IV CR 126/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Piotrowski, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława Z. przeciwko Zakładom Przemysłu Terenowego w O. o 16.800 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 1957 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił rewizję pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Obornikach z dnia 7 maja 1957 r.Uzasadnienie faktycznePowód zatrudniony był w pozwanych Zakładach na stanowisku technika b.h.p. i referenta przeciwpożarowego. Ponadto powierzono mu dodatkowo obowiązki głównego mechanika. Pozwane Zakłady pismem z dnia 31 października 1956 r. rozwiązały z nim umowę o pracę z dniem 31 października 1956 r. z ustawowym trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, to jest do dnia 31 stycznia 1957 r. Jednocześnie dyrekcja w piśmie tym zawiadomiła powoda, że "z dniem 1 lutego 1957 r. może podjąć pracę w swym zawodzie (...) na nowych warunkach wynagrodzenia zgodnych z układem zbiorowym pracy". Powód w chwili dokonania wypowiedzenia umowy i w chwili jej rozwiązania pełnił obowiązki przewodniczącego terenowej komisji rozjemczej.Powyższe okoliczności faktyczne przytoczone w pozwie zostały następnie ustalone w wyroku Sądu Powiatowego w Obornikach z dnia 7 maja 1957 r.Powód, opierając się na przytoczonych okolicznościach, domagał się kwoty 12.600 zł tytułem dalszego dodatkowego wynagrodzenia za pracę pełnioną także w okresie 18 miesięcy na stanowisku gł. mechanika. Ponadto powód - twierdząc, że rozwiązanie z nim umowy było niedopuszczalne - żądał przywrócenia go do pracy i zasądzenia kwoty 4.200 zł jako wynagrodzenia za trzymiesięczny okres pozostawania bez pracy w lutym, marcu i kwietniu 1957 r.Sąd Powiatowy z kolei ustalił, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę nastąpiło bez wyrażenia zgody właściwego Zarządu Okręgowego Związku Zawodowego. Rozwiązanie takie, naruszające przepisy § 12, 22 i 23 rozp. Rady Min. z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 68), było niedopuszczalne i bezskuteczne.Powód od 1 lutego 1957 r. pozostawał bez pracy, której poszukiwał. Wysokość jego zarobków u pozwanego była bezsporna i wynosiła 1.400 zł miesięcznie. Z chwilą zakończenia stosunku pracy powód otrzymał jednomiesięczne wynagrodzenie tytułem ekwiwalentu za urlop przypadający na 1957 r. i traktuje pobrany ekwiwalent jako wynagrodzenie za luty 1957 r.Na podstawie powyższych ustaleń i z powołaniem się na art. 10 dekr. z dnia 18 stycznia 1958 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę i o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11) zasądzono na rzecz powoda kwotę 2.800 zł jako wynagrodzenie za marzec i kwiecień 1957 r. oraz orzeczono przywrócenie powoda do pracy na poprzednich warunkach.Roszczenie o kwotę 1.400 zł zostało oddalone, a postępowanie w sprawie dotyczącej roszczenia o 12.600 zł zostało umorzone na podstawie ustawy z 22 marca 1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 15, poz. 76). Jednocześnie jednak Sąd Powiatowy ustalił, że wszystkie swoje czynności (razem z obowiązkami gł. mechanika) mógł powód wykonywać w ramach 8-godzinnego dnia pracy, a połączenie funkcji zasadniczej powoda z obowiązkami gł. mechanika było w warunkach pracy w pozwanych Zakładach dopuszczalne.Od powyższego wyroku wpłynęły dwie rewizje.Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 grudnia 1957 r. oddalił rewizję powoda, skierowaną przeciwko umorzeniu postępowania co do kwoty 12.600 zł, uwzględniając zaś rewizję pozwanych Zakładów zmienił orzeczenie Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo o przywrócenie powoda do pracy i o zasądzenie na jego rzecz kwoty 2.800 zł.Sąd Wojewódzki, po uzupełnieniu postępowania dowodowego na podstawie art. 18 § 3 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r., doszedł do wniosku, że wypowiedzenie powodowi pracy z dniem 31.I.1957 r. z jednoczesnym zaofiarowaniem innego zatrudnienia w zawodzie powoda było przeniesieniem go na inne stanowisko. Na przeniesienie takie - a nie na zwolnienie z pracy - Zarząd Okręgu Zw. Zaw. wyraził zgodę z początkiem listopada 1956 r., tj. przed rozwiązaniem stosunku pracy z powodem, czyli przed dniem 31 stycznia 1957 r., po przekonaniu się, że przeciętny zarobek miesięczny powoda nie obniży się. W tej sytuacji, wobec wyrażenia zgody Zarządu Okręgowego na przeniesienie powoda na inne stanowisko (zresztą zgody niepotrzebnej wedle obowiązujących przepisów), powód powinien był przyjąć zaofiarowane stanowisko. Odmowa powoda wskazuje, że powód sam rozwiązał stosunek pracy, skoro nie przyjął nowej funkcji i do dalszej pracy się nie zgłosił.Z tych przyczyn rewizja pozwanego uznana została za zasadną i doprowadziła do przytoczonej już wyżej zmiany orzeczenia Sądu pierwszej instancji.Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną, złożoną 24 lutego 1958 r., powyższy prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego z wnioskiem o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego.Rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie § 12 rozp. Rady Min. z 24 kwietnia 1954 r. oraz art. 7 ust. 5 i art. 10 dekr. z 18 stycznia 1956 r.Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za słuszną.Trafne jest wyrażone w tej rewizji stanowisko, że wypowiedzenie doręczone powodowi 31.X.1956 r. było przede wszystkim wypowiedzeniem umowy o pracę, mającym z upływem trzymiesięcznego terminu rozwiązać dotychczasowy stosunek pracy. Jednoczesne zaofiarowanie powodowi nowej funkcji nazywa Sąd Wojewódzki przeniesieniem, wiążącym powoda rzekomo w świetle zasad wyrażonych w orzeczeniu S.N. z dnia 11 maja 1954 r. II C 2835/52 (PiP 1954, s. 858). W rzeczywistości powołane orzeczenie wyjaśnia tylko, że wypowiedzenie pracownikowi warunków wynagrodzenia bez rezygnowania z jego usług stanowi wypowiedzenie dotychczasowej umowy z równoczesnym złożeniem pracownikowi oferty zatrudnienia go po upływie okresu wypowiedzenia na podstawie innych warunków wynagrodzenia. Podkreślona tam została słuszna zasada, że wynagrodzenie należy do istotnych warunków umowy o pracę i jego wypowiedzenie jest równoznaczne z wypowiedzeniem stosunku pracy. Po upływie tego wypowiedzenia pracownik nie ma obowiązku przyjęcia nowej, mniej dla niego korzystnej oferty. Analogicznie należy stasować wymienioną zasadę i do istotnej zmiany zajmowanego stanowiska, mającej nastąpić po upływie wypowiedzenia. Tak jest właśnie w sprawie niniejszej. Sąd Wojewódzki zresztą w motywach swego orzeczenia mówi także o rozwiązaniu dotychczasowego stosunku pracy na skutek wypowiedzenia. Z tego słusznego stanowiska popada jednakże w sprzeczność w rozważaniach o przeniesieniu, które miałoby być dla powoda wiążące i na które nie trzeba zgody właściwego organu związku zawodowego.W dalszym ciągu rewizja nadzwyczajna zwraca uwagę na to, że Zarząd Okręg. Zw. Zaw. nie wyraził uprzedniej zgody na rozwiązanie stosunku pracy, ponieważ z pisma tego Zarządu z dnia 21 maja 1957 r. wynika, że pozwane Zakłady uzgodniły z Zarządem Okręgowym sprawę przeniesienia powoda dopiero w początkach listopada 1956 r. W ten sposób rewizja akcentuje, że ewentualna zgoda Zarządu Okręgowego wyrażona została dopiero po doręczeniu powodowi pisma z wypowiedzeniem umowy.Powyższe uwagi są jednakże o tyle bezprzedmiotowe, że treść § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r., gwarantująca stabilizację stosunku pracy członka komisji rozjemczej w okresie