o p.z.e.Decyzja ta została zatwierdzona orzeczeniem Rady Nadzorczej z dnia 16.XII.1964 r., orzeczenie zaś to zostało zatwierdzone wyrokiem Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 4.VI.1965 r.Skarga rewizyjna wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu została oddalona wyrokiem Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20.IV.1966 r.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzutach naruszenia interesu PRL oraz przepisów prawa materialnego i procesowego, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 4.VI.1965 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawartym w rewizji nadzwyczajnej zarzutom i wywodom nie można odmówić słuszności. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10.V.1957 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania świadczeń rentowych przez repatriantów (Dz. U. Nr 26, poz. 117) zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w dekrecie z dnia 25.VI.1954 r. o p.z.e. i w dekrecie z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (w skrócie: z.i.w.). Oba zaś te akty prawne odróżniają służbę wojskową zawodową od udziału w ruchu partyzanckim i podziemnym, walczącym o wyzwolenie Polski spod najazdu hitlerowskiego. Mianowicie art. 53 dekretu o z.i.w. uważa udział w tym ruchu za równoznaczny ze służbą wojskową niezależnie od tego, czy partyzant był oficerem, czy też szeregowcem. Przepis art. 53 dekretu o z.i.w. jest więc przepisem specjalnym w stosunku do przepisu art. 5 pkt 5 tego dekretu (który to przepis wyłącza stosowanie dekretu o z.i.w. do oficerów i podoficerów zawodowych).Każdy partyzant ma zatem prawo do renty z art. 53 dekretu o z.i.w., jeżeli oczywiście spełnił inne warunki wymagane tym dekretem do przyznania takiego świadczenia. Również dekret o p.z.e. zawiera przepis szczególny dotyczący służby w oddziałach, które prowadziły walkę z hitlerowskim okupantem, tzn. w oddziałach partyzantów (art. 8 ust. 1 pkt 6). Zrozumiałą jest przy tym rzeczą, że partyzanci-inwalidzi w związku ze służbą w partyzantce nie potrzebują korzystać z art. 8 ust. 1 pkt 6 dekretu o p.z.e., skoro mogą korzystać z postanowień wynikających z art. 53 dekretu o z.i.w. (z art. 8 ust. 1 pkt 6 korzystają wówczas, gdy zachodzi potrzeba wykazania okresów dla nabycia uprawnień np. do renty starczej).Skoro więc zarówno przepisy dekretu o z.i.w., jak i dekretu o p.z.e. odróżniają partyzantów od członków innej służby wojskowej, i to zarówno zawodowej, jak i niezawodowej, to też nie można przyjąć, że przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania świadczeń rentowych przez repatriantów obejmuje partyzantów-repatriantów, co w konsekwencji pozbawiłoby ich prawa do renty z dekretu o z.i.w. Zresztą przepisy cyt. rozporządzenia mają na celu, jak wynika z nazwy tego rozporządzenia i całokształtu jego przepisów, stworzenie szczególnie korzystnych warunków dla repatriantów, wobec czego byłoby nieprawidłowe i sprzeczne z ratio legis tych przepisów przyjęcie, że np. oficer partyzant były więzień obozu w Oświęcimiu, ma prawo do renty na podstawie art. 53 dekretu o z.i.w., a oficer partyzant-repatriant z Buchenwaldu nie ma takiego prawa.Udział w oddziałach, które prowadziły walkę z hitlerowskim okupantem, także w stopniu oficera, nie jest więc "służbą pełnioną zawodowo" w rozumieniu § 1 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów.Wobec tego że - zgodnie z art. 53 dekretu o z.i.w. i art. 8 ust. 1 pkt 6 dekretu o p.z.e. - udział w oddziałach prowadzących walkę z hitlerowskim okupantem nie jest służbą wojskową zawodową, a cyt. wyżej rozporządzenie nie zawiera specjalnego przepisu co do udziału w tych oddziałach, to w konsekwencji do partyzantów - niezależnie od ich stopnia służbowego - nie stosuje się § 1 ust. 2, lecz § 7 ust. 2 i § 11 pkt 1 tego rozporządzenia, w których mowa jest o służbie wojskowej niezawodowej.Dodać przy tym należy, że sytuacja repatriantów-partyzantów jest specyficzna i nie można jej porównać z sytuacją np. repatriantów-żołnierzy lub oficerów, którzy odbywali służbę wojskową w armii Polskiej za granicą (np. w Anglii) i tam stali się inwalidami. Żołnierze tacy (inwalidzi) otrzymali bowiem z reguły rentę już za granicą, a po powrocie do kraju mają prawo do odpowiedniej renty na podstawie § 2 cyt. rozporządzenia.Skarżący więc jako - według jego twierdzeń - były uczestnik oddziałów prowadzących walkę z hitlerowskim okupantem może skutecznie domagać się, na podstawie art. 53 dekretu o z.i.w., przyznania renty inwalidzkiej, jeżeli oczywiście ma spełnione inne warunki wymagane do przyznania tego świadczenia. Roszczenie zaś jego jako repatrianta nie uległo przedawnieniu i nie potrzebuje on uzyskiwać specjalnego zezwolenia organu rentowego na rozpoznanie spóźnionego wniosku (§ 13 rozporządzenia).Ponieważ brak jest warunków do ostatecznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w szczególności brak jest ustaleń, czy skarżący został aresztowany w związku z uczestnictwem w oddziałach prowadzących walkę z hitlerowskim okupantem i czy w czasie pobytu w obozie stał się inwalidą (art. 3 ust. 1 i art. 4 dekretu o z.i.w.), przeto należało na podstawie art. 422 § 2 w związku z art. 421 § 2 in fine k.p.c. orzec jak w sentencji.