III URN 2/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Graban. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Kazimierza B. na decyzję Wojskowej Komendy Wojewódzkiej w N. o rentę za wysługę lat, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dn. 14.VIII.1965 r. i zatwierdził decyzję Wojskowej Komendy Wojewódzkiej w N. z dn. 25.V.1965 r.Uzasadnienie faktyczneWojskowy organ rentowy decyzją z 15.V.1965 r. przyznał skarżącemu rentę za wysługę lat, z tym jednak zastrzeżeniem, że opierając się na przepisie art. 15 ust. 3 ustawy z 13.XII.1957 r., zmniejszył tę rentę do 50%.W skardze na tę decyzje skarżący domagał się wypłaty pełnej renty wobec zastosowania do niego amnestii i w tym celu przedstawił odpis postanowienia Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z 5.VIII.1964 r. o darowaniu mu kary 6 miesięcy więzienia, z tym uzupełnieniem, że skazanie uważa się za niebyłe.Okręgowy Sąd, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z 14.VIII.1965 r. zmienił zaskarżoną decyzję o tyle, że uchylił tę jej część, która traktowała o zmniejszeniu renty do 50%. W motywach wyroku Sąd podniósł, że skoro zaskarżona decyzja została wydana już po uprawomocnieniu się postanowienia Wojskowego Sądu o zastosowaniu do skarżącego amnestii przez darowanie mu kary i uznanie skazania za niebyłe, to tym samym przyczyna zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej, podana w rozkazie Ministra Obrony Narodowej, powinna być uznana za nigdy nie istniejącą. Według Sądu, skarżący powinien być zatem konsekwentnie traktowany jako zwolniony z wojskowej służby zawodowej z innych przyczyn, np. z powodu reorganizacji. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu skargi rewizyjnej wniesionej na powyższy wyrok ze strony wojskowego organu rentowego, zaskarżonym wyrokiem rewizję oddalił. Analizując przepisy dekretu z 20.VII.1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), a w szczególności art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 1, Trybunał doszedł do przekonania, że uznanie skazania za niebyłe obejmuje również darowanie wszelkich kar dodatkowych i wszelkich skutków skazania prócz tych kar dodatkowych, które zostały wyraźnie wymienione jako nie objęte amnestią. Według Trybunału takim innym skutkiem jest także zmniejszenie renty za wysługę lat, a skoro skarżący zgłosił wniosek o tę rentę już po uznaniu skazania go za niebyłe, to brak było podstawy do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy z 15.XII.1957 r. Trybunał dodał na koniec, że sprawa zwolnienia skarżącego z wojska nie może być przedmiotem postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych. Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, w której zarzucił pogwałcenie art. 15 ust. 3 ustawy z 13.XII.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299), i na zasadzie art. 376 i 3781 prawa o s.u.s. w związku z art. 419 § 2 i 423 § 1 k.p.c. wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z 14.VIII.1965 r. i o zatwierdzenie decyzji Wojskowej Komendy Wojewódzkiej w N. z 13.V.1965 r.Minister Sprawiedliwości zarzucił, że zaskarżony wyrok jest błędny. Przepis art. 15 ust. 3 ustawy z 13.XII.1957 r. stosuje się wskutek zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Skarżący Kazimierz B., wobec skazania go prawomocnym wyrokiem sądowym, rozkazem z 11.III.1964 r. został zwolniony z wojskowej służby zawodowej. Nastąpiło to zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi i stanem faktycznym istniejącym w dniu zwolnienia.Faktu tego nie zmienia okoliczność, że w czasie późniejszym została mu darowana kara pozbawienia wolności i skazanie zostało uznane za niebyłe, nie została bowiem i nie mogła być anulowana sama podstawa zwolnienia skarżącego z wojskowej służby zawodowej jako zdarzenia wcześniejszego, wywołującego skutki prawne na tle stosunków rentowych w chwili, w której to zdarzenie nastąpiło. Przepis art. 15 ust. 3 powołanej ustawy jest przepisem szczególnym - podobnie jak przepis art. 25 dekretu o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. poz. 273) - a skoro ustawa amnestyjna nie zwalnia w wyraźny sposób od skutków w nich określonych, to nie może tego domniemywać i stosować amnestii w sposób rozszerzający. Zresztą przepis art. 15 ust. 3 ustawy z 13.XII.1957 r. nie jest bynajmniej przepisem surowym, jeżeli zmniejsza wymiar renty tylko do połowy.Zaskarżony wyrok nadaje amnestii zbyt szerokie ramy, interpretując w sposób dowolny przepisy art. 3 i 4 dekretu z 20.VII.1964 r., i dlatego jest sprzeczny z prawem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty Ministra Sprawiedliwości, że zaskarżone wyroki zapadły z naruszeniem prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1963 r. poz. 299) - są usprawiedliwione. Powyższy przepis przewiduje, że "wysokość renty za wysługę lat żołnierza zwolnionego z wojskowej służby zawodowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności albo ukarania karą dyscyplinarną usunięcia z wojskowej służby zawodowej wynosi 50% kwoty obliczonej stosownie do art. 1 lub 2". Skarżący został skazany na karę pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 27.XI.1963 r. oraz - jak to wynika z rozkazu personalnego z dnia 11.III.1964 r. Ministerstwa Obrony Narodowej, który to rozkaz jest decyzją z zakresu prawa administracyjnego, wydaną przez właściwy organ administracji państwowej - został następnie zwolniony z wojskowej służby zawodowej i przeniesiony