I CO 21/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes B. Dobrzański. Sędziowie: J. Marowski, F. Błahuta, S. Białek, J. Krzyżanowski, B. Łubkowski (sprawozdawca), E. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał przedstawione do rozstrzygnięcia składu 7 sędziów pytanie prawne, wynikłe z powództwa Stanisława A. przeciwko Dowództwu Pomorskiego Okręgu Wojskowego o rentę i odszkodowanie:"Czy przepisy dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. o zasiłkach i pomocy dla żołnierzy Wojska Polskiego i funkcjonariuszów służby bezpieczeństwa publicznego, członków Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. z 1948 r. Nr 21, poz. 139) są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. z 1956 r. Nr 54, poz. 243) wyłączającymi stosowanie powyższej ustawy?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Przepisy dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 139) jako, o ile chodzi o żołnierzy, przepisy szczególne w stosunku do ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim (Dz. U. z 1945 r. Nr 22, poz. 131) nie mogą być w zasadzie oceniane z punktu widzenia, czy są przepisami szczególnymi z art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 243). O stosowaniu lub niestosowaniu przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. do roszczeń żołnierzy lub osób pozostałych po nich z tytułu szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza państwowego w związku przyczynowym ze służbą wojskową decydują przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r. Przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r. należy uważać, jeżeli chodzi o szkody na osobie, za przepisy szczególne z art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r."Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) wprowadza odpowiedzialność Państwa za szkodę, wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, bez względu na to, czy wykonywana czynność miała charakter gospodarczy lub techniczny, czy też była przejawem działania Państwa jako aparatu przymusu.Tak szeroko ujęta odpowiedzialność Państwa w myśl przepisów tej ustawy została w art. 7 wyłączona w wypadku, gdy odpowiedzialność ta została unormowana przepisami szczególnymi.Przedstawione składowi 7 sędziów do rozstrzygnięcia pytanie prawne dotyczy wyjaśnienia, czy przepisy dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. o zasiłkach i pomocy dla żołnierzy Wojska Polskiego, żołnierzy i funkcjonariuszów służby bezpieczeństwa publicznego, członków Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 139) są przepisami szczególnymi w rozumieniu ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych.Przepisy dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. normują jedynie kwestię zasiłków i pomocy dla żołnierzy W.P., żołnierzy i funkcjonariuszów U.B. i członków M.O. oraz ich rodzin w czasie trwania stosunku służbowego (zasiłki rodzinne), jak też w okresie do 1 roku po zwolnieniu ich ze służby na skutek uszkodzenia zdrowia, śmierci lub zaginięcia (zasiłki jednorazowe i miesięczne). Przepisy te miały więc na celu jedynie doraźną i ograniczoną w czasie pomoc dla osób w tym dekrecie wymienionych i były wydane jako uzupełnienie obowiązującej ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim (Dz. U. z 1945 r. Nr 22, poz. 131), która w zasadzie regulowała kwestie pomocy i zasiłków dla żołnierzy i ich rodzin w związku z wykonywaną przez nich służbą wojskową. Dekret z dnia 14 kwietnia 1948 r. był zatem lex specialis w stosunku do ustawy z dnia 17 marca 1932 r.Wynika to wyraźnie z treści art. 29 i 30 dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r., które powołują się na prawa żołnierzy i ich rodzin do inwalidzkiego zaopatrzenia pieniężnego uregulowanego w ustawie z dnia 17 marca 1932 r. oraz na prawa innych osób w tym dekrecie wymienionych do podobnego zaopatrzenia uregulowanego w innych ustawach i dekretach.Dlatego też przepisy dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r., jako, o ile chodzi o żołnierzy, przepisy szczególne w stosunku do ustawy z dnia 17 marca 1932 r., nie mogą być w zasadzie oceniane z punktu widzenia, czy są przepisami szczególnymi z art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 242), a tym samym o stosowaniu lub niestosowaniu przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. do roszczeń żołnierzy lub osób pozostałych po nich z tytułu szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszów państwowych w związku przyczynowym ze służbą wojskową decydują przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał za potrzebne udzielić odpowiedzi szerszej, obejmującej w swej treści wyjaśnienie, czy przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim należy uważać, jeżeli chodzi o szkodę na osobie, za przepisy szczególne z art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. Udzielenie zresztą odpowiedzi ograniczającej się jedynie do postawionego pytania byłoby o tyle zbędne, że przedmiotem sprawy, w której wyłoniło się zagadnienie, było żądanie renty za okres dłuższy niż 1 rok, przewidziany w dekrecie z dnia 14 kwietnia 1948 r.Z treści art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. wynika, że wyłączenie stosowania przepisów tej ustawy zachodzi w każdym wypadku szczególnego uregulowania odpowiedzialności Państwa, a więc bez względu na to, w jakim akcie ustawodawczym i w jakim zakresie odpowiedzialność ta została uregulowana. Przepis art. 7 tej ustawy nie jest bowiem normą wyjątkową, przeciwnie, w sposób normalny reguluje on stosunek tej ustawy do innych ustaw szczególnych. Nie można zatem przepisu tego interpretować w sposób zwężający i ograniczać tylko do aktów, które w pełni regulują odpowiedzialność Państwa za wyrządzoną szkodę, przeciwnie, należy przyjąć, że stosowanie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. jest zawsze wyłączone w tych wypadkach, w których Państwo w szczególnym akcie ustawodawczym w ten czy inny sposób - obojętnie pod jaką postacią - jest obowiązanie do wynagrodzenia szkody.Ustawa z dnia 17 marca 1932 r., jak również uchylający tę ustawę dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 159), a także dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst Dz. U. z 1956 r. Nr 43, poz. 200), regulują odpowiedzialność Państwa za szkodę poniesioną przez osoby tam wymienione w związku ze śmiercią, inwalidztwem lub zaginięciem, gdyż zobowiązują Państwo do wyrównania tej szkody przez nałożenie obowiązku płacenia renty inwalidzkiej, rodzinnej i zasiłku pogrzebowego.Przepisy zatem ustawy z dnia 17 marca 1932 r., jeśli chodzi o szkody na osobie, należy uważać za przepisy szczególne z art. 7 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów udzielił odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.