kadencji, zabrania w ogóle rozwiązywania z nim stosunku pracy przez wypowiedzenie. W okresie kadencji można tylko rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeżeli zachodzi "ważna przyczyna lub wina pracownika" (po wejściu w życie dekr. z dnia 18 stycznia 1956 r. Dz. U. Nr 2, poz. 11 - wypadki z art. 2 i 3 tego dekretu) i zarząd okręgowy właściwego związku zawodowego wyraził uprzednio zgodę na rozwiązanie. Warunek uprzedniej zgody wynika z użycia czasu przeszłego dokonanego w odniesieniu do zgody ("wyraził"), zatem zgoda ta musi już istnieć w chwili rozwiązania umowy. Warunek ten jest zresztą zrozumiały, skoro późniejsza zgoda mogłaby być wyrażona niejako pod wpływem presji już dokonanego faktu rozwiązania umowy.W związku z tym należy wyjaśnić - w odpowiedzi na zarzuty pozwanych Zakładów, domagających się oddalenia rewizji nadzwyczajnej - że nie do przyjęcia jest pogląd, jakoby § 12 omawianego rozporządzenia regulował tylko rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, a nie ograniczał pracodawcy w możności rozwiązania umowy w drodze wypowiedzenia. Wypowiedzenie umowy jest też sposobem jej rozwiązania. Nie ma zatem podstaw do twierdzonego przez stronę pozwaną rozróżnienia, które pozbawiłoby w istocie w decydującym stopniu szczególnej ochrony stosunku pracy członka komisji rozjemczej i przekreślało jego stabilizację na okres kadencji. Zwrot "chyba że" użyty w § 12 wskazuje zresztą wystarczająco na niewątpliwe wyeliminowanie wypowiedzenia jako sposobu rozwiązania umowy z członkiem komisji rozjemczej.W świetle przytoczonych zasad kwestia zgody Zarządu Okręgowego jest bezprzedmiotowa, skoro chodzi o niedopuszczalne (niezależnie od zgody) wypowiedzenie umowy. Bezzasadny jest także podniesiony po raz pierwszy w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną zarzut, że "istniały przyczyny usprawiedliwiające wydalenie powoda z pracy wobec zaniedbania warunków b.h.p." Zarząd Okręg. Zw. Zaw. w każdym razie zgody na wydalenie nie wyraził, a ponadto pracodawca nie złożył oświadczenia o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z podaniem przyczyny (art. 9 dekr. z dnia 18 stycznia 1956 r.).W ostatecznym wyniku słuszny jest zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki § 12 powołanego rozporządzenia oraz naruszenia art. 7 ust. 5 i art. 10 dekr. z dnia 18 stycznia 1956 r. Należało zatem zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej wyrok Sądu Wojewódzkiego zmienić i przez oddalenie rewizji pozwanego rozstrzygnąć spór w sposób orzeczony wyrokiem Sądu Powiatowego.Wobec wskazanych podstaw uzasadniających tendencję niniejszego wyroku odpada potrzeba bliższego omówienia innych uchybień, które wykazuje wyrok Sądu Wojewódzkiego, w szczególności w zakresie poczynionych dodatkowych ustaleń faktycznych. Motywy tego wyroku, przyjmując, że Zarząd Okręgowy Zw. Zaw. wyraził zgodę na rozwiązanie umowy z powodem, opierają się na piśmie z dnia 21 maja 1957 r., nie rozważając zupełnie zeznań dyrektora Zakładu, który zaprzeczył w zeznaniu złożonym dnia 30 kwietnia 1957 r., by zakład pracy zwracał się w ogóle do Zarządu Okręgowego Związku Zawodowego. Także przed zakładową komisją rozjemczą delegat Zarządu Okręgu złożył oświadczenie nie upoważniające do przyjęcia zgody Zarządu. Jak zatem wytłumaczyć treść pisma Zarządu Okręgowego z dnia 21 maja 1957 r., pozostaje sprawą nie wyjaśnioną.Także wysokość zarobków powoda w kwocie 1.400 zł miesięcznie była niesporna. Zaświadczenie z dnia 19 listopada 1956 r. wskazuje na niewielką wprawdzie, ale istniejącą różnicę między otrzymywanym wynagrodzeniem a zarobkami przyszłymi na ewentualnej przyszłej funkcji (1.128 zł w stosunku do oczekiwanych poborów od 1.000 do 1.200 zł).