do rezerwy na podstawie przepisów art. 56 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 2, poz. 5), które to przepisy przewidują, że oficera można zwolnić ze służby wojskowej w razie skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności. Skoro zatem decyzją właściwego organu administracji państwowej skarżący w związku z prawomocnym skazaniem na karę pozbawienia wolności został zwolniony na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 6 cytowanej wyżej ustawy, to nie można przyjąć - jak to sugeruje Okręgowy Sąd w swoich motywach - że zwolnienie nastąpiło z innych przyczyn, np. z powodu osiągnięcia granicy wieku, powołania do innej służby publicznej itp. Darowanie kary (pod warunkiem, że skazanie uważa się za niebyłe, a karty karne ulegają usunięciu z rejestru skazanych) na podstawie amnestii nie jest równoznaczne z uniewinnieniem prawomocnie skazanej osoby nowym orzeczeniem sądowym wydanym na skutek wniesienia przez uprawniony organ rewizji nadzwyczajnej, co uzasadniałoby wznowienie postępowania (art. 127 pkt 7 k.p.c.), uchylenie przez właściwy organ administracji państwowej (MON) decyzji zwalniającej tę osobę na podstawie cytowanego art. 56 ust. 1 pkt 6 i przyjęcie jej z powrotem do wojskowej służby zawodowej albo zwolnienie jej ze służby na innej podstawie, nie powodującej obniżenia renty emerytalnej o 50%. Natomiast darowanie kary (pod warunkiem, że skazanie uważa się za niebyłe) na podstawie amnestii nie uzasadnia wznowienia postępowania administracyjnego i uchylenia decyzji administracyjnej (rozkazu MON) zwalniającej skarżącego na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy z dnia 13.XII.1957 r. W niniejszej sprawie Okręgowy Sąd i Trybunał Ubezpieczeń Społecznych uznały w gruncie rzeczy za niebyłą decyzję administracyjną (rozkaz MON) zwalniającą skarżącego na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy, czego dekret o amnestii nie przewiduje. Dekret ten przewiduje tylko, że skazanie uważa się za niebyłe, a karty karne ulegają usunięciu z rejestru skazanych, natomiast nie przewiduje, że skazujący wyrok uważa się za niebyły. Dekret nie unicestwia tego wyroku, jak to wyraźnie wynika z art. 2 ust. 2 dekretu o amnestii przewidującego, że zawarte w tym wyroku orzeczenia o nawiązce, o przepadku majątku, o utracie prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych, o degradacji, o przepadku narzędzi przestępstwa przedmiotów pochodzących z przestępstwa i przedmiotów, których posiadanie jest zakazane lub wymaga zezwolenia, jak również orzeczenie o kosztach zasądzonych na rzecz oskarżyciela prywatnego - podlegają wykonaniu. Skoro zaś pozostają w mocy i podlegają wykonaniu nawet wyżej wymienione orzeczenia zawarte w wyroku karnym, to tym bardziej pozostają w mocy decyzje organów administracyjnych wydane na podstawie przepisów prawa administracyjnego (w tym wypadku cytowanego art. 56 ust. 1 pkt 6 wskutek zapadnięcia i uprawomocnienia się wyroku skazującego), gdyż przepisy o amnestii nie przewidują, że tego rodzaju decyzje tracą moc lub że uważa się je za niebyłe; zresztą przepis k.p.c. nie przewiduje w tego rodzaju wypadkach wznowienie postępowania administracyjnego. Dekret o amnestii, do którego postanowień skarżący się odwołuje, nie unicestwia wszelkich administracyjnoprawnych i cywilnoprawnych skutków prawomocnego skazania, choćby chodziło o przestępstwo objęte art. 2 tego dekretu. Z mocy tego przepisu usuwa się kartę z rejestru skazanych, ale nie niszczy się akt postępowania i wyroku, który istnieje nadal. Popełnienie przestępstwa pociąga za sobą nie tylko skutki przewidziane w prawie karnym, ale również skutki przewidziane w prawie administracyjnym i cywilnym, których przepisy dekretu o amnestii nie unicestwiają. Tego rodzaju stanowisko zajął Sąd Najwyższy również w wyroku z dnia 13.I.1958 r., interpretując identyczny w brzmieniu przepis art. 2 ustawy o amnestii z dnia 27.IV.1956 r. (Dz. U. Nr 11) w zakresie skutków cywilnoprawnych.Także w uchwale składu 7 sędziów z dnia 26.II.1965 r. III PO 31/64 (OSN KW nr 2/66, poz. 13) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 64 k.k. (przewidujący, że orzeczone skazanie uważa się za niebyłe z powodu niezarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary) nie unicestwia prawomocnego wyroku skazującego.Wejście w życie przepisów dekretu o amnestii z dnia 20.VII.1964 r. nie unicestwia więc decyzji administracyjnej - rozkazu MON z dnia 11.III.1964 r., zwalniającego skarżącego z zawodowej służby wojskowej na podstawie cytowanego art. 56 ust. 1 pkt 6, w konsekwencji więc skarżącemu nie przysługuje renta za wysługę lat wyższa niż. określona w art. 15 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 13.XII.1957 r. (Dz. U. z 1963 r. poz. 299); tzn. wyższa niż 50% kwoty obliczonej stosownie do ust. 1 lub 2 tegoż art. 15. Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że przepisy dekretu z dnia 20.VII.1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) nie unicestwiają skutków zwolnienia oficera z wojskowej służby zawodowej w razie skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (art. 56 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 2, poz. 5), i w rezultacie zwolniony na tej podstawie oficer ma prawo do renty za wysługę lat w wysokości tylko 50% kwoty obliczonej stosownie do art. 15 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299), chyba że zostałby spełniony warunek określony w art. 15 ust. 4 tej ustawy.