IV CR 1085/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa S. A. przeciwko Skarbowi Państwa (Dowództwo Pomorskiego Okręgu Wojskowego) o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 sierpnia 1956 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy.Uzasadnienie faktyczneW dniu 28 lipca 1951 r. syn powoda Z. pełniący powszechną służbę wojskową w czasie ćwiczeń zmarł.Pozwem wniesionym w dniu 7 kwietnia 1956 r. powód żądał zasadzenia od pozwanego: 1) zadośćuczynienia za krzywdę moralną w sumie 50.000 zł. i 2) renty miesięcznej w wysokości 600 zł. poczynając od dnia 1 marca 1956 r. Powód twierdził, że wypadek nastąpił wskutek zaniedbania obowiązków służbowych dwóch oficerów, a jest w 60-90% niezdolny do pracy i że zmarły syn był jego jedyną pomocą na jego gospodarstwie wiejskim (4,8 ha).Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu, zarzucając, że powód może dochodzić roszczenia swego tylko w drodze administracyjnej na podstawie dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. poz. 159/54).Sąd Wojewódzki pozew odrzucił, uznając, iż droga sądowa jest niedopuszczalna na podstawie dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. o zasiłkach i pomocy dla żołnierzy Wojska Polskiego oraz ich rodzin (Dz. U. poz. 139/48).W rewizji powód wniósł o uchylenie orzeczenia I instancji i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Pozwany wniósł o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest błędne. Przepisy powołanego w zaskarżonym wyroku dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. normują jedynie kwestię zasiłków i pomocy dla żołnierzy Wojska Polskiego, żołnierzy i funkcjonariuszy władz bezpieczeństwa i członków Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin w czasie trwania stosunku służbowego (zasiłki rodzinne), oraz w okresie od 1 roku po zwolnieniu ich ze służby na skutek uszkodzenia zdrowia, śmierci lub zaginienia (zasiłki jednorazowe i miesięczne).Przepisy te mają na celu jedynie doraźną i ograniczoną w czasie pomoc dla osób w tym dekrecie wymienionych i były wydaneo jako uzupełnienie wówczas obowiązującej ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim w brzmieniu ogłoszonym w Dzienniku Ustaw poz. 131/45 (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1957 r. w sprawie 1 CO 21/57).Tak więc wymieniony dekret nie ma zastosowania przy rozstrzygnięciu żądania powoda zgłoszonego w sprawie niniejszej, świadczenia otrzymane przez powoda na podstawie cytowanego dekretu nie pozbawiają powoda obecnie dochodzonego roszczenia o stałą rentę i przepisy cytowanego dekretu nie dają żadnej podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności drogi sądowej dla dochodzenia roszczenia powoda.II. Podstawą faktyczną powództwa jest wypadek, jakiemu uległ syn powoda w czasie pełnienia obowiązku powszechnej służby wojskowej i w związku ze służbą wojskową w dniu 28 lipca 1951 r. Wówczas odpowiedzialność Skarbu Państwa w takich przypadkach była unormowana w wyżej cytowanej ustawie z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidów (art. 1 pkt. c, art. 4 pkt. b, art. 10 pkt. d, i art. 27).Powód wytoczył powództwo obecne w dniu 7 kwietnia 1956 r. W tym czasie ustawa z dnia 17 marca 1932 r. nie obowiązywała więcej. W międzyczasie wszedł w życie dekret z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. poz. 194/54), który zastąpił wymienioną ustawę z dnia 17 marca 1932 r. lecz nie całkowicie. Dekret ten uchylił cytowaną ustawę (art. 48) i wszedł w życie z dniem ogłoszenia - 25 sierpnia 1954 r. z mocą od dnia 1 lipca 1954 r. (art. 50), a więc w art. 40 stanowi, że jego przepisy stosuje się do praw do zaopatrzenia powstałych po dniu jego wejścia w życie. A zatem przepisy dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. nie mają zastosowania w przypadkach, gdy prawa do zaopatrzenia powstały przed dniem 1 lipca 1954 r. Nie mają też do tych przypadków zastosowania przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r., skoro ustawa ta przepisem art. 48 cyt. dakretu została uchylona Odpowiedzialność Skarbu Państwa w przypadkach nie objętych dekretem z dnia 14 sierpnia 1954 r. unormowana została odrębnie i kształtuje się według przepisów dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst ogłoszony w dzienniku Ustaw poz. 200/56). W myśl art. 105 tego dekretu świadczenia przewidziane w dekrecie z tytułu wypadków w zatrudnieniu przysługują w razie utraty zdolności do pracy lub śmierci osób, objętych na podstawie przepisów szczególnych uprawnieniami do świadczeń określonych w ustawie z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim (jednolity tekst D. U. z roku 1945, nr 22 poz. 131 z późniejszymi zmianami). Taki stan prawny powstał z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r., tzn. z dniem 1 lipca 1954 r. (art. 106 według numeracji pierwotnej).Z powyższego wynika, że z dniem 1 lipca 1954 r. w przypadkach, gdy prawa do zaopatrzenia inwalidów wojskowych lub ich rodzin powstały po dniu 1 lipca 1954 r., zastosowanie mają przepisy dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin, a w przypadkach gdy wymienione prawa powstały przed dniem 1 lipca 1954 r. zastosowanie mają przepisy dekretu z 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Może się nasuwać pytanie, czy w tych ostatnich przypadkach, w których zastosowanie ma dekret z dnia 26 czerwca 1954 r., należy również stosować art. 24 ust. 2 tego dekretu. Na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco. Do odpowiedzi takiej upoważnia a) postanowienie cytowanego art. 105 nie zawierającego żadnego wyjątku czy ograniczenia, któreby wskazywało na wyłączenie art. 24, oraz b) przez analogię przepis art. 12 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r., który zawiera postanowienie, iż inwalidzi wojskowi i ich rodziny, którym przysługują prawa do zaopatrzenia na podstawie tego dekretu, mogą dochodzić roszczeń o wynagrodzenie szkód przeciw osobom trzecim na podstawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Nie ma żadnej racji, by prawa przewidzianego w cytowanym art. 12 nie przyznać inwalidom wojskowym i ich rodzinom, uprawnionym ("starego portfelu") na podstawie dekretu z dnia 24 czerwca 1954 r.Mogło też powstać dalsze pytanie, czy wobec wejścia w życie ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. poz. 243/56) nie ma zastosowania ta właśnie ustawa w przypadkach, gdy prawa do zaopatrzenia inwalidów wojskowych i ich rodzin powstały a skutek szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza państwowego, którym może też być żołnierz - art. 2 ust. 2 wymienionej ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Szeroko ujęta odpowiedzialność Państwa w myśl cytowanej ustawy została w art. 7 wyłączona, jeżeli odpowiedzialność ta została unormowana przepisami szczególnymi.Z treści art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. wynika, że wyłączenie stosowania przepisów tej ustawy zachodzi w każdym przypadku szczególnego uregulowania odpowiedzialności Państwa, a więc bez względu na to, w jakim akcie ustawodawczym i w jakim zakresie odpowiedzialność ta została uregulowana. Przepis art. 7 tej ustawy nie jest bowiem normą wyjątkową, a przeciwnie w sposób normalny reguluje stosunek tej ustawy do innych ustaw szczególnych. Nie można zatem przepisu tego interpretować w sposób zwężający i ograniczać tylko do aktów, które w pełni regulują odpowiedzialność Państwa za wyrządzoną szkodę, a przeciwnie należy przylać, że stosowanie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. jest zawsze wyłączone w przypadkach, w których Państwo w szczególnym akcie ustawodawczym w ten czy inny sposób, obojętnie pod jaką postacią, jest obowiązane do wynagrodzenia szkody.Ustawa z dnia 17 marca 1932 r. jak również uchylający tę ustawę dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 37 poz. 159), a także dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1956 r. Nr 43 poz. 200) regulują odpowiedzialność Państwa za szkodę poniesioną przez osoby tam wymienione w związku ze śmiercią, inwalidztwem lub zaginieniem, gdy zobowiązują Państwo do wyrównania tej szkody przez nałożenie obowiązku płacenia renty inwalidzkiej, rodzinnej i zasiłku pogrzebowego (por. wyżej cyt. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1957 r.).W świetle powyższych wywodów przepisy dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. należy uznać za przepisy szczególne w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r.III. W takim stanie prawnym stwierdzić trzeba, że powód może dochodzić odszkodowania z powodu śmierci syna na podstawie art. 24 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, a dla roszczeń opartych na tym przepisie droga sądowa jest dopuszczalna. Z tego względu zaskarżone orzeczenie (które powinno było być wydane w formie postanowienia) należało uchylić i sprawę przekazać do rozpoznania Sądowi I instancji (art. 384 k. p. c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyjaśni szczególnie, czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności o jakich mowa w art. 24 ust. 1 dekretu z 25 czerwca 1954 r., a przy rozważaniu istnienia szkody i wysokości żądania uwzględni przepis art. 24 ust. 2 zdanie 